(PDF) مجموعه

امید من این بود که این بحث را کتبی در اختیارتان بگذارم. منتهی نشد. بحث من یک ارزیابی عمومی از حزب است. در مورد فعالیت هر بخش، آن مقدار که من اشاره میکنم، بحث را شروع میکند ولی قرار است مسئولین هر بخش هر توضیحی که لازم است شفاها به کمیته مرکزی بدهند. در نتیجه این بحث من جایگزین پاسخ مشخص به سوالات و پیشنهادات و انتقادات کمیته مرکزی نیست. من میخواهم به این 10 ماه گذشته، از کنگره 3 به بعد اشاره کنم. شاید یک مقدمه ای باشد برای بحث اولویت ها.

پس رفت پس از کنگره سوم

بنظر من اگر کسی بخواهد یک ارزیابی عینی از حزب کمونیست کارگری بعد از کنگره سوم انجام دهد، چاره ای جز این ندارد که بگوید حزب ناموفق بوده است. با انتظارات کنگره سوم، حزب بعد از کنگره سوم به شدت ناموفق بوده است. بعنوان یک جریان یا حزبی که دارد فعالیت روتین میکند، نه! میشود گفت ناموفق نبوده است. کارهای روتین اش را انجام داده است. روزنامه هایش را منتشر کرده، رادیو پخش شده، عضو گرفته است و غیره. با شاخصهای حرکت روتین، بعنوان جریانی که کار کرده، رشد کرده، فعالیتش را ادامه داده و حتی درجه ای هم گسترش داده است، میشود گفت کار روتین اش را انجام داده و با این شاخص نمیشود به حزب گفت ناموفق. ولی با ملاکهای کنگره ای که از آن بیرون آمدیم، کنگره ای که به حزب فراخوان میداد تا به بستر اصلی اپوزیسیون ایران و به یک حزب رهبر برای جامعه ایران تبدیل شود و در یک مقیاس اجتماعی به جنگ جمهوری اسلامی برود، این جریان بشدت ناموفق بوده است. با انتظاراتی که کنگره جلوی ما گذاشت، حزب بشدت ناموفق بوده است. به یک معنی از نظر فعالیت، سالی که کنگره در آن اتفاق افتاد سال بشدت چشمگیرتری بود نسبت به  سال بعد از کنگره.

فکر میکنم هرکس از شما در محیط اطراف افراد بسیاری را دیده که می پرسند: چی شد؟ چرا آن بحثها بعد از کنگره حزب این طور شد؟ خبری نیست؟ خوب در این مدت روزنامه هفتگی حزب در آمده است. چندین روزنامه منتشر شده، رادیو کارش را کرده است کمیته های مختلف کارشان را کرده اند، عضو گیری هم رشد داشته است. حالا به این مساله میرسم که چگونه حتی این فعالیت روتین هم دارد به یک جایی ميرسد که عملا از در جا زدن کمتر است. حتی در کار روتین به یک پس رفت داریم میرسیم. میشود تمام گستره عمومی فعالیتهای حزب را یکی یکی نگاه کرد و گفت چرا در هر بخش به هیچ کدام از اهداف کنگره نرسیدیم این را میتوانیم بحث کنیم. من فقط چند مثال میزنم، چند حرکت شاخص را مثال میزنم.

بنظر من اولین انتظار برآورده نشده بعد از کنگره تبدیل نشدن حزب از یک حزب مبلغ به یک حزب رهبر است و اینکه به مسئله قدرت سیاسی در ایران بپردازد و رابطه اش را با مردم ایران در مقیاس وسیع تحکیم کند. این ابدا نشد. تا آنجا که فعالیت روتین جایگاه حزب را در میان مردم محکم میکند این انجام شده است. ولی قصد این نبود. من فقط به دو تا فرصت از دست رفته اشاره میکنم. یکی از آنها تقریبا قبلا از دست رفته و یکی دیگر هم مطلقا دارد از دست میرود.

اولین فرصت ماجرای برلین است که قبل از کنگره اتفاق افتاد. روایت ما از ماجرای برلین ارائه نشد. ((نتوانستیم آن را)) تبدیل کنیم به ابزاری که توسط آن مردم ایران با ما یک پیوند عمیق برقرار  کنند. این کار انجام نشد. این حزب هنوز روایت کتبی خودش را در این مورد دست کسی نداده است. هنوز یک جزوه ای نیست بگوید برلین چی بود، ما چکار کردیم، چرا مردم ایران باید روایت ما را قبول کنند. و این مهمترین اتفاق سیاسی آن سال بود. و حزب یک سال بعد از کنگره سوم کوچکترین انعکاسی در فعالیت سیاسی اش به برلین نداده است. این یک فرصت تاریخی بود برای اینکه در چشم مردم نگاه بکنیم ورابطه مان را با آنها محکم کنیم و رهبرشان بشویم. این فرصت بوجود آمد و حزب با تعلل محض از دست داد.

فرصت دوم پایان دوم خرداد است که ما داریم  آنرا هم مثل ماجرای برلین از دست میدهیم. در بعد سیاسی، پایان دوم خرداد قاعدتا می بایست واقعه ای باشد که حزب ما بعنوان یک نقطه عطف راجع به آن با مردم صحبت کند. قاعدتا این واقعه باید حقانیت ما را به توده های میلیونی مردم ایران اثبات کند. قاعدتا باید پایان کار اپوزیسیون دو خردادی مقیم خارج کشور و پایان کار  طرفداران دوخرداد در داخل باشد. قاعدتا باید شروع این باشد که مردمی که از ماجرا ی دوخرداد سر خورده اند، بعد از چهار سال بگویند حزب کمونیست کارگری راست می گفت، باید به آن پیوست، باید با آن رفت. باید تحلیل ما به تحلیل مردم تبدیل شود. به پایان دوم خرداد حتی از انتخابات مجلس کمتر بها دادیم. این حزب نه تنها باید پایان دوخرداد را اعلام کند، بلکه باید رویش بسازد. حزب کوچکترین اهمیتی به این مساله نداده است واین فرصت هم دارد از بین میرود. یک فرصت تاریخی و سیاسی در مقیاس وسیع اجتماعی دارد از کف میرود. فرصتی که ما در چشم مردم نگاه کنیم و آنها به ما نگاه بکنند (که دارند نگاه میکنند) و راجع به این چهار سالی که گذشت حرف بزنیم و رهبر مردم و انتظارات سیاسی شان بشویم. این فرصت دارد از کف میرود.

بنظر من این مثال زنده ای است، فوق العاده زنده ازعدم آمادگی حزب و رکود بعد از کنگره سوم. میتوانیم بعدا صحبت کنیم که چرا بعد از کنگره سوم و کلا بعد از میتینگ ها و نشست های وسیع که در آنها یک دنیا امید و عزم مطرح میکنیم، حزب وارد پریودهای وسیع رکود میشود و در واقع رکود و روتین کاری نرم ما شده است که جاهایی با ادویه کنفرانس ها و کنگره ها رنگی به خودش میگیرد. اما باز دوباره بر میگردد سر جای اول. دو روز بعد از کنگره همانی میشویم که بودیم. بعدا راجع به این صحبت میکنم.

بعد از کنگره سوم درست موقعی که حقانیت سیاسی حزب در سطح اجتماعی اثبات شده است، زمانی که اپوزیسیون دوخردادی دارد میرود روی موضع نمیشود، قبول نیست، خاتمی را نمیخواهیم، این چه وضعی است، تغییری بوجود نیاورده است، فایده نداشت، آنگاه حزبی که همه اینها را از  اول به مردم گفته است، سامت است.  مردم روایت  فایده ندارد را از این حزب شنیده اند و این حزب را نقطه مقابل حکومت و اصلاح طلبی اسلامی دیده اند، اما حزب این واقعه را به اسم خودش نمی کند، تعرض نمی کند، دشمن شکست خورده را جمع نمی کند. جمهوری اسلامی را در منگنه قرار نمی دهد. مردمی که میگویند اصلاح طلبی دستگاهی و اسلامی تمام شد و دنبال یک قالب آلترناتیو و رادیکال برای بیان نظراتشان میگردند، احتیاج دارند که حزب کمونیست کارگری پر سر و صدا  در محیط شان باشد و راجع به این مساله حرف بزند. اما مردم تنها کسی را که نمی بینند حزب کمونیست کارگری است. حزب همان کار سابقش را میکند.

رهبری و کادرها یا مدیریت و اعضاء؟

یک مثال دیگر از رکود و افول ما و در جا زدن ما بنظر من رابطه و ماهیت واقعی داخلی حزب است. این حزب روی تئوری رهبری و کادرها بنا شده است. اگر افقی اجازه داده است حزب کمونیست ایران و بعد  حزب کمونیست کارگری بوجود بیاید، این بوده که مبنای تحزب را بر رهبری روشن و هدفمند در جامعه قرار داده است که یک قطب اجتماعی– طبقاتی روشن را در جامعه بیان کند و از سنگر خودش دفاع کند، به اضافه لایه ای از کادرهای سیاسی کمونیست که بخواهند این افق را ببرند داخل جامعه وبخواهند فعالیت سیاسی را سازمان بدهند. این تئوری حزب ماست. ما بر مبنای پیوند با طبقه تشکیل نشدیم. ما مجموع کانونهای صنفی نیستیم. ما بر مبنای سایز و ابعاد عضوگیری تعریف نشدیم. حزبی که مبنای وجودیش و داخلیش و تئوری تحزبش رهبری و کادرها است، در هردوی این دو بعد تبدیل شده به مدیریت و اعضاء. حزب رهبری و کادرها موجودیت واقعی اش برای خودش حزب مدیریت و اعضاء است. نه رهبری میکند نه بر کادرها سوار است. مدیریت میکند و بر اعضاء سوار است. یک سال و  خورده ای است، دو سال است، که به شیوه نجومی به ما رو آوری شده است. داخل حزب می آیند، دارند درها را می شکنند. می خواهند داخل حزب بیایند. ما اینها را جلب میکنیم، به حزب جلب میکنیم. اما آدمها را هیچ وقت جذب حزب نمیکنیم که مثل خودمان بشوند، مثل ما در این حزب بشوند، لایه کادری گسترش پیدا بکند. داخل این تشکیلات کادر ساخته نمی شود. کادرها همان کادرهائی هستند که در انفجار اولیه بدست آوردیم. با اینها داریم می آئیم. دانه دانه دارند خسته میشوند، کادرهایمان کمتر و کمتر میشود.

کادر جدیدی که اضافه میشود از طریق انتخاباتی است به فلان کمیته کشوری، بر مبنای نظرات خودش. نه به این تاریخ تعلق دارد، نه به این دیدگاه ها لزوما تعلق دارد، نه میتواند این حزب را برای دو نفر بغل دستش توضیح بدهد. کادر دوره جدید ما لزوما مال این جنبش نیست. کسی است، فعالی است که در محل برای خودش فعال بوده است. آمده آکسیون کرده حالا رفته داخل کمیته. این آدم تعلق خاصی به کمونیسم کارگری ندارد، به نقد کاپیتالیسم از دیدگاه ما، به دیدگاه ما راجع به شوروری و کمونیسم تاکنونی، انترناسیونالسیم ما، سوسیالیسم ما، نگرش و روایت ما از مارکس، برداشت ما از لنین، تاریخ این جنبش معین و صف بندیهای این ۴۰ -۳۰ ساله که این جنبش دارد کار میکند، تعلق خاصی ندارد. این کادر سازمانی است که بر مبنای مدیریت اعضاء کار میکند.

اعضایی گرفتیم حالا میفرستیم به جبهه آکسیون، به خانه بر میگردند. اگر حوصله کنیم تیمار داری شان میکنیم. اگر حوصله نکنیم آن کار را نمی کنیم. طرف(عضو) بعد از مدتی خسته میشود ومیرود و ما میمانیم با همان موجودیت قدیم. به نظر من رهبری در حزب ما  مقوله ای است مطلقا عقب مانده تر از رهبری ای که در حزب کمونیست ایران تعریف کردیم و با سبک کار رهبری ۱۵-  ۱۰ سال پیش عملی میکردیم.

رهبری در حزب ما تنزل پیدا کرده به مدیریت وضع موجود و به رفع گیر. اگر گرفتاری پیش نیاید رهبری دیگر وظیفه ای ندارد. این یک سازمانی نیست که رهبریش یک رهبری سیاسی و نظری رو به جامعه باشد با توسل به ابزارهای اصلی فعالیت سیاسی، که اساسش سخنوری و نوشتن است. فعالیت سیاسی یعنی رفتن و دیگران را به میدان آوردن، که این از طریق ارتباط دو تا آدم انجام میشود و تاریخا دو ابزار داشته است که یا بگوئید یا بنویسید. رهبری که نه می گوید و نه می نویسد، نه در داخل حزب میگوید نه بیرون حزب، نه کادرهایش را جمع میکند بگوید کجا میخواهم شما را ببرم، نه میرود به مردم بگوید میخواهیم کجا برویم و نه این را روی کاغذ می آورد، یک رهبری پشت تلفن موبایل و پشت اینترنت که از طریق ایمیل و تلفن موبایل می خواهد جنبش سیاسی را جلو ببرد، این حتی عقب تر از حزب کمونیست ایران در آن موقع است. حزب کمونیست ایران در آن زمان روزنامه داشت، بولتن داشت، نشریه تئوریک داشت، سخنرانانی داشت که میتوانستند بروند و جلسات بزرگ را بسیج کنند. ((این روش)) از همه ی درک های مان عقب است.  فاتح شیخ در یک نوشته ای “تزهای رهبری کمونیستی” را یادآوری کرده است. من رفتم این مطلب را خواندم در بسوی سوسیالیسم شماره یک از انتشارات حزب کمونیست ایران است. اصلا ربطی به کارما ندارد. بدترین نوع مدیریت به جای رهبری کمونیستی نشسته است. و این مدیریت حتی با ساختارها و فعالینش رو برو نیست. مستقیما با اعداد و آحادی به اسم اعضاء طرف است، که دارد برای آنها کار تعریف میکند، یا باید چیزی پخش کنند، یا بروند جایی شلوغ کنند. حزب ما این است.

از نظر بینشی، تئوری تحزبمان را گذاشتیم روی مقوله رهبری سیاسی، طبقاتی، اجتماعی و تئوری کادرها.  در عمل (اما) رهبری ما رهبری سیاسی، اجتماعی، طبقاتی نیست، یک مدیریت حزبی است که ماتریالش هم آحاد اعضاء هستند. حتی یک سازمان هرمی نساختیم که این رهبری را به درستی به این اعضا وصل کند. در این حزب کادر دارد جایش را از دست میدهد. رابطه اش با رهبریش قطع است. کنگره با شکوه است برای اینکه کادرها با رهبری جمع میشوند. کنگره یک مجمع عظیمی از رهبری و کادرها است که راجع به افق حرف میزنند. بیرون آن پدیده، ما یک سازمان اداری ضعیف هستیم که از طریق کمیته رفع گیر، کمیته رفع اشکال با یک اعضای منفردی که هیچ نوع سازمانی به خودشان نپذیرفته اند، در تماس است و از طریق ایمیل و هر مکانیزم دیگری که برمبنای اتمیستی کار کردن آدمها بنا شده باشد، فعالیت میکند. این واقعیت ماست یک سال بعد از کنگره سوم.

فقدان پروژه های جدید

یک نمونه دیگر از شاخص رکود ما فقدان پروژهای جدید است. سال بعد از کنگره را با سال قبل از کنگره، سالی که به کنگره منتهی شد، مقایسه کنید. ما نشریه هفتگی ایجاد کردیم، رادیو بنیان گذاشتیم، نیرو فرستادیم داخل، تورهای رهبری را سازمان دادیم و کنگره گرفتیم. و اینها همه کارهای جدید بود. یک سال بعد از کنگره  حتی یک پروژه جدید ایجاد نکردیم. آنها هم نشد. کارهای قبلی هم نشد. هیچ روزنامه ای دایر نشد. هیچ تلویزیونی دایر نشد. هیچ مجمع بزرگی گرفته نشد. روتین کاری شده فلسفه وجودی ما. به نظر من فعالیت روتین در مبارزه سیاسی یک حزب خلاف جریان بمعنای رو به فنا رفتن است. حتی یک حزب بستر اصلی در این کشورها ((غربی)) وقتی به انتخابات نزدیک میشود کار معمولیش را کنار میگذارد و میرود کارهای جدید انجام میدهد. عدم تعریف مصافها و یا چالشهای جدید برای خود، خاصیت سازمانی است که دارد در جا میزند. این سازمان هیچ کار جدیدی نمیکند. گویا ما یک نشریه هفتگی کم داشتیم. الحمدالله داریم! خیلی ممنون! خدا حافظ شما! آیا این کافی است برای دیالوگ ما با جامعه؟  بنظر من کافی نیست. کافیست برای بردن نقد ما به جامعه؟ به نظر من کافی نیست.

باید مدام ابزارهای جدید تعریف کرد، یک کار دائمی رهبری این حزب باید این باشد. کار دیروز بدرد امروز نمیخورد، بدرد خودش میخورد، ولی بدرد امروز نمیخورد. آن حفره پر شد، یک چیز دیگر باید بدست گرفت. باید دائم رفت جلو. بنظر من، ما وارد پروسه پس رفت شده ایم. به تشکیلات آلمان نگاه کنید و به ادبیاتمان نگاه کنید پروسه پس رفت را به روشنی میبینید. یک سال پیش وضعمان اصلا این طور نبود. باید به نظر من وقتی از این جلسه میرویم بیرون این ابعاد را در نظر بگیریم: سال آینده سال افتتاح چه کارهای جدیدی است، چه پدیده های چشم گیری در جامعه هست که نشان میدهد حزب کمونیست کارگری زنده است و دارد میرود جلو؟ ادامه وضع سابق به طور قطع رو به قهقرا است.

مالی

یک شاخص دیگر بنظر من در جا زدن مسئله مالی است. شما آیا میدانید الان ما نسبت به قبل از کنگره اسپانسورهای کمتری داریم؟ خاصیت حزبی که چشم گیر نیست و توجه را جلب نميکند و ارزش فعالیتهایش را برای آدمهای معاصرش بر جسته نمیکند، اینست که حمایت از آن کم میشود و یواش یواش به رکود کشیده میشود. به حزب کمونیست کارگری پارسال میشد متعهد شد و ۱۵۰۰ دلار در هفته داد. همان آدم به حزب کمونیست کارگری امسال ۲۰۰ دلار متعهد میشود. ((به خودش میگوید)) “هنرش چیست؟ چرا من باید از خانه ام بیام بیرون و بروم از در آمدم اینقدر را به این حزب بدهم؟ پارسال معلوم بود، امسال معلوم نیست چرا.”

حالا به  این مسائل که ما کا ر انتفاعی بلد نیستیم، کمک مالی از مردم جمع نمیکنیم و غیره کاری ندارم. نفس رابطه در آمد و سیاست ((مساله است)). حزبی که در کار روتینش غرق میشود، دارد نیرویش را از دست میدهد. باید بدانید از آن کنگره می آیید بیرون باید بروید در یک ارتفاع بالاتر از آن کنگره. هرچیزی به نسبت آن کنگره پایین بنظر می آید، چه برسد که برگردی به عمق دره، و مشغول همان کار روتین بشوی و در راه کوبیده خودت راه بروی. مدام باید یک ارتفاع جدید برای خودتان تعریف کنید، وگرنه مردم با شما نمی آیند. در این کشورها این جوری است. مگر از پیش معلوم باشد که شما تشکیلات طبیعی اتحادیه های کارگری هستید و یا حزب طبیعی اتحادیه صاحبان صنایع هستید که برایتان رای جور می کنند، ولی هر حزبی که خلاف جریان کار کند، مدام باید بالا تر برود.

در سه ماه چهار ماه گذشته ما خرج مان را آوردیم پائین، میزان حقوق پرداختی را کم کردیم. اما نتیجه اش این نشد که کسر بودجه مان کم شود. نتیجه اش این شد که اسپانسور ها هم میزان کمک شان را کم کرده اند. دوباره  از نظر مالی افتادیم در پروسه انقباض. و این یک سال بعد از کنگره است، حتی کمتر از یک سال.

حزب کمونیست کارگری عراق

بنظر من یک شاخص وا دادن ما رابطه با حزب کمونیست کارگری عراق است. حزب کمونیست کارگری عراق جلو چشم ما پرپر زد، تیکه پاره شد، از بین رفت و به بحران جدی دچار شد. حزب دستش را بلند نکرد برای کمک. اگر یک حزب سیاسی جدی بودیم، ((کمک میکردیم)) پایگاه عظیم ما در یک کشور مهم خاورمیانه دارد دچار بحران میشود. زدنش، کشتند، تجزیه اش کردند، دستگیرش کردند. اما حزب کمونیست کارگری ایران نه تنها آن عضله را ندارد بلکه دیگر اراده آن را هم ندارد. آن توان را ندارد که بگوید می خواهم یک کاری بکنم. در نتیجه حزب عراق را ول کردیم. ٢ سال پیش حزب عراق را ول نکرده بودیم، یا شاید داشتیم ول می کردیم. الان حزب عراق از ما خیری  نمی بیند، کمکی از ما نمیگیرد. منظورم کمک سیاسی است. چون حزب عراق به اعتبار حزب ایران تشکیل شد. اعتبار خودمان را در ایران هم فراموش کرده ایم. اما موقعیتمان در ایران جوری است که اگر تا مدتها کاری نکنیم باز ميرویم جلو. این خاصیت رابطه ما و مردم ایران است. ولی برای این اتوریته ((حککع)) و برای گسترش آن کاری دیگر انجام نمی دهیم.

عدم سازماندهی دفتر بین المللی و خاورمیانه 

وبالاخره ناتوانیمان از سازماندهی پدیده هایی مثل دفتر بین المللی حزب و دفتر خاورمیانه حزب. به سادگی ناتوانی در سازمان دهی دو دفتر برای خاورمیانه و سطح بین الملی تا بتوانیم حرفمان را به گوش آدمهایی برسانیم که اهمیت دارند: مردم آلمان، کارگران آلمان، کارگران انگلستان و فرانسه و زحمتکشان و کارگران جهان به اصطلاح عرب، که بنظر من منتظر پدیده ایی مثل ما هستند، چاره دیگری ندارند. الان ببینید چی دارد به سرشان می آید. ما نتوانستیم در این منطقه حتی این را درست کنیم.

اینها را من مثال زدم. شما میتوانید بروید در عضو گیری مان، در جمع آوری حق عضویت و اطلاعیه هایمان وغیره این را ببینید. راجع به تبليغات هم حالا یک جمله میگویم. در ابراز وجود نظریمان هم میتوانید حزبی را که نمیخواهد پیشرفت کند، ببینید. پلمیک با بیرون توسط اعضای دور سازمان انجام میشود، که الان حتی داخل این جمع نیستند (پلنوم). رهبری ما نقشی در جدل سیاسی سر عقاید و آرمانهای مان ندارد. این کار کسان دیگری است. کسانی که حتی انتخاب نشدند یا نتوانستند در این جمع 50 نفره باشند. آنها بار این را به دوش گرفته اند تا جواب جماعت مختلف را بدهند.

تبلیغات ما

یک زمانی نثر، بلاغت و نکته سنجی ادبیات حزب بود که آن را داخل هر خانه و خانواده ای میبرد و در هر جمع سیاسی می گفتند که به حزب کمونیست کارگری، یا به این خط اتحاد مبارزان و به حزب کمونیست ایران باید توجه کرد. ادبیات ما یک ادبیات پخمه و بی ویتامینی شده است که دیگر سخنوری و هنر سخن گفتن در آن نیست. حجمی از ماتریال کتبی است. هیچ نوشته ما دیگر بیاد کسی نمی ماند وکسی دو دفعه از آن صحبت نمیکند که انسان بگويد: “یک چیزی نوشته که سه ماه بعد هم ارزش مصرفش سر جای خودش است”. می خواهم بگویم حتی ادبیاتمان هم یک سال بعد از کنگره سوم پس رفته است.

مشکل چیست؟

من اینها را بعنوان آدم مأیوس و دپرس (افسرده) نمیگویم. این نشان دهنده قدرت ماست که حتی وقتی پا نمی زنیم دوچرخه خودش جلو میرود. می خواهم بگویم این نشان موقعیت مناسب ما و جای قدیمی ما و رابطه ما با مردم ایران است که حتی در این یک سال ما رشد کرده ایم. الان 5-6 ماه است که رشد ما دارد افت میکند و دیگر بمعنای عضو گیری رشد نمی کنیم. 4-5 ماه پیش هجوم بود به سازمان ما. الان است که کار به جایی رسیده که دیگر حساسیت کافی برای آن نیست. ولی در این مدت رشد کردیم و مردم بیشتر به ما علاقمند شدند. در این مدت در ایران حتی از سابق مطرح تر شدیم. برای اپوزیسیون باز هم مطرح تر شدیم. این بخاطر هنر این یک سال خودمان نیست. من فکر میکنم این یک سال خیلی سال قابل انتقادی است برای حزب. نسبت به سال قبلش، خیلی قابل انتقاد است، اصلا قابل مقایسه نیست، کاری که در یک سال گذشته کردیم از نظر پایین تر بودن نسبت به سال قبلش، ولی خوب جامعه ما را میخواهد، ما را دارد میبرد جلو. همین جای تأسف است که اگر ما آن کالیبر را نشان داده بودیم و به آن نیازها جواب داده بودیم، الان رابطه مان با مردم ایران خیلی متفاوت بود. خیلی خیلی متفاوت بود. فرصت زیادی از دست دادیم. چون یک ماه بعد از کنگره همه رفتند دوش بگیرند و خسته هستند و دارند کتف همدیگر را می مالند. بعد از 4-3 ماه  شما دارید صحبت از این می کنید که این پدیده دیگر خوابیده است. بر موفقیتهای سابقش لم داده و دارد با موج ميرود. و این چیزی است که این پلنوم باید عوضش کند.

اگر بخواهیم مشکلات را اسم ببریم باز حتما در  نظر شما چیزهایی هست که در لیست من نیست. بنظر من مشکلات گرهی که از همان اول کار باید رفع کرد، رهبری است و تمرکزش. این قضیه بیشتر از این قابل تعویق انداختن نیست. رهبری این حزب باید متمرکز و دایر باشد. من رفتم به بسوی سوسیالیسم 1 آن حزب (حزب کمونیست ایران) بیست سال پیش مراجعه کردم، جمله اش این است: “رهبری کمونیستی باید یک رهبری متمرکز و دائمی باشد.”

این سازمانی نیست که بر مبنای قبض و فاکتور فعالیت کند. اساس اش شناخت سریع مساله، جوابگویی سریع، هم فکری وهم فکر کردن دیگران با خود است. یک عده که دو هفته فاصله زمانی و مکانی با هم دارند نمیتوانند حزب را رهبری کنند. حزب باید رهبری نشسته و دائمی داشته باشد. آدم هایی که یواش یواش فرکانس هایشان یکی میشود، اینقدر انرژی در آنها جمع میشود که میتوانند از خود بدهند بیرون. اینقدر مطمئن میشوند به حقانیت خودشان که به خودشان اجازه میدهند به جامعه پرخاش کنند و ایراد بگیرند.

هرکسی در خانه خودش نشسته یک تحلیل نیم بندی از اوضاع دارد ولی  خودش را اینقدر بر حق  و قوی احساس نمیکند که بیاید یقه اپوزیسیون راست و چپ رژیم را بگیرد و آنها را و یا احزاب مختلف بورژوازی را سر جایشان بنشاند. بنظر من حالت رکود نظری ما اتمیزم رهبری است. هر عده آدم که با هم باشند می گویند: “ای بابا این حرفهائی که ما به هم می زنیم ارزش گفتن دارد. اگر چنین تریبونی پیدا کنیم و بگوئیم به مردم، تکانشان میدهد. ولی هرکسی ایده هایش در خودش میشکفد و در همان فاصله تا غروب فروکش میکند. یک حباب در هر آدمی قولی میکند و دوباره میرود، چون تنهایی به جایی نمیرسیم.

در نتیجه رهبری متمرکز اساس است. ولی جمع رهبری از آدمهایی که میخواهند رهبر باشند و نه مدیر. ما راستش آدمهایی که بخواهند مدیر شوند هم نداریم. حتی یک خورده پایین تریم. ما سرایدار داریم. می آیند میگویند. “حسن آقا لامپ فلان اتاق سوخته”  میرود عوض میکند. مسئول اینکه ساختمان دارد خراب میشود هم حتی نیست، یا مسئول اینکه یک اتاق دیگر بهتر است آنجا بسازیم. این حزب سرایدار دارد، لامپ عوض میکند، یک شیشه ای شکست، رسیدگی میکند که چرا شکسته، به مشکلات ساختمان رسیدگی میکند، حتی این پدیده زنده بعنوان یک پديده زنده، مدیر ندارد.

 اما تازه مدیر کافی نیست، بنا نیست مدیر باشیم. بالای حزب ما باید رهبر سیاسی باشد. بورژوازی از رهبر سیاسی می ترسد، مدیر که خودش بهتر از ما دارد. مدیران حزب کمونیست کارگری ایران چه اهمیتی دارد؟ چرا طرف باید بگذارد برود؟ قرار بود از آژیتاتورهای سراسری کمونیستی بترسد که دنیا را تکان میدهند. اگر نمیخواهی اینکار را بکنی، بورژوازی هم با خیال راحت نشسته با شماعکس میگیرد. چرا باید بروند؟ از جلو ما عقب بنشینند؟ الان و ضع بر عکس شده است. ما شدیم آن سازمان چند هزار نفری بزرگی که بستر اصلی است و گروه های کوچک با جنگهای پارتیزانی میخواهند از ما نیرو بگیرند. معادله بر عکس شده است. ما بودیم که از آنها ایراد می گرفتیم و نیرو می گرفتیم از جامعه. حالا از ما ایراد میگیرند و میخواهند نیرو در جامعه  بگیرند. هرکسی هوس می کند بیاید در سیاست کاره ای بشود، ميگويد: “من اول پاچه حزب کمونیست کارگری را میگیرم”، به همین مناسبت دو نفر دورم جمع میشوند، ممکن است از خودشان هم یکی بیاید بیرون. بر عکس شده است. ما شدیم آن تن تنبل خسته ای که افتاده وسط، بعد یک عده لاشخور سیاسی بیایند به ما حمله کنند. جوری شده که داریم فرهنگش را پیدا میکنیم. وقتی به بقیه حمله میکنیم از قدرت خودمان میترسیم. نگران او میشویم. “اینقدر نزنیدش!” چرا؟ چرا کسی را که میخواستم بزنم و حالا روی زمین افتاده بیشتر نزنم؟ این چه وضعی است؟ ((از درون خودمان میگویند)) “بس اش است! کومه له مهتدی را دیگر نزنید، بس اش است.” چی چی بس اش است؟  اینها مثل کی ال ای هستند که الان در مقدونیه دارند تفنگ تحویل میدهند. اینها قرار است بیایند ترور کنند. اگر ما مانع از سرگرفتن اینها بشویم بزرگترین خدمت را در قرن 21 به مردم کردستان کرده ایم. برای اینکه یک عده آدمکش هستند. خودشان دارند میگویند: “کجایش را دیده اید؟”

چرا باید من به اینها ارفاق بکنم؟ چرا باید من فشار را از رویشان بردارم؟ این فرهنگ که خوب حالا ما دیگر یک سازمان موقر هستیم، یعنی چه؟ جمع شان بکنیم. اگر سپاه پاسداران بود جمعش میکردیم یا نه؟ میگفتیم حالا زدیم دیگر بس است؟ قبول کنیم که یک جناحی از کومه له جدا شد همان طور که یک جناح دوخردادی حجاریانی از ما جدا شد. منتهی چون آنها مسلح نبودند و پاپیون دارند کسی ازشان نترسید و یک نوشته ایرج آذرین همه را منهدم کرد. اما این جماعت سازمان زحمتکشان از آنها نیستند که؟ اینها تفنگ چی هستند! طرف مام جلال هستند (جلال طالبانی) خودش را گذاشته یک روزی مثل کی ال ای از سر کوهها بیاید پایین موی دماغ حکومت دست چپی مرکز بشود و بکشد. و به اسم  “کرد”، خانواده کرد را که شوهر ترک یا زن ترک دارد را بگوید برو بیرون از این منطقه. تو باید جزیه زنت را بدهی  تو باید بخاطر کردی بلد نبودن شوهرت مالیات اضافی بدهی. میخواهد این کار را بکند.  چرا نباید جاروشان کنیم؟ چرا باید یک قدمی جاروکردنشان متوقف بشویم.

من نمی گویم باهاشان بدهنی بکنیم، اصلا بدهنی نکنیم. جمع شان کنیم. طرف مقابلش بخارش را ندارد. جریان سید ابراهیم جمع می شوند. چیزی نیستند. ما میمانیم و این اوباش، واقعا اوباش! تفنگ بر میدارند و آدمهای شریف آن مملکت را ترور میکنند. الآن آرزوی مرگ ما را به روشنی میکنند. می گوید فلان چیز را آرزویش را به گور ببرید. حتی از مرگ طبیعی ما یارو خوشحال میشود. دارد اینها را مینویسد و نوشته آخرش این است که شما را محاکمه خواهیم کرد. گفته اند اسم فواد را می آورید؟ کور خواندیده اید، شما را محاکمه خواهیم کرد. یک جریان فالانژ دست راستی درست شده است، ما اینقدر موقر شده ایم که یادمان رفته خودمان بیشتر از همه احتیاج داریم به حملات پارتیزانی به بدنه بورژوازی و داغان کردن نیروهایش. یکی از آنها همین نیروها هستند. فرهنگ مان هم دارد تبدیل می شود به فرهنگ یک حزب تنبل و غیره جانب دار، بی عجله و بدون شتاب.

رهبری یا مدیریت؟

 بنظرم رهبری فقط صرفا  تمرکزهم نیست، آدمی که می آید در رهبری باید بخواهد رهبری کند.

واضح است که باید بتواند و بخواهد مدیریت کند، خیلی مهم است. ولی باید بخواهد که رهبری هم بکند. بنظر من باید بعد از این، رهبری را مثل تروتسکی بشناسند، مثل لنین بشناسند، مثل لوگزامبورگ بشناسند. کسی که هرجا می رود آنجا را آتش میزند. با قلمش، با سخنش آتش میزند، آدمهای خودش را جمع میکند، آموزش می دهد. کنگره هم یک جایی است مثل جامعه. کنگره را بسیج کردن مثل بسیج کردن در جامعه است. در کنگره اینطور بسیج میکند، میرود بیرون شهر هم بسیج انجام می دهد، جواب بورژوازی را هم می دهد. باید بنظر من ملاک رفتن در رهبری، عمل کردن مثل رهبری باشد. این را از رفقایمان بخواهیم. چه کسی گفته میتوانید بروید در سایه یواشکی؟ کار تو این نیست. من اگر تو را بعنوان مدیر میخواستم، خودم از تو بهتر انجام می دهم. خیلی ها می توانند بگویند: “ما اگر مدیر می خواستیم از شما بهتر بلد بودیم.”

حق هم دارند. فکر نمی کنم کسی به ما به خاطر هنر مدیرتمان رای میدهد. برای دفتر سیاسی یا رهبری نشسته حزب، کسی بخاطر هنر مدیریت مان به ما رای نمی دهد. میگویند اینها آدمهايی هستند که چه در داخل تشکیلات خودشان و چه در بیرون انتظار رهبری سیاسی از شان میرود. از آنها انتظار می رود که کادرها را بسیج کنند، انتظار میرود آدمها را کادر کنند، انتظار می رود کارگران و زحمتکشان  را بسیج کنند. انتظار می رود  جواب بورژوازی را بدهند. بنظر من تمرکز رهبری و رهبر بودن، یک مشکل گرهی است. اگر این مشکل را حل نکنیم، از اینجا عبور نمیکنیم. راجع به رهبری خیلی صحبتها هست. بنظر من فقدان نقشه و بینش، سازمان درست نکردن، ادامه کاری را تضمین نکردن و غیره و غیره اینها شیو ه هایی است که رهبری ما نشان می دهد رهبری درستی اعمال نکرده است.

بی ساختاری حزب 

یک مشکل گرهی دیگر بنظر من بی سازمانی ما است. ساختار نداشتن حزب است. این را نمیگویم چون از نظم و روتین کاری خوشم می آید. بنظرم مشکل گرهی است، چون برای بیرون آمدن از این وضعیت، یعنی عنصری که بخواهد در این حزب تغییر ایجاد کند، ابزار آن را ندارد. شما نمی توانید حرفتان را بگذارید روی سایت و فکر کنید منشاء اثر بوده اید. باید بتوانید نهاد ها و پدیده هایی را بیاورید پشت خط تان. اگر آن نهادها و پدیده ها نباشند، زبان شما به اندازه خودتان دراز است. یک مقاله گذاشتید روی سایت، باشد. ممنون. اگر این حزب ساختار کادری ندارد، کمیته های کشوری درستی ندارد، مجامع آموزشی ندارد، اگر این حزب نشریات مؤثری ندارد، حرف شما نمیتواند برای یک پدیده هرمی  ساختارداری خط مشی بشود که برود انجامش بدهد. میشود حرف شما! مخیر هستند قبول کنند یا نکنند. حزبی که سازمان اداریش درست نیست، بیشتر از هرکسی عنصر فعاله و عنصری که مشتاق تغییر است را محروم میکند.  منی که نمیخواهم چیزی را عوض کنم فرقی بحالم نمیکند.

ولی آن کسی که میگوید این وضع نشد، بیاییم درست کار کنیم، برویم پول جمع کنیم، برویم تبلیغات مان را درست کنیم، بیاییم عضو بگیریم، کادر بسازیم، برای اینکه حرفش را پیش ببرد احتیاج به ساختار سازمانی دارد. اگر جمعشان نمی کنید، رای شان را نمیگیرید، اگر سمیناری نیست، کنفرانسی نیست، سازمانهای کشوری درستی نیست، مسئولین کشوری را جمع نمیکنیم که با هم حرف بزنند، اگر هیچ مرجعی برای تصمیم گیری، برای قطعنامه نوشتن و رد و یا قبول سیاست نباشد، من حرف درستم را کجا ببرم؟ فرق من با تویی که نمی خواهی کاری بکنی چیست؟ هرکسی این را میتواند بگوید، بی ساختاری، ابزار سازمانی درست نکردن، هر روز آن روز را از طریق شفاهی کاری هدایت کردن، محروم کردن عنصر کمونیست که میخواهد تغییر بدهد از ابزارهای ای است که میتواند نقش بازی کند. نهاد بجا نمیگذارید، خوب آدمها دست و بالش را ندارند. جامعه هم اینطور است. تا کسی در جامعه مدنی نباشد شهروند بی دست و پا است، نه اتحادیه ای هست نه شورایی هست، نه انجمن خانه و مدرسه ای هست، نه هیچ نهاد دولتی و غیر دولتی هست که آدمها بتوانند در آن حرف بزنند. ((در چنین شرایطی)) خوب آدمها رعیت اند دیگر.

در این حزب هم همین طوری است. عضو حزب بخواهد حرفش را پیش ببرد کجا بزند؟ کادر حزب بخواهد شیوه ما را در فلان کار عوض کند به کی مراجعه بکند؟ همه را که نمیشود ارشاد کرد. ما چنین چیزی نداشتیم که همه را باید تزکیه نفس کرد. من یک سیاستی دارم می خواهم در یک جایی به تصویب برسانم که از فردا عملی بشود. زمانی که کمیته خارج، کمیته داخل و غیره موجودیت ساختاری و سازمانی درستی ندارند و در ذهن خود آن آدمها هرروز از نو تشکیل میشوند و هر روز از نو منحل میشوند و به جلسه بند هستند. کسی بخواهد این حزب را عوض کند و ببرد جلو از چه ابزاری باید استفاده کند؟ بنظرم یک مشکل گرهی ما ساختار نداشتن است و حساب و کتاب نداشتن اداری این حزب است.

((این وضع را)) درست کنیم! سازمان و نهاد داشته باشیم. یکی رئیس خوبی نیست عوضش کنید، یک رئیس بهتری بگذارید. یکی یک قراری دارد که می داند راه گشاست، به تصویب می رساند و میداند اجرای آن پی گیری میشود، حسابرسی می شود و غیره.  این حزب ما این طور نیست و این حزب ما مجمع الجزایری است از آدمهاي فوق العاده فعال و خوش فکری که همدیگر را پیدا کرده اند. این بیشتر شبیه ماست تا اینکه سازمانی که بالا و پائین دارد، قانون دارد و حساب و کتاب دارد.

تاکیدی بر بحث سلبی اثباتی

بنظر من یک مشکل دیگر ما، درک مان از سیاست در ایران و بحث قدرت سیاسی است. من اینحا میخواهم بر گردم به بحث سلبی – اثباتی که کمی درباره آن صحبت کردیم. ما باید از آن جلوتر برویم. اینکه تبلیغات ما ضعیف است، به خاطر همین مسئله است. جامعه را از هم نمی پاشانیم به خاطر همین مساله است و درکمان از وظایف سیاسی مان در ایران اشتباه است.

ببینید اگر روزنامه پیکار را یادتان باشد در صفحه اولش راجع به بچه های خودشان بود که از حزب الله کتک خورده بودند، صفحه دوم راجع به سود ویژه بود. صفحه سوم زن در کارخانه، صفحه چهارم خلقها. داشت اثباتا جامعه را ارشاد می کرد. جلو چشمش داشتند انقلاب را می دزیدند و بزودی قرار بود یک موج بزند جامعه را داغان کند. بجای اینکه بایستد از سکولاریسم و آزادی مدنی دفاع کند، همه اش از آن دفاع کند، بگوید مردم  حاکمیت این حکومت اسلامی را بر خودتان نپذیرید، این هم عواقبش است، یادش افتاده بود که کارگر سود ویژه اش این است. آنها بجای خودش محفوظ است، هزارویک نشریه تخصصی باید داشته باشیم، باید حرف بزند و به مردم چیز یاد بدهد. ولی بالاخره حزب سیاسی یک امر معینی را فکر میکند باید پیش ببرد. ما این را نگرفتیم که رابطه ما با جامعه از طریق پاسخگویی به مسائل اصلی جامعه است، ((پاسخگویی)) به جبهه های اصلی نبرد اجتماعی– طبقاتی است. این جبهه را باید تعریف کرد و رفت در آن جبهه. الان جبهه اصلی، جبهه نپذیرفتن جمهوری اسلامی است. ما باید این طوری بشویم نماینده مردم که بشویم نماینده نپذیرفتن آنها. در نتیجه تحلیلی که برای نپذیرفتن می دهیم باید بشود تحلیل مردم. مردم بگویند اینها راست میگویند. از این طرف برویم همین وضع است از آن طرف برویم همین وضع است. پس اینها راست میگویند نباید بپذیریم. و ((اگر مردم تحلیل ما از نپذیرفتن رژیم را قبول کنند، آنگاه)) سر هر مساله ای می آیند اثباتی اش را از ما میپرسند: “حالا این را چه جوری سازمان بدهم؟ این را چکار کنم؟” ولی نفس اینکه نباید بپذیرند و تحلیل اینکه چه  جوری باید فکر کنند ((را باید از ما بگیرند.)) ما رفتیم شدیم سازمانی که میخواهد رژیم را با فشار سازمانی سرنگون کند. مردم میخواهند سرنگون کنند. گویا موازی به هم میرسیم.

((باید توجه داشت که)) رابطه اول ما با مردم است نه با رژیم. رابطه ما در درجه اول جا باز کردن در دل مردم است به بهانه رژیم. رژِیم آنجا است ما سعی میکنیم خودمان را لانسه کنیم بین مردم. ((اگر)) ما را انتخاب کنند، ما حکومت را می اندازیم. انگار مدام می خواهیم انقلاب را به جلو سوق بدهیم. تو چکار داری میخواهی اینقدر انقلاب را به جلو سوق بدهی؟ خودت حاضری که میخواهی انقلاب را به جلو سوق بدهی؟ رابطه ات را با مردم باید تحکیم کنی، ولی مدام میخواهی مردم را بکشی به خیابان، بکشی به شلوغی، انگار وظیفه ای افتاده روی دوش ما که جامعه را شلوغ کنیم. بجای اینکه بگوئیم اگر می خواهیم جامعه را شلوغ کنیم برای اینست که مردم متوجه ما بشوند، بیایند با ما.

جمهوری اسلامی روی پای خودش نمی ماند. این طور نیست که اگر  ما به کارگران نگوئیم یک جیغ بلند تر بزنید یا به زنان نگوییم که به فلان سنگسار اعتراض کنید، جمهوری اسلامی خیلی می ماند سرجایش. اعتراض مردم را باید فرض گرفت، بینش حاکم به اعتراض مردم باید  بینش ما بشود و این یک رابطه ای است بین ما و مردم، نه ما ورژِیم و نه حتی مردم و رژیم. یک رابطه ای است بین ما و مردم به بهانه رژِیم، حول رژِیم، بر سر واقعیت مشترکی که هر دوتا یمان با آن روبروئیم. بنظر من باید بیشتر سر این بحث کرد.

تبلیغات ما بیخود دارد توضیحات اضافی به مردم میدهد. به جای اینکه نقدش را بگوید. “مردم زیر حکومت اسلامی زندگی نکنید!” “به هیچ قیمت زندگی نکنید!” “کرسنگی را نپذیرید!” بجای اینکه حزب کمونیست کارگری بشود نماینده اینکه: مردم، حق تان از این بیشتر است! جامعه نباید این لاشه جمهوری اسلامی را روی خودش بپذیرد، میرود داخل بحث ها و تبلیغات بنظرم کم ویتامین و اثباتی– توضیحی به مردم. تا کارگر اعتصاب میکند انگار باید برویم بگوییم که چه جوری  اعتصاب  پیروز میشود. از راه دور نمیشود اعتصاب را پیروز کرد. چگونه می توان جنبش را سراسری کنیم؟ باید برویم در محل. هیچ نوش دارویی نیست که من و شما داشته باشیم…. باید به مردم گفت حرف ما را بزن، به اندازه ما ناراضی باش! و ما باید نارضایتی مان را به مردم تسری بدهیم. بنظر من ما این کار را نمیکنیم. در نتیجه بنظر من حزب مدام در موقعیت کم راندمان تبلیغاتی است در جامعه.

درست موقعی که مردم سئوال دارند جوابشان را نمیدهیم، از جمله دوخرداد. اگر از موضع نپذیرفتن بود، ما باید بحثمان الان این بود که دیگر بس است، دکان دوخرداد تعطیل شد. لطفا در خارج رویت را کم کن شما! مردم آیا حقانیت ما را دیدید؟ فهمیدید نباید آن کار را میکردید؟ فهمیدید که خاتمی جواب نبود؟ حالا فهمیدید که باید آستین بالا بزنیم همه اشان را بیندازیم؟ حالا فهمیدید که باید بیایید با حزب کمونیست کارگری؟ حالا فهمیدید که نباید سازش کرد؟ بنظر من نارضایتی مردم را مال خود کردن و نارضایتی خود را تبدیل کردن به نارضایتی مردم، این میشود اساس رابطه خوب تبلیغات علیه جمهوری اسلامی. بنظرم ما به جای اینکه روی موقعیت سوبژکتیو و عنصر فعاله جنبش در ایران کار کنیم، هی میخواهیم موقعیت ابژکتیو را تغییر بدهیم، بحران سیاسی را تعمیق کنیم. دست ما نیست! ما اگر شش تا تلویزیون دیگر هم داشته باشیم و به مردم مدام بگوییم: نترسید! سنگسار میکنند، نترسید بروید مبارزه کنید! فلان بکنید! آن روز ممکن است یک عده ای را شیر کند ولی جواب مساله نیست. اینکه مردم بگویند حزب کمونیست کارگری راست میگوید. حزب راست میگوید، وقتی که مردم بگویند حکومت و حزب، حتی نگویند حزب کمونیست کارگری، بگویند حزب، آن روز ما داریم پیروز می شویم. ولی هرچه شلوغی ها را بیشتر کنیم، آن طرف هم چلاق نیست، میزند. می خواهم بگویم خوشحال میشویم مردم بیشتر اعتراض بکنند ولی وظیفه ما دامن زدن به اعتراضات نیست. (آن هم کار خوبی است، باید کرد.) وظیفه ما تبدیل کردن اعتراضات به تحلیل خودمان و تبدیل کردن بینش خودمان به بینش کسانی است که اعتراض می کنند. این رابطه ای است بین ما و مردم.

من فکر میکنم ما اینها را نگرفتیم، در نتیجه روی خیلی چیزها فکر نمی کنیم. روی خیلی از جنبه های رابطه مان با مردم فکر نمی کنیم. قبلا بحثی بود در مورد دسترس بودن برای مردم. دیده شدن مان توسط جامعه، یعنی اینکه مردم شنیده باشند حزب کمونیست کارگری هست و چی می گوید. این مهمتر از این است که خوشحال بشویم  یک عده جلو فلان  سنگسار را گرفتند. بنظرم ممکن است یک عده بروند جلو سنگسار تظاهرات کنند، ولی در این جو فعلی این مانع علنی شدن سنگسار ها نمیشود. ممکن است حتی بشود. ولی الان در جو فعلی تأثیر زیادی در زندگی کسی ندارد. ولی اگر رژیم بداند این حرکت آب به آسیاب حزب کمونیست کارگری می ریزد، ((سنگسار را)) قطع می کند. اگر شاهرودی فکر کند شما این کارها را میکنید، مردم همه اش دارند می گویند حزب کمونیست کارگری، میگوید: “نکن دیگر”. اگر فکر کند مردم میگویند هجاریان، میگوید: بکن. “برای اینکه هجاریان خوب است، من هم خوبم. مردم میایند دنبال تو من میزنم شان. میایند دنبال من، تو اعتراض کن.” اگر حس کند نارضایتی آب به آسیاب اپوزیسیون می ریزد و بین مردم قویترش می کند، دست بر می دارد. اگر فکر کند مردم رادیکالیزه میشوند، دست بر می دارد. اگر رژیم فکر کند مردم مستاصل تر و عصیان زده می شوند دست بر نمی دارد. می گوید خوب می زنمیشان، می زنمیشان ساکت می شوند دیگر. این رابطه یک نقطه گرهی است. بنظر من باید روی این جنبه مساله بحث کرد. این یک مساله گرهی است.

یک سری بینش های سبک کاری هست باید بعنوان یک مساله عمده به آنها بپردازیم. مساله جدی مان است. در مورد بینش سبک کاری رهبری گفتم. بنظر من سبک کار رهبری اشکال دارد. بینش آن در مورد کارش اشکال دارد. ولی در باره وجه داخل و خارج هم می خواهم صحبت کنم.

در مورد بحث حزب و جامعه. این بحث مال دو سال پیش و تم کنگره قبل و قبلترش است. حزب کمونیست کارگری اصلا روی بحث حزب و جامعه نرفته است. نه در خارج نه در داخل. در داخل پیچیدگی هایش را میگویم. که در این اوخر بهبودهائی پیدا کرده که جا دارد راجع به آن صحبت کنیم. ولی بگذارید از خارج صحبت کنم.

سبک کار در خارج: آکسیونیسم علیه جمهوری اسلامی!

بحث ما راجع به فعالیت درخارج چی بود؟ می گفتیم این بخش جدا نشده ای از جامعه ایران است. دنیا، دنیای انتگره است. خارج برای خودش یک حوزه فعالیت است. بیائیم در مقیاس اجتماعی بشویم یک حزب اصلی، خارج مال ما باشد. یعنی باز موضوع کار ما میشد میلیونها ایرانی در خارج، نه سفارتهای یک حکومت در خارج. ما بعنوان یک سازمان اعضای مان را میفرستیم به یک جنگ اعتراضی علیه رژیم در ایران. اگر پشت جبهه ای بودن مصداق داشته باشد، ((شرایط)) الان ما است. ما برای آوردن جامعه ایرانی، فارسی زبان های مقیم خارج نه ابزاری ساختیم، نه مشغولش هستیم، نه کاری می کنیم، نه با آن خودمان را قضاوت می کنیم. فعالیت خارج ما کشیدن اعضای سازمان خود به اعتراض روزمره علیه رژیمی در داخل است. بدتر از سازمانهای مشی چریکی دوره قبل. بدتر از کنفدراسیون دانشجویان.

حتی یک بارقه ای از فعالیت برای آوردن 3 میلیون، 4 میلیون آدم این کشورها و تبدیل کردن آنها به پایگاه کمونیسم در جدال اجتماعی در ایران نیست. نه روزنامه درمیاوریم، نه به زبان مردم حرف میزنیم، نه با میدیا تماس میگیریم، نه میرویم ببینیم ژورنالیستهای درد دارشان چه کسانی هستند، نه میرویم ایرانی ها را از خانه شان بیاوریم بیرون، یک مجله ای درآوریم که همه شان یخوانند. نه یک رادیو میگذاریم که همه آنها گوش بدهند، نه می رویم سخنرانی بگذاریم در آنجایی که آنها هستند. نه به کشورهایی با جمعیت بزرگ اهمیت می دهیم. یک موقعی میخواستیم روزنامه مجانی در بیاوریم در خارج کشور ولش کردیم. یک موقعی می خواستیم شخصیتهایمان را به آنها معرفی کنیم، ولش کردیم. یک سال است ما با این مردم کاری نداریم. ما میگفتیم: اپوزسیون ایران با اینها کاری ندارد، ما کار داریم. اما ما هم با اینها کاری نداریم. ما در این زمینه بدتر از سابق هستیم.

بنظر من بینش سبک کاری مان در خارج از بیخ اشتباه است. ربطی به بحث حزب و جامعه ندارد. برگشته به بدترین نوع کنفدراسیون گری که قبلا بود. رژیم سرکوبگر شاه در ایران مردم را می زد، اینها مردم را با دوبله به فارسی می آوردند جلو سفارت. ما هم همین هستیم و تشکیلات مان داغان میشود در این پروسه. سازمان که نمی تواند خودش را به جای مردم بنشاند. هيجده دفعه ببرید جلو سفارت، بار نوزدهم حوصله اش سر میرود. خیرش به کجا میرسد؟ شما یک بولتن اطلاعاتی ندارید که ببرید به میدان پیکادلی (لندن) فکر میکنم روزی پانصدهزار نفر از این محل رد میشوند. ببرید داخل مترو و بگوئید در ایران این خبر ها است. اعتراض  کنید! بروید وکیل تان در پارلمان را خبر کنید اعتراض کند. به اتحادیه کارگری بروید، برایشان سخنرانی کنید، بگوئید با چه اجازه ای شما این کارها را می کنید.

یک طرح جامع برای خارج که نشان بدهد ما داریم جامعه غیر ایرانی و ایرانی را به نظرات مان جذب می کنیم. کاری که شیلیایی ها کردند. پینوشه که می آید، وزیر کشور انگلیس مجبور است دستگیرش کند. چون یک نفر در اسپانیا اعتراض کرده، مردم اینجا نمیگذارند آب خوش از گلویش پائین برود. با زور سازمانیشان این کار را نکردند، با حقانیت اجتماعیشان این کار را کردند. جنبش ضد آپارتاید آفریقای جنوبی همین کار را کرده است. چرا این همه آدم چپی در عالم مشاهیر اینجاست یک نفرشان نمی آید پشت ما؟

 الان از طالبان یک عده فرار کرده اند و در کشتی  نشسته اند مردم می گویند : اینها از طالبان فرار کرده اند باید به آنها راه بدهیم. هر آدمی که می آید در تلویزیون ميگوید: “استرالیا باید به اینها راه بدهد.” اینها از طالبان فرار کرده اند. چرا ما رژیم ایران را مثل طالبان در افکار عمومی بدنام نکرده ایم؟ چرا هرکدام از ما طرف حساب رادیکال های این جامعه نیستیم؟ طرف حساب مردمش، طرف حساب روزنامه هایش نیستیم؟ چرا از همین طریق و بطرق دیگر در هر خانواده ایرانی نیستیم؟ فقط به اندازه شانزده  برابر ما در کوچکترین شهر یک کشور بزرگ جامعه ایرانی وجود دارد. داریم اینها را؟ بطور عادی اینها با گوگوش رفتند وخوب ما کجا هستیم؟ اصلا نه راهش را جستجو کردیم، نه پیدا کردیم. بنظر من سازمان ما در خارج کشور سقوط کرده، (البته هیچ وقت بالا نبوده که سقوط کند. همان جاست.) به یک اکسیونیسم تشکیلاتی علیه جمهوری اسلامی. همین هستیم و بس!

و حالا که عضوهای معمولی و عادی به ما می پیوندند و آنها رابطه شان را با مردم عادی دیگر دارند، باز آنها را در محیط خودشان فعال نمی کنیم. باز می آوریم داخل سازمان خودمان که فردا بیا برویم جلو سفارت. شما می دانید که9 سپتامبر مهرانگیز کار قرار است بیاید برای مردم صحبت کند؟ شب بزرگداشت مهر انگیز کار است. فکر می کنید مردم کم میروند؟ فکر نکنم کم بروند. خیلی بیشتر از جلسه ما می روند. از همان مردم واقعی اینجا زیادتر میروند. من نمی گویم همه مردم می توانند ما را دوست داشته باشند، ولی همه باید در کوران مباحثات ما باشند. هیچ ایرانی، هیچ فارسی زبان و افغانستانی و عراقی نباید  باشد که جنبش کمونیسم کارگری را نمی شناسد. نمی داند چی میگوید و در محیطش نیست. راهش چیست؟ باید برویم پیدا  کنیم دیگر.

هیچ بینشی به کار ما در خارج کشور حاکم نیست و اگر بینش خودبخودی حاکم است، بینش کنفدراسیونی و جبهه پشت سازمان است. آنها سازمانشان در داخل مخفی بود، اینها هم جنبش پشت جبهه اش بودند. ما هم جنبش پشت جبهه و اعتراض سازمانی درست کرده ایم.

سبک کار در داخل: غیبت بینش سازماندهی!

داخل هم همین طور است.این اواخر کارمان در داخل سرو سامان اداری گرفته، وصل شدند. تلفن ها مرتب شده اند، رابطه های مان را داریم پی گیری می کنیم، ولی بینش ما در این مورد چیست؟ این حزب باید بنشیند تکلیف خودش را با ((این مساله روشن کند)) که در یک دنیای این طوری در یک کشوری این طوری با آن حکومت، یک سازمان این طوری چگونه کار سازمان گری میکند و خودش را در دسترس مردم میگذارد؟ ((باید در این مورد)) یک بار در یک سمیناری، با همین وسعت هفت روز هم اگر میخواهد طول بکشد، جمع شویم، یک تزهایی آورده شود، یک کتابی نوشته شود، آدمها بحث های عمیق بکنند تا ما متوجه بشویم که باید چکار کنیم.

بحثهای عمیق قبلی مان راجع به کارگران که کاملا صدق می کند، مورد کاربست نیست. بحثهای سیاست سازماندهی ما تازه الان عملی شده است. آن موقع که اختناق بود و نمیشد تکان خورد،  ما یک بحثهایی راجع به آژیتاتورعملی، رهبر عملی کارخانه، طیف رادیکال-سوسیالیست انجام دادیم که الان قابل پیاده شدن است. الان میشود بروید طیف کارگران رادیکال- سوسیالیست داخل کارخانه ها را گیر بیاورید و بحث های مان را درون آنها ببرید. کدام بحثهای ما مگر چاپ شده است؟ کدام مجموعه مباحث ما راجع به جنبش کارگری چه باید بکند، بطور قابل مصرفی، مثل جزوه فلان محفل فلسفی داده شده است در کانونهای کارگری؟ این کار را نمیکنیم. سبک کاری در کار نیست. بینشی در کار داخل وجود ندارد. بنظر من ارتباطات مان را داریم تقویت میکنیم، اما باز به شیوه اتمی داریم به آدمها خط میدهیم. در حالی که الان باید  جنبش کارگری مشغول بحثهای کارگری ما باشد و برسرش قطبی شده باشد.

من نمی گویم  همه خوششان می آید. بگذار سندیکالیستها در ایران دشمن اصلی شان را ما بدانند و در محیط های کارگری بحث باشد دیگر. اگر 10 درصد رهبران کارگری بیایند با ما برای هفت جد وآباد انقلاب بعدی کافی است. اصلا ول کردیم. آن بحثها که تبیین شده است، روی کاغذ است، رو سایت است، همه جا هست. چرا یک جمع هایی آگاهانه مشغول دیالوگ با رهبران کارگری در داخل نمیشوند؟ چرا سعی نمی کنیم این جزوات بشکلی بشود که بشود خواند. دست محافل باشد وفشار باشد رویشان با مقدمه ها و بحثهایی راجع به امروز.

راجع به دانشجویان. دانشجوها خودشان دارند به سمت حزب کمونیست کارگری می چرخند با هرکسی حرف میزنید می گوید آره یک خبرهایی است و شما هم یکی از گوشه های این تصویر هستید. وظایف دانشجویان کمونیست ميتوانست چاپ شده باشد، والان نقل محافل باشد در ایران. از هم بپرسند: “وظایف دانشجویان کمونیست را خواندی در شرایط جدید؟”

حزبی که میخواهد داخل فعالیت کند، جزوه میدهد راجع به وظایف دانشجویان و وظایف زنان، کار خودش را تعریف میکند و بعد میرود توپخانه میدهد برای آن آدمهایی که ((این مباحث را)) قبول کرده اند تا کارشان را بکنند. بنظر من خیلی عقب ایم از نظر سبک کار. خیلی خیلی عقب هستیم. این آن مساله هست که باید حل شود.

اولویتهای عملی

چند کلمه راجع به اولویت های عملی مان بگویم. آنهائی که گفتم بنظرم عیب های مان است. ولی خود شما رفقا میتوانید نکات بسیار مهمتری در این رابطه مطرح کنید. من نمیگویم بحث را کاملا پوشاندم. من نمونه وار سعی کردم حرف بزنم، چون واقعا مشکل وسیع تر از اینها است.

چاره چیست؟

 من میخواهم یک هشداری بدهم در مقابله با یک جور تزکیه نفس گرائی و روش ارشادی برای حل مسائل. گویا ما درکمان خوب نیست. باید خودمان را ارتقاء بدهیم. درمان ربطی به بیماری ندارد. درمان آن چیزی است که مریضی را خوب میکند. علم به علل بیماری خودبخود به شفا نمی انجامد. به زور نمی شود. نمیشود نشست زور زد خوب شد. علت سردرد در کمبود آسپرین نیست. ولی آسپرین دوای سردرد است. هرچه دلیلش باشد اولویت مان باید آن کاری باشد که آن مساله را شفا می دهد، نه آن چیزی که نداشتیم را برویم از یک جایی بیاوریم. چه چیزی کمک می کند ما مسائلی را که داریم حل کنیم؟ همیشه ما اینطور نگاه کرده ایم: به عوامل بازدارنده نگاه کرده ایم و اینکه عنصر فعال برای تغییر چه جوری میتواند آنرا کنار بگذارد. چکار کنیم که کسانی که میخواهند این حزب را بگذارند رو ریل، راحتر بتوانند ((این کار را انجام دهند)) و انرژی ای  که هست برای تغییر بهتر عمل کند؟ چکار باید بکنیم؟ چه گره هایی، چه حلقه هایی کمک می کنند؟ در نتیجه بنظر من، وقتی به اولویت ها فکر میکنیم، نباید مجموعه آرزوهای مان را بنویسیم، این اسمش اولویت ها نیست. فکر می کنم باید آن کاری باشد که وقتی انجام بدهیم کمک میکند مساله مان را حل  کنیم. من چند تا نکته اينجا یاداشت کرده ام. 

1-     تمرکز رهبری.

بنظر من تمرکز رهبری اولین نکته است. در اینجا تمرکز ((رهبری)) را می گویم و راجع خودش حرف نمی زنم. چون تا متمرکز نباشد، نمی توان رفت روی  سبک کار و نوع کار با آن کلنجار رفت. کسی که میخواهد مثل رهبر انجام وظیفه کند، باید در یک جمع رهبری نشسته کار کند. همه میتوانند در محیط خودشان این کار را بکنند. میخواهم بگویم رهبر سراسری حزب اگر میخواهد در جامعه و جنبش و حزب خودش رهبری اعمال کند، رهبریش باید متمرکز باشد. غیابی نمی شود کسی را ساغ (قانع) کرد. (غیابی) کسی نمی تواند کسی را تهییج کند و نه کسی میتواند کسی را همفکر کند. یک مقدار حرفهائی زدیم، تا ٢ هفته دیگر همدیگر را می بینیم، خدا حافظ شما. این طوری سیستم ها کار نمیکنند. اساسا این یک کار را باید نشست و تا آخر اش برد.

اگر متقاعد شدیم این کار را بکنیم، ضرب الاجلش فردا است. نه دفعه بعد که همیدیگر را می بینیم. الان در میان ما به این شکل است. تقویمی که چه وقت همدیگر را می بینیم تبدیل شده به تقویم انجام کار. الان تصمیم می گیریم. تا کی وقت داریم؟ تا دفعه بعد که همدیگر را می بینیم. “کی دوباره همدیگر را می بینیم؟” دو هفته بعد جلسه است. “پس لطفا شما این یک خط را برای من بنویس دو هفته دیگر بیاور.” بیا این یک خط را همین الان غروب بنویس! تقویم حزب شده تقویم کی همدیگر را میبینیم. حزبی است بر مبنای جلسات. اگر علم پزشکی میخواست این طور کار کند، یک مریض زنده نمی ماند. خوب من شما را می بینم. بعد دفعه بعد  باز شما را می بینم. الان کار ما این طوری است. اینقدر جلسه می گیریم تا متوجع میشویم که دیگر حزبی در کار نیست. (خنده جلسه) الان که نشستیم حزب هست، میرویم تا دو هفته دیگر که می آئیم حزب نیست.

2- مقوله رهبری و کادرها

نکته دوم برگشتن روی مقوله رهبری و کادرها، بعنوان بنیاد این حزب است و ایجاد یک متابولیسم سطح بالا و یک دیالوگ وسیع بین رهبری و کادرها که من بعدا می گویم باید تبديل بشود به پروژه هایی که به این امر خدمت میکند. چه کارهایی میشود کرد که خیلی سریع رابطه رهبری و کادرهای حزب با هم تحکیم شود، همفکری بالایی بوجود بیاید و یک عزم جدید بوجود بیاید و پروسه ای که حزب در نتیجه آن قوی شود، از داخل شروع بکند به قوی شدن. من یکی دو ایده در این زمینه دارم، بعدا توضیح میدهم.

3- بازبینی و باز تعریف سبک کار

نکته سوم بازبینی و باز تعریف بینش و سبک کار در قلمروهای اصلی کار است. کار در داخل یعنی چی؟ کار خارج یعنی چی؟ رهبری یعنی چی؟ تبلیغات یعنی چی؟ فعالیت نظری و گسترش نظری مان یعنی چی؟ گسترش افکارمان در جامعه یعنی چی؟ و ابزارهای اینها چه هستتد؟

من فکر میکنم سبک کار خارجمان را باید فورا عوض کنیم. سبک کار داخل را باید عوض کنیم. سبک کار بالا(رهبری)مان را باید عوض کنیم. سبک کار قلمروهای اصلی را باید تعریف کرد. ما حتی به خود بخودی خودمان برنگشتیم، به خود به خودی فدایی برگشتیم. کاش برگشته بودیم به سنتهای قدیمی حزب کمونیست ایران که نشریه تئوریک داشت و جلسه کادرها را میگرفت،  حرف همه مهم بود و هر نامه ای می آمد جواب میگرفت و اگر کسی مشکل داشت می رفتند سراغش ببینند چه شده است. حزبی بود هوای خودش را داشت، نظرات مهم بود، رفقا تز می دادند.

الان اینقدر موجویت و استقامت و مقاومت و وجودمان فرض گرفته شده که تکیه کامل دادیم به این ماشین و ارابه و داریم باهاش میرویم. این اواخر دیگر زحمتی برای حفظ اش هم نمی کشیم. این سبک کارها را باید مطابق عقایدمان تعریف کنیم. این عقاید ما نیست که دارد پیاده میشود. من در جلسه دفتر سیاسی گفتم: من مشکل سر خط بودن حزب کمونیست کارگری بعد از خودم را ندارم، الان هم سر خط نیست و آن موقع هم نیست. کمونیسم کارگری الان هم حاکم نیست، آن موقع هم نباشد. مهم وحدت و ادامه کاریش است. ولی بنظر من این حزب باید بنشیند بینش اش را تعریف کند که روی چه خطی میخواهد کار کند؟ در داخل، خارج، در بالای حزب و در تبلیغات.  تبیین اش از سیاست در ایران چیست؟ تبیین اش از رابطه با قدرت چیست؟ تبیین اش از فعالیت سیاسی در داخل چیست؟ در خارج چیست؟ یا تبلیغات؟

وقتی میگوئیم تبلیغات منظورمان از تبلیغات چه کاری است؟ چون مقدار زیادی جمعه ها کاغذ چاپ میکنیم و می دهیم بیرون، هیچ کس نمی آید بگوید این تصویری که شما  می دهید تا یک جایی یک حفره هایی را پوشاند، ما را رساند از یک نقاط خیلی عقب تری به اینجا. آیا از این  ببعد این حجم  A4  که جمعه ها به مردم می دهیم جوابگو مسائل است؟ یا باید برویم حتی با همین ادبیات هم یک کار دیگری بکنیم که عده بیشتری همان قبلی را ببینند؟ یا همان هایی که داریم و همان هزار نفری که هیت میکنند روی سایت واقعا کافی است؟ توزیع مان را باید نگاه بکنیم؟ شاید باید جمع های خواندن نشریه راه بیندازیم؟ شاید باید نشریه را ببریم در خانه مردم در بزنیم؟ باید راه مان را برای کار تبلیغاتی مان پیدا کنیم.

4- مساله مالی

بالاخره بنظر من باید مساله مالی را حل کرد. این هم یک حل دائمی، یعنی یک بار مصرف نیست، حل کردیم دیگر شد. بدون پول در جهان سرمایه داری هیچ کاری نمی توان کرد. این آدمها باید معاششان تأمین باشد، حزب هم خرج دارد. چه جوری می شود یک سازمان سیاسی را در این ابعاد بدون امکانات مالی، یا با یک امکانات مالی مینیمم جلو برد؟ این را بطور جدی کمیته مرکزی باید بنشیند درباره اش صحبت کند و آدمهای واقعی سطح بالا و جدی بروند حلش کنند. بروند دنبال مساله و راه حل بیاورند و حلش کنند.

این اولویتها بنظر من باید به پروژهایی تبدیل بشود. ده تا پروژه هم نمی خواهیم. یعنی اصلا نمی توانیم پیاده کنیم. ما بین کارهایی که در دنیا هست یک تعدادی را می توانیم انجام بدهیم. باید کارهایی را انتخاب بکنیم که به موثرترین شیوه به دردمان جواب میدهد.

سمینار دائمی کادرها

برای مثال رابطه با کادرها جوابش یک سمینار دائمی کادرهاست.به شکلی که ماهی یک بار یا هر دو ماه یک بار یک نشستی مثل انجمن مارکس (انجمن مارکس یک امر خیریه عام المنفعه تئوریک بود) رهبری ((با کادرها)) داشته باشد، بتواند ماهی یک بار کادرهای حزب را که قبلا لسیت شان را داریم و مجازند در این جلسات شرکت کنند، در یک کنفرانس جمع کند و راجع به تئوری حزب، بینش های مختلف مان و تحلیلمان مدام صحبت کند. جوری که کسی که در شش جلسه پشت سر هم شرکت کرده احساس کند به مسائل حزب مسلط است و حرفش را زده است، ملاحظاتش را گفته و شنیده شده و جوابش را سعی کردند، بدهند. همفکر شده با بقیه یا اگر اختلافی داشته الان می داند دقیقا اختلاف کجاست، اختلاف سلیقه است یا اختلاف سیاسی. بنظر من ما میتوانیم یک مجمعی تعریف کنیم از کادرهای مان. اول برویم کادرهایمان را لیست کنیم. بعد هم هر کسی که میخواهد بگوید ایکس هم کادر است، بگوید، یک لیست اساسی و نهایی ازکادرهای الان را پیدا کنیم که این آدمها منظما مثل جلسات انجمن مارکس در یک جلساتی شرکت می کنند با بخش اعظم یا با همه رهبری حزب مینشینیم بحث میکنیم. مثل همین جمع. تمام کادرها و رهبری یک روز یا یک ویک اند هر دوماه یک بار جمع میشوند. حتی این جلسات را هم باید درش را بروی عموم باز نگه داشت بیایند نگاه کنند ببینند این حزب با کادرهایش چه صحبتهایی میکند. دائما حزب کمونیست کارگری می تواند نشست 300- 200نفره داشته باشد. محل آن و شکل آن را بعدا می شود صحبت کرد.

کنفرانس خارج

یا برای مثال من معتقدم که باید یک کنفرانس وسیع حزبی بگیریم در مورد فعالیت حزب در خارج کشور بحث کنیم. مثل کنگره درش را به روی همه باز کنیم. در همان ابعاد کنگره با یک جمع 400-500 نفره. دو یا سه روز راجع به فعالیت در خارج کشور بحث محتوایی داشته باشیم. این کمک می کند همه ساغ (روی خط) شوند. بگوییم میخواهیم کجا برویم؟ کنگره را باید تکرار بکنیم. کنگره عظمتش خیلی به نفع ما بود الان وقتش شده یک واقعه ای به همان ابعاد حزب داشته باشد. برای اینکه به همه یادآوری کند ما می خواهیم پرش کنیم. در سایه جا خوش نکرده ایم. باید این پروژه ها را دفتر سیاسی ای که انتخاب میکنیم یا هر مجمعی که انتخاب میکنیم تعریف کند و بگوید این پروژه به این کارها خدمت میکند. فلان مساله به مساله جذب اعضا خدمت میکند. این کارها را تا سه یا چهار ماه آینده می کنیم. راجع به ایده اش دیگر بحث نمی کنیم. یک کار مشخصی را می کنیم.

رفقا چند وقت پیش در جلسه هیئت دبیران بحث شد که وضع حزب بحرانی است من گفتم که آخر خودمان کلاهمان را قاضی کنیم ده یازده ماه بعد از آن کنگره وضع حزب بحرانی است؟! چرا ما این طور میشویم؟ ماجرا چیست؟ من فکر میکنم کلید مسئله بر میگردد به آدمهای معینی که میخواهند جلو بقیه بیفتند. یعنی هیچ وقت پس قراول را نمی شود ملامت کرد. شما میرفتید من هم دنبالت می آمدم. شما می رفتید آن طرف، من هم آمدم آن طرف! رفتید آنطرف من دنبالت آمدم. در نتیجه کلید قضیه بر میگردد به این جمع (پلنوم). بیرون این جمع فکر نمی کنم که کوچکترین مسئولیتی در قبال اوضاع حزب دارد، حتی خود جمع هم تماما مسئولیت ندارد.

مسئولیت میگویم، ((منظورم)) ملامت نیست. این یک سازمانی است بدون امکانات، بعنوان سازمان غیرقانونی محروم توانسته چند هزار نفر آدم را جمع کند. بزرگترین سازمان اپوزیسیون ایران است. بدون پول تا اینجا آمده است. همه هم خط و با روحیه هستند و رادیکال است. بنظر من حتی تا همین حد باید به همه یک نوبل بدهیم! به نظر من ملامت در این حزب نباید جایی داشته باشد. ملامت را بگذار رهبری حزب کمونیست ایران و سید ابراهیم به هم بکنند! بگذار اکثریتی ها بروند همدیگر را ملامت بکنند. یک سازمان موفقی که بدون هیچ کمک خارجی (این مهم است) بدون هیچ کمکی بدون اینکه کسی هولش بدهد، رشدش بنفع کس دیگری باشد. روی نیروی اعضایش و روشن بینی و رادیکالیسم سیاسی اعضا و کادرها و رهبریش تا همینجا آمده است. اگر نمیشود بخاطر موانع خیلی زیاد است. خودتان را بگذارید جایی که هستید یا کارهای که بهتان سپردند، چقدر سخت است. خیلی سخت است. سئوال این نیست که چرا کارهای آسانی که بدیهی بوده کسانی نمی کنند. کار خیلی سختی است. باید راهش را پیدا کرد. در نتیجه سئوال این نیست که چرا ما نتوانستیم رهبر انقلاب جهانی بشویم. مگر کسی غیر از ما توانسته است؟ اگر آسان بود بقیه هم میکردند. همین الان ما بزرگترین و موفق ترین سازمان اپوزیسیون هستیم.

ابراهیم علیزاده یک دفعه زنگ زده بود احوالپرسی کند. گفت: “شما از خودتان تعریف میکنید.” گفتم: “شما تعریف های ما را تبلیغات میگیرید”. گفتم: “ما ازمجموع سازمان های اپوزیسیون بزرگترایم .گفت: “می دانم. اما هنوز کافی نیست!” یعنی قبول شده که این حزب کمونیست کارگری معتبرترین و بزرگترین حزب سیاسی بیرون حجاریان است. حتی مجاهد بنظر من گاهی باید دو دل شود که آنها بزرگتر هستند یا ما.

خیلی روشن میشود فهمید که مردم  ایران دور مجاهد صف نکشیده اند.آن سازمان خودش است. باید از هزار ویک کانال راجع به حزب شنیده باشند. اینها نفوذ اجتماعی ما را ندارند. آنها یک سازمان بزرگ پولدارند. ولی ما بزرگترین سازمان اپوزیسیون هستیم از نظر اجتماعی و از نظر حساسیت مردم. شالوده دورنی ما را مجاهد ندارد. مجاهد یک عده آدم دارد که باهاش زندگی میکنند. این تعداد کادر را هیچ سازمانی ندارد. هیچ سازمانی در جامعه ایران نداشته است، حزب توده سابق به کنار. هیچ وقت یک چنین حزبی وجود نداشته است. رهبری این سازمان باید برود برای این حزب راه حل پیدا کند. برای این حزب راه رو به جلو پیدا کند. کار خیلی سختی است. در نتیجه تمام قضیه برمیگردد به قدرت تشخیص و اهمیت آدم هایی که فعلا در این جمع هستند و کسانی که بعدا در جمع های بعدی هستند و در بالای حزب نشسته اند. بنظرم جای دوری نباید گشت. باید ایده های خلاق پیدا کرد و بعد باید نیرو گذاشت آنها را پیاده کرد. هیچ جنبه اشراقی، عرفانی، مائویستی و انتقادی این بحث ندارد. یک سری ایده درست می خواهیم و درک موقعیت  و تا آخر رفتن آن ایده ها. من فکر می کنم این کلید قضیه است.

این بحث کلی بود که من مي خواستم برای باز شدن بحث گزارش بکنم. سر بحث فعالیت در ایران و فعالیت در خارج و رادیو و غیره اگر سئوال داشتید، تیترهایش را تعیین کنید و هرکس هر نظری دارد بگوید. ولی بنظر من اگر بحث من بخواهد بر نکته ای تاکید کند اینست که متوجه موقعیت فعلی باشیم، که حزب وارد فاز پس رفت شده است. و بنظرم بخاطر اینکه رهبریش دارد جا خوش می کند ومتوجه وظایفی که باید انجام بدهد نیست. منتهی برای اینکه متوجه وظایف بشود راهش روانشناسی و فشار و اينها نیست. راهش جمع کردن این آدمها در یک جاست، و یک نفر که داخل این جمع باشد و بتواند به بقیه القاء کند و بتواند جمع را زنده نگه دارد. غیابی دیگر عملی نیست. اگر این تمرکز بوجود بياید من خوش بین هستم و اگر این تمرکز را بوجود نیاوریم زیاد وضعمان جالب نیست. (کف زدن)  

یک دنیای بهتر: چرا فراکسيون به مباحث پلنوم چهارده توجه ميدهد؟ ويژگى اين پلنوم چيست و چه راهى را براى پيشروى امروز حزب و کل جنبش کمونيسم کارگرى باز ميکند؟

آذر ماجدی: مباحثی که منصور حکمت زیر تیتر گزارش و ارزیابی از وضعیت حزب مطرح میکند، مباحثی عمیق در مورد سبک کار کمونیستی، رهبری کمونیستی و همچنین در زمینه استراتژی قدرت گیری کمونیسم است. یک نقد و ارزیابی تند، صریح و درعین حال راهگشا. همانگونه که پیش از این هم اشاره کرده ام، منصور حکمت در چند سال آخر تمام تلاش خود را بر مساله استراتژی قدرت گیری کمونیسم، ساختن ملزومات آن و بیرون کشیدن کمونیسم علی العموم و حزب کمونیست کارگری، علی الخصوص از حاشیه جامعه و آوردن آن به وسط جامعه یا حتی بقول خودش “وسط گودی استخر” متمرکز کرده بود. مباحث حزب و قدرت سیاسی، حزب و جامعه، مباحث سلبی – اثباتی و بالاخره ساختن یک حزب مدرن سیاسی اجتماعی کمونیستی بخش هایی از یک نقشه بزرگ و ماکرو برای قرار دادن حزب کمونیست کارگری در وسط جامعه و تبدیل آن به اولین حزب اپوزیسیون بود.

مباحث مطروحه در این پلنوم هم در واقع بخش هایی از همین “پازل” استراتژی قدرت گیری است. و به این اعتبار دارای اهمیتی بسیار است. بویژه آنکه در اینجا بحث بر سر سبک کار و سازماندهی است. و این مقولات همواره پاشنه آشیل حزب بوده اند و بنظر من هنوز هم هستند و ابعاد آن حتی وسیع تر و عمیق تر شده است. این نقد و ارزیابی هنوز به اعتبار خود باقی است. حتی با قدرت بیشتری به شرایط امروز حزب مربوط است. هنوز ما راه حل های ارائه شده در آن پلنوم را انجام نداده ایم و نقد آن روز منصور حکمت به توان 10 به شرایط امروز حزب مربوط میشود.

برخی از نکاتی که در این ارزیابی مطرح میشود، پیش از آن هم در جلسات رهبری به تناوب مورد اشاره قرار گرفته بود. بطور مثال منصور حکمت بارها در نقد سبک کار حزب در خارج کشور صحبت کرده بود و طرح های متعددی را برای تغییر آن تبیین و عرضه کرده بود. اما تشکیلات خارج کشور عمدتا بر همان ریل حرکت میکرد. در مورد سیاست سازماندهی در داخل کشور مباحث بسیاری انجام شده بود، خود منصور حکمت شخصا تلاش بسیاری برای سازمان دادن آن انجام داده بود و این برای رهبری وقت حزب یک موضوع معرفه بود که سازمان ما در داخل کشور سازمانی است که با اصطلاح مصطلح در حزب سوزنی کار میکند، و امر سازماندهی در داخل کشور امری غیر موجود بود. البته در آن مقطع تلاش سازمان داخل و منصور حکمت در وهله اول سازماندهی ارتباطات بود که بخصوص با راه افتادن رادیو میزان آن افزایش یافته بود. یا نقد او به سبک کار رهبری. رهبری پشت تلفن موبایل و اینترنت و از یک روز به روز دیگر را من شخصا بارها از او شنیده بودم.

اما آنچه جایگاه این پلنوم را مهم و ویژه میکند، ارائه این نقد در کلیت آن و به این شکل منسجم خطاب به مجمعی از کمیته مرکزی و مشاورین بود. الان که به این نوار گوش میدهم و به آن دوره فکر میکنم، احساسم اینست که منصور حکمت در این پلنوم دارد وصیت میکند. دارد آخرین تلاش هایش را برای قرار دادن حزب روی یک ریل درست در امر سازماندهی و سبک کار بکار می بندد. امید و ناامیدی اش را از وضعیت حزب اعلام میکند. حزبی که از نظر اجتماعی بانفوذ است و بسیار رشد کرده است. کادرهای رادیکال و شاداب و از خود گذشته بسیاری دارد، بزرگترین سازمان چپ و احتمالا اپوزیسیون است ولی از نظر سبک کار و سیاست سازماندهی بسیار عقب است. این معضلی است که منصور حکمت روی آن انگشت میگذارد و تلاش میکند با صراحت کامل این واقعیت را در مقابل کادرهای رهبری حزب قرار دهد و بر خود فریبی ها و جا خوش کردن ها که از خصوصیات همیشگی ما بوده است فائق آید.

منصور حکمت ضمن نقد اعلام میکند که میشود این معضل را حل کرد. میشود این بیماری مزمن را درمان کرد و برای حل و درمان آن راه حل ارائه میدهد. بنظر من  این راه حل ها هنوز کاملا معتبر و مربوط هستند. در واقع این راه کارهای ارائه شده هیچگاه اتخاذ نشد، یا برای مدت کوتاهی آزمایش شد و بعد بکلی به فراموشی سپرده شد. و دقیقا به همین خاطر از اوضاع آن زمان که منصور حکمت نسبت به آن هشدار میداد، بسیار عقب تر هم رفته ایم. آن ناهماهنگی و شکاف مورد اشاره منصور حکمت میان نفوذ اجتماعی حزب و سیاست سازماندهی و رهبری، بمراتب عمیق تر و وسیع تر شده است. آن جا خوش کردن و به موقعیت موجود راضی بودن بمراتب بیشتر شده است. رهبری غیرمتمرکز و اینترنتی در حزب گسترش یافته است. همان تمرکز آن زمان نیز از بین رفته است و رهبری کاملا بر شبکه اینترنت و پالتاک متکی است. جلسات حضوری به یک کیمیا در حزب بدل شده است. فعالیت اتمیستی به تمام سطوح حزب رسوخ کرده است. اعضا و کادرهای حزب را مدام ایزوله و منفرد جلوی کامپیوتر شان میفرستیم. کار جمعی و جلسات و بحث های حضوری بتدریج دارد به یک خاطره خوش گذشته بدل میشود.  

آن دو قطبی نفوذ اجتماعی، موجودیت سازمانی امروز با برجستگی بیشتری در مقابل ما عرض اندام میکند. با این تفاوت که در آن زمان منصور حکمت این نقد را با تندی و صراحت کامل مطرح میکرد، و بنظر میرسید که رفقا میپذیرند، ولی اکنون ما تلاش میکنیم همان نقد را در مقابل رفقای رهبری بگذاریم و توجه بدهیم که نقد منصور حکمت در پلنوم 14 حتی اکنون برای حزب مبرم تر است، اما این نقد ما با حملات تند و بعضا زشت از جانب رهبری حزب پاسخ میگیرد. منصور حکمت در آن مقطع از رخوت و رکود حرف میزند و تا آنجا که من یادم است کلیه رفقا با دقت به این صحبت ها گوش میدادند و پس از پلنوم، ما  رهبری منتخب این پلنوم بطور جدی تصمیم گرفتیم که بر این مباحث خم شویم و وضعیت را بهبود ببخشیم. من لااقل از کسی نشنیدم که از اینکه بحث رخوت و رکود مطرح شده است، آزرده شود. بگوید: “خیلی هم خوب کار کردیم.”

در واقع ما نه تنها در جهت رفع آن معضلات مهم حرکت نکرده ایم، بلکه در جهت عکس آن رفته ایم. هر آنچه که منصور حکمت گفته نباید کرد، ما بیشتر کرده ایم، هر آنچه را که با تاکید خواسته انجام دهیم، اعتنای چندانی به آن نکرده ایم. بطور مثال در مورد سبک کار رهبری، مساله تمرکز رهبری، رابطه رهبری و کادرها، کادر سازی، سبک کار در خارج و آکسیونیسم سازمانی، سبک کار و سیاست سازماندهی در داخل، تبلیغات و غیره. این گزارش را باید دقیق خواند و در آن غور کرد و سپس وضعیت کنونی حزب را در نظر گرفت و بدون تعصب و خودفریبی این وضعیت را ارزیابی کرد. اگر نقد منصور حکمت را به اوضاع حزب در زمان پلنوم 14 می پذیریم، الان باید با تعجیل و شتاب به کاربست آن سیاست ها و تغییر وضع حزب مشغول شویم.

علی جوادی : پلنوم چهارده حزب آخرین پلنومی است که منصور حکمت در آن شرکت داشت. در آن دوران به سرطان هنجره و زبان مبتلا بود. عمل جراحی اولیه را انجام داده بود. اما امیدی به بهبود نداشت. در گفتگوهای خصوصی این ارزیابی و نگرانی او از آینده بیماری اش کاملا روشن بود. قصد پنهان کردنش را نیز نداشت. امیدی هم نداشت. به این اعتبار پلنوم چهارده شاید آخرین پلنومی بود که تصور میکرد در آن حضور خواهد داشت. پیش از آن نیز مساله “رهبری پس منصور حکمت” را نیز در سطح کمیته مرکزی حزب مطرح کرده بود. کوشیده بود حزب را به موقعیت رهبری پس از منصور حکمت خود آگاه کند. از این رو در این پلنوم به مجموعه مسائلی میپردازد که انجامش از نقطه نظر او برای حزب حیاتی است. به مسائلی اشاره میکند که تاکنون در پلنومهای قبلی به طور همه جانبه ای به آنها نپرداخته است. به خط حاکم بر حزب اشاره میکند. برای اولین بار در حزب کمونیست کارگری اعلام میکند که حزب کمونیست کارگری در خط کمونیسم کارگری نیست. به رخوت و رکود حزب پس از کنگره ۳ اشاره میکند. به مساله شیوه و مکانیسم رهبری اشاره میکند. شیوه رهبری حزب را با “سریداری” مقایسه میکند. به مساله تبلیغات رسمی حزب در قبال اعتراضات جاری اشاره میکند. تبلیغاتی که بعضا “بی ویتامین” و کم تاٽیر شده است. به هدف تبلیغاتی ما اشاره میکند. اعتراض میکند که چرا میخواهید انقلاب را به جلو سوق دهید، مگر خودتان آماده اید؟ به مساله کادرها و ستون فقرات کادری حزب اشاره میکند. به مساله گذار از حزب مبلغ و مروج به حزب رهبر و سازمانده اشاره میکند. تاکید میکند تنها حزبی میتواند به مصاف قدرت سیاسی برود که حزبی سازمانده و رهبر باشد. به بحٽ سلبی – اٽباتی اشاره میکند. به تبدیل شدن به نماینده نپذیرفتن شرایط موجود و رژیم اسلامی تاکید میکند. به تعریف جبهه های اصلی نبرد اشاره میکند. به مساله رهبری در جامعه اشاره میکند. به مساله مالی، به مساله تمرکز رهبری تاکید میکند. و اولویتهای حزب را در این عرصه بیان میکند. کلا تصویری از موقعیت حزب، از کاستی ها و ضعفهایش، از اولویتهایش، و از چگونگی به جلو رفتن و در دست گرفتن حلقه های اصلی پیشروی ارائه میکند. کمتر پلنوم حزبی با چنین گزارشی شروع شده است. منصور حکمت در پلنوم ۱۴ فقط به عنوان دبیر کمیته مرکزی به رهبری حزب و پلنوم گزارش نمیدهد، موقعیت کنونی و آینده حزب را بطور انتقادی در تمامی جوانب مورد بررسی قرار میدهد. شاید بتوان گفت آخرین رهنمود هایش را برای پیشروی حزب بیان میکند. از نقطه نظر من دریایی از نقطه نظرات کلیدی در این مباحٽ نهفته است.

این پلنوم بنظرم در عین حال نوعی اتمام حجت با رهبری حزب از جانب منصور حکمت است. فراکسیون اتحاد کمونیسم کارگری به این دلایل مهم و حیاتی تاکیدات جدی و اصرار بسیاری بر مباحٽ این پلنوم دارد. متاسفانه رهبری کنونی حزب نه تنها به مسائل مطرح شده در این پلنوم بی تفاوت بوده است بلکه حتی برخی در رهبری حزب مخالف چاپ و انتشار کتبی این مباحٽ هستند.

انتشار کتبی مباحٽ این پلنوم توسط فراکسیون صرفا انتشار یکی از مباحٽ تاریخی منصور حکمت نیست، که همواره تلاشی ارزشمند است. در عین حال تلاشی بمنظور عطف توجه دادن به مسائل پایه ای مورد نظر منصور حکمت در مورد چگونگی پیشرفت حزب است. مباحٽ این پلنوم کماکان به قوت خود باقی است. نقد منصور حکمت به موقعیت حزب و مقاومت رهبری کنونی حزب در مقابل این نقد و تلاشها یکی از محرکه های ما در سازمان دادن فراکسیون اتحاد کمونیسم کارگری است.

پرسیده اید که چه راهی را این پلنوم در مقابل حزب و جنبش کمونیسم کارگری قرار میدهد؟ مساله اساسی تبدیل حزب به حزب سازمانده و رهبر است. بنظرم این کلید مساله است. حل این معضل کلید پیشروی حزب و جنبش کمونیسم کارگری است. یک رکن دائمی تلاش منصور حکمت آماده سازی حزب برای شرکت در جدال سرنوشت ساز بر سر تصرف قدرت سیاسی بود. تاکیدش این بود که حزب باید به حزب رهبر تبدیل شود تا بتواند به جنگ قدرت سیاسی علیه جمهوری اسلامی برود. حزب مبلغ و افشاگر حزبی آماده برای تعرض به رژیم اسلامی و تصرف قدرت سیاسی و سازماندهی قیام و انقلاب نیست. با یک ماشین تبلیغ و ترویج نمیتوان در راس نیروی سرنگونی کننده جامعه قرار گرفت. نمیتوان نیروهای اسلامی را جارو کرد. نمیتوان شر قوم پرستان و فالانژیستها و عناصر سناریوی سیاه را از سر مردم کم کرد. این حلقه کلید گذار از یک حزب مفسر اوضاع و افشاگر به یک نیروی سازمانده و رهبر و تغییر دهنده است. این حلقه ای برای قطع کردن بند ناف جنبش کمونیسم کارگری از گرایشات چپ رادیکال و سنتی در سطح نقش و جایگاه و توقعات از یک حزب سیاسی به معنای اخص کلمه است. حزبی که برای تصرف قدرت سیاسی آماده نباشد، یک حزب سیاسی به معنای واقعی نیست. 

از طرف دیگر منصور حکمت در این پلنوم تصویر و انتظار خود از یک حزب آماده تصرف قدرت سیاسی را بیان میکند. یک حلقه کلیدی مساله تبدیل به رهبر مردم شدن در تحولات سیاسی حاضر است. کمونیسم کارگری بر خلاف جریانات راست نمیتواند از فرای سر مردم تغییری را در جامعه به سرانجام برساند. در نتیجه راه دیگری نیست، باید به حزب رهبر مردم تبدیل شد. اما رابطه حزب با مردم صرفا رابطه حزب با آحاد توده های مردم بطور تک به تک نیست. حلقه واسطه چنین رابطه ای رهبران عملی جنبشهای اجتماعی، رهبران عملی گرایش رادیکال سوسیالیست و سایر جنبشهای اعتراضی آزادیخواهانه و برابری طلبانه هستند. اما حزب کمونیست کارگری به حزب رهبر مردم تبدیل نخواهد شد تا زمانیکه ما قادر نشویم اجتماعا این بخش از “رهبران” سوسیالیست و رادیکال جامعه را در خود و با خود داشته باشیم. رهبری جامعه و مردم امری اجتماعی و سیاسی است. بعلاوه برای مورد انتخاب قرار گرفتن از جانب مردم باید به نیروی اول اپوزیسیون تبدیل شد.

مطالعه جدی و چندین باره مباحٽ منصور حکمت در پلنوم ۱۴ را به همه فعالین کمونیسم کارگری توصیه میکنم. رجعت به این مباحٽ و در دست گرفتن این نقد و سیاستها بر خلاف سیاستهای رهبری کنونی حزب “بت سازی” از منصور حکمت نیست. تلاشی برای حفظ و تحکیم خط منصور حکمت در حزب است.

خسرو دانش: دلیل اینکه فراکسیون به این پلنوم اهمیت میدهد در این است که آخرین پلنومی است که منصور حکمت در آن شرکت میکند و نظر خود را بدون هیچ محافظه کاری و ملاحظه کاری در مورد نقاط ضعف حزب و گرایش حاکم در حزب مطرح میکند. در این پلنوم وی مطرح میکند که حزب در خط کمونیسم کارگری نیست و هنوز روی خط چپ سنتی ست و اگر اینگونه به افق راه خود بنگرد در آینده نیز در خط کمونیسم کارگری نخواهد بود. ویژگی این پلنوم در این است منصور حکمت  نقاط گرهی و اصلی را یک به یک میشمارد و مطرح میکند که این نقاط گرهی تا باز نشود حزب به حزب رهبر- سازمانده تبدیل نخواهد شد. راهی که در این پلنوم منصور حکمت مطرح میکند همان راه تبدیل حزب مبلغ- مروج به حزب رهبر-سازمانده است. منصور حکمت در این پلنوم، مکانیسم تبدیل حزب مبلغ- مروج به حزب رهبر- سازمانده را ارائه میدهد و با توضیح این مکانیسم نیز به نقطه ضعفهای موجود در حزب اشاره میکند. در این پلنوم است که میگوید رهبری حزب ما سیاسی نیست، بلکه مدیریت بر اعضاء است. وی همچنین در ÷لنوم به نقطه ضعفهایی اشاره میکند که من بطور خلاصه آنها را میشمارم:1- عدم پرداختن به ماجرای برلین و شکست دوم خرداد و مال خود نکردن این رویدادهای سیاسی در پیش مردم،2- نرم شدن رکود و روتین کاری در حزب، 3- حزب بر اساس تئوری رهبری و کادرها ی ثابت تشکیل شده است نه بر اساس پیوند با تشکلهای محفلی خودجوش طیف کارگران سوسیالیست، 4- حل نشدن مشکل مالی حزب، 5-رهبری اتمیزه است، متمرکز نیست. رهبری باید نشسته باشد و اعضاء آن از نظر زمانی و مکانی فاصله ای نداشته باشند،عدم پرداختن به دفتر بین المللی و خاورمیانه ی حزب.5- تبدیل شدن به آکسیونیسم سازمانی در خارج کشور، بجای سازماندهی ایرانیها در مکان اجتماعی و طبیعی شان. 6- اهمیت دادن به تشدید رادیکالیسم سیاسی بجای تاکید بر  سوبژکتیویسم فعالین و رهبران اجتماعی و سازماندهی آنها.

این خلاصه ای بود از بحثهای منصور حکمت در این پلنوم که در سوالات بعدی به بخشهای دیگر این مباحث خواهم پرداخت.

سياوش دانشور: ما به مباحث پلنوم ۱۴ توجه ميدهيم چون اين مباحث محور و اسکلت انتقاد پيشرو ما به موقعيت امروز حزب است. اين تبئين و ارزيابى منصور حکمت از پراتيک دوره اى حزب – که البته خودش هم در ارگانهاى بالاى رهبرى بود و هم ليدر حزب – اگر طرح نميشد٬ حتى شايد يکنفر از ديگر رفقاى رهبرى يک صدم آن را طرح نميکردند و يا اگر هم طرح ميکردند فاقد چنين جامعيت در نگرش به سبک کار و امر رهبرى و وظايف حزب ميبود. شاخص اين واقعيت پلنوم ۱۵ است که منصور حکمت در آن حضور ندارد و متاسفانه همه ميدانند بايد براى روبرو شدن با يک فاجعه آماده شوند. در پلنوم پانزده گزارش ها از جانب ارگانهاى رهبرى از رضايت و پيشروى حرف ميزند. چيزى هم تغيير نکرده است. به نظر من ميشود دو نوع کار و تصوير از يک حزب کمونيستى خلاف جريان داشت؛ يک تصوير نفس داير بودن و آکسيون کردن و نشريات را درآوردن و بدرجه اى اکتيويسم سياسى را در جبهه هائى داشتن و مقايسه خود با ديگر احزاب و سازمانهاى چپ است و ديگرى روشى است که منصور حکمت داردو رابطه اى که حزب کمونيستى بايد با جامعه و عنصر زنده و فعاله تحول اجتماعى و انقلاب کمونيستى برقرار کند. يعنى حزبى که هر روز قله جديدى را فتح ميکند و بعنوان رهبر سياسى جامعه در يک مقياس اجتماعى وارد ميدان ميشود٬ همواره در کشاکش قدرت سياسى حضور دارد و به نيازهاى اين نوع مبارزه سياسى و تلاش انقلابى و کمونيستى در مقياس وسيع پاسخ ميدهد. کمونيسمى که خصلت انتقادى و پيشرو و ناراضى بودن را يک لحظه از کف نميدهد و در اوج پيشرويها به تعرض و تعرض و تعرض فکر ميکند. اين نهايتا دو نوع کمونيسم و کار کمونيستى است. دو ويژن کاملا متفاوت است. يکى در بهترين حالت به کار خرد نگاه ميکند و بقول منصور حکمت به امر مديريت و اداره تشکيلات با نمک و فلفل مراسمها و آکسيونهاى ساليانه مشغول است و ديگرى حزبى که تعدادى رهبر سياسى و آژيتاتور کمونيست که ميخواهند آسمان را به زمين بکوبند و هر لحظه مشغول تعرض به بنيادهاى جامعه بورژوائى و نيروهاى طبقه حاکم هستند. پلنوم ۱۴ به يک معنى پلنوم ويژه اى نيست. اين نوع ارزيابى و نگرش انتقادى خصلت نماى کمونيسم منصور حکمت است. او هميشه پيشرو بود و هميشه مکان اول را در شناخت موضوع٬ تبئين و تحليل آن٬ تلاش براى همفکر کردن ديگران٬ و ارائه راه حل داشت. منصور حکمت هميشه ناراضى بود و در عين حال هيچوقت اجازه نميداد که سر سوزنى از پيشرويهاى حزب در جامعه توسط دشمنان کمونيسم تحريف شود. خود زنى نميکرد اما قانع هم نبود. او با قلمش و سخن اش همواره ميجنگيد و تلاش ميکرد. ارزيابى منصور حکمت از حزب در پلنوم ۱۴ در اوج پيشروى و گسترش حزب صورت گرفته است. پيشرويهائى که در قياس با مثلا شش ماه پيش حزب شايد اگر براى بسيارى وجد آور بود اما براى او پسرفت محض محسوب ميشد و بشدت قابل انتقاد در قياس با تصوير بزرگ و تاريخى کنگره سوم حزب بود.

ويژگى اين پلنوم اعلام يک حقيقت سياسى و پراتيکى و تلنگرى روشن به نگرش حاکم بر حزب و تلاش براى تغيير آنست. کارى که امروز فراکسيون ميکند و متاسفانه توسط رفقاى عزيزمان به “مک کارتيسم و ضد حزبى” و غيره ارتقا يافته است. من فکر ميکنم خطوطى که در اين پلنوم طرح شدند٬ نوع نگرش و رهبرى و بينش به کار و توقع و انتظارى که طرح شدند٬ تغييراتى که بايد صورت گيرد و غيره٬ هيچ وقت تماما به هويت پراتيکى حزب ما تبدل نشد. ويژگى اين پلنوم اينست که منصور حکمت تلاش ميکند رهبرى حزب و حزب را يکبار ديگر به آنجائى توجه دهد و ببرد که امر پيروزى کمونيسم قابل بحث باشد. ما ميتوانيم يک سازمان وسيع و پر سر و صدا هم باشيم اما بازيگر اصلى قدرت سياسى نباشيم. ميتوانيم جريان بزرگ چپ باشيم اما جامعه ما را بعنوان حزب آزادى خود نشناسد و از سر ناچارى دنبال بورژوازى برود. بحث برسر پيروزى است. پيروزى حزبى که عليرغم اين انتقادات گسترده٬ منصور حکمت عنوان گل سرسبد کمونيسم ايران را به کادرهايش ميدهد. اين موضوع بايد براى بسيارى جالب باشد. نگرش عميق تاريخى و توجه به ماتريال انسانى و کادرى يک جنبش٬ شانه بالا نيانداختن غير مسئولانه نوع چپ سنتى در قبال آنچه بدست آوردى٬ انصاف خودويژه منصور حکمت٬ و در عين حال سازش نکردن با وضع موجود٬ و قدرت مجاب کردن و بسيج براى تغيير. من فکر ميکنم پلنوم ۱۴ بايد تابلوى حزب ما باشد و همواره متد و نگرش انتقادى پلنوم ۱۴ را بايد به هر معيار بررسى و تبئين حزب تبديل کرد. تنها اين نگرش است که پاسخ چپ راديکال و از خود متشکر در يک حزب کمونيستى را دارد. تفاوت دو نگرش کاملا متفاوت به مبارزه کمونيستى است. نگرشى که انسان زنده و تغيير رابطه با جامعه و طبقه را با روشهاى اجتماعى و پيشرو و مدرن مطرح ميکند و تلاش دارد حزب را از تاريخ و دنياى چپ راديکال و سنتى بطور کامل بيرون ببرد و يک حزب سياسى مارکسيستى و اجتماعى و ميليتانت و مدرن بسازد و يکى که پائى در دنياى چپ قديم دارد و با کمونيسم کارگرى خود را جلو ميکشد. نه آن است و نه اين. در عين حال منصور حکمت در اين بحث روى حزب سازمانده و رهبر و اينکه چگونه ميتوان به چنين حزبى تبديل شد٬ چه تغييراتى لازم است٬ تاکيدات روشن و غير قابل تحريفى دارد. فقط همين را بگويم براى منصور حکمت در اين بحث روشن است که ادامه کار به صورت گذشته با فرض پيشرويهاى معين و کار روتين٬ براى يک حزب کمونيستى مانند ما تنها ميتواند “قهقرا” باشد. روشن است و بسيار مسجل است که اين بحث راه پيشروى حزب را ترسيم ميکند. فراموشى آن و حمله غير مسئولانه به فراکسيون اتحاد کمونيسم کارگرى پاسخ نيست. بايد منصفانه و رفيقانه موقعيتمان را نگاه کنيم و براى تغيير دورخيز کنيم. بجاى واکنشهاى عصبى برخى رفقا٬ نگرش انتقادى و پيشرو و کمونيستى منصور حکمت را احيا کنيم و مثل يک تن واحد به جنگ بورژوازى برويم. اين جنبش به هزاران کادر کمونيست کارگرى نياز دارد. معضل ما کماکان ناشى از محدوديتهاى فکرى و نگرشى و واکنشهاى غريضى بقاياى چپ راديکال است.

یک دنیای بهتر: با توجه به درگذشت منصور حکمت مدتى کوتاه بعد از اين پلنوم٬ و همينطور تحولاتى که حزب و جامعه از سر گذرانده است٬ آيا اتخاذ سياستهاى پلنوم چهارده ميتوانست روند تحولات و رويدادها در درون حزب کمونيست کارگرى را به مسير ديگرى براند؟

آذر ماجدی: پاسخ من به این سوال یک آری قاطع است. هیچ راه حلی معجزه نمیکند. مساله بر سر عقب زدن موانع و یافتن راه برای حل مسائل گرهی است. بنظر من در آن پلنوم مسائلی که منصور حکمت طرح کرد، بطور جدی درک نشد. این یک واقعیت حزب بوده است که در هر مجمع این چنینی منصور حکمت با سیاست های جدید و تزهای جدید به حزب افق میداد، اما پیاده کردن این سیاست ها همیشه یک معضل بزرگ بود. تا زمانی که منصور حکمت در قید حیات بود، خود برای پیشبرد آنها طرح و برنامه و نقشه عمل ارائه میداد و آستین ها را برای پیاده کرده آنها بالا میزد. این پلنوم اما در یک موقعیت استثنایی اتفاق افتاد.

منصور حکمت در چند ماه پس از پلنوم تلاش کرد که در پیاده کردن این سیاست ها شرکت کند. بعضا تلاش کرد با کمی فاصله بر اوضاع نظارت داشته باشد. لذا در جمع نشسته ای که در همان پلنوم 14 انتخاب شد، شرکت نکرد. پس از مدتی دید باید دخالت بیشتری کند و برای جمع نشسته کاندید شد. و تا آنجا که بیماری اجازه میداد در جلسات جمع نشسته شرکت میکرد. من یادداشت هایم را از آن دوره هنوز دارم. در هر جلسه ای با طرح و ایده ای جدید برای بهبود اوضاع و تغییر شرایط شرکت میکرد. بعد از هر جلسه ای که او در آن شرکت داشت، انسان فشار بجلو رفتن و تحرک و تلاش و تقلا را احساس میکرد.

یکی دو سیاست اتخاد شد که بعدا به فراموشی سپرده شد. 1- مساله تمرکز رهبری حزب جدی تر گرفته شد. در آن مقطع از 7 نفر عضو جمع نشسته 5 نفر در یک شهر متمرکز شدند و 2 نفر دیگر با فواصل کم به محل نشست رهبری میامدند. رهبری حزب تقریبا هر روز در دفتر خود جمع میشد، جلسات کوتاهی میگرفت، تقسیم کار میشد و کارها بهتر از سابق پیگیری میشد. بیک معنا شاهد بودیم که یک مساله مهم سبک کار رهبری، یعنی تمرکز، بهبود بسیاری یافته بود و در جهت حل شدن حرکت میکرد. ضعف و بعضا فقدان حسابرسی نیز که یکی از ضعف های همیشگی ما بوده است و اکنون بمراتب جدی تر شده است، در آن زمان تا حدودی بهبود یافته بود.

طرح دوم سمینارهای مرکزی کادرها بود. بلافاصله پس از پلنوم 14 این طرح پیاده شد. از ماه سپتامبر قرار شد که یک ماه در میان سمینار کادرها با حضور اکثریت رهبری تشکیل شود. 2 سمینار از این نوع تشکیل شد، که در هر کدام بیش از  100 تن از کادرها شرکت کردند. مباحث مهم سیاسی و تشکیلاتی در این دو سمینار مطرح شد. پس از آن بیماری منصور حکمت شدت یافت و این سمینارها دیگر تشکیل نشد. همین دو سمینار نقش جمع شدن کادرها در یک مجمع بحث و جدل و نقش توضیح سیاست ها توسط رهبری را در شاداب کردن حزب، روی خط آوردن حزب و مستحکم کردن حزبیت میشد دید. متاسفانه این طرح نافرجام ماند.

طرح سوم تغییر ریل سبک کار تشکیلات خارج بود. منصور حکمت یک طرح جدید آورد که بنظر من اگر پیاده میشد بسیار جوابگو میبود و میتوانست حزب را از آکسیونیسم مزمن و نقش پشت جبهه ای آن خلاص کند. این طرح اما هیچوقت پیاده نشد. بنظر من مسئولین امر هیچگاه متفاعد نشدند که این طرح پاسخگو است. اهمیت آن را درک نکردند. روشن است که کسی که طرحی را قبول ندارد، آن را پیاده هم نمیتواند بکند. اما این نقد در آن مقطع صریحا مطرح نشد. پس از مرگ منصور حکمت نقد شنیده شد. این طرح متاسفانه بایگانی شد و وضعیت تشکیلات خارج این چنین است که می بینیم.

بنظر من اگر مباحث و نقد منصور حکمت در پلنوم 14 را جدی تر گرفته بودیم و بیشتر در آن تعمق کرده بودیم، الان وضعیت حزب بمراتب بهتر بود. منتهی هنوز هم دیر نشده است. هنوز هم میتوان در این سیاست ها تعمق کرد و برای پیاده کردن آنها تلاش کرد. البته با اتفاقاتی که در این 4 سال و نیم اخیر افتاده این مساله سخت تر شده است. اما ضرورت و مبرمیت آن صد چندان است و باید تلاش کنیم. یک مساله بازدارنده در حزب روشی است که مدتی است در حزب باب شده است: “ما بسیار جلوتر رفته ایم!” “ما عبور کرده ایم!” “ما بسط داده ایم!” این روش بسیار مضر و مخرب است. این مکانیزم دفاعی رهبری حاکم در مقابل هر نقد است. بنظر من این هیچ چیز بجز یک غرور بیجا و بچه گانه نیست. این سیاست ها هنوز برای حزب از نان شب واحب تراند. باید آنها را اتخاذ کرد.

علی جوادی : پاسخ من بطور مشروط آری است. اما مساله سرنوشت حزب ویا موقعیت کنونی و آتی حزب مساله ای فراتر، عمیق تر و همه جانبه تر از این مبحٽ است. و فقط به اتخاذ این سیاستها گره نخورده است. مسلما اتخاذ این سیاستها میتوانست و کماکان میتواند بطور قابل ملاحظه ای موقعیت سیاسی حزب را دگرگون و متحول کند. اما سئوال اینجاست که چه مسائلی باعٽ عدم اتخاذ این سیاستها بعد از مرگ منصور حکمت شدند؟ چه موانعی در راه تحقق این سیاستها موجود بودند و یا کماکان موجودند؟ آیا اشاره منصور حکمت مبنی بر اینکه خط کمونیسم کارگری در حزب حاکم نیست نکته ای است که باید سرسری و یا نادیده گرفته شود؟ سئوال این است که موقعیت گرایشات فکری و سیاسی در حزب کمونیست کارگری در زمان حیات منصور حکمت چگونه بود؟ پس از مرگ او چه تغییراتی کرد؟ و سئوال مهم تر این است که اگر سرطان به منصور حکمت مجال میداد آیا با این ارزیابی از موقعیت حزب به جنگ خط غیر کمونیستی حاکم در حزب نمی رفت؟

مساله این است که موقعیت و به عبارتی سرنوشت حزب کمونیست کارگری را نمیتوان مستقل از تغییر و تحولات جامعه و فعل و انفعلات سیاسی درون حزب ارزیابی کرد؟ حزب کمونیست کارگری را دیوار چین از جامعه جدا نکرده است. هیچ واکسنی به حزب برای قرار داشتن حزب در خط کمونیسم کارگری منصور حکمت پس از مرگ منصور حکمت تزریق نشده است. به این اعتبار تاریخ کنونی و آتی حزب را هم باید در ارتباط با گرایشات سیاسی موجود در حزب و در یک بهم پیوستگی تاریخی مورد ارزیابی قرار داد. اما گرایش مورد نظر منصور حکمت که اکنون در حزب حاکم است، کدام گرایش است؟ 

به نظر من گرایش سانتر حزب کمونیست ایران، گرایش مارکسیسم انقلابی، که در دوره شکست کمونیسم روسی عملا تحرک و افق خود را از دست داده بود با عروج و شکل گیری جنبش سرنگونی در ایران تحرک جدیدی به خود داد. چهره ها و شخصیتهایش در مقابله با دوم خرداد و در دفاع از سرنگونی طلبی و مقابله با اصلاح طلبی حکومتی دو باره توان جدید و نیروی جدیدی گرفتند. با یک اختلاف فاز، پس از یک دور حاشیه نشینی، در تاریخ و سوخت و ساز حزب کمونیست کارگری دخیل شدند. مرگ منصور حکمت موقعیت فکری و سیاسی در حزب کمونیست کارگری را به درجاتی زیادی به ضرر خط کمونیسم کارگری تغییر داد. مسلما اگر سرطان به منصور حکمت مجال داده بود به جدال علنی و آشکاری با خط غیر کمونیسم کارگری حاکم بر حزب میرفت. و همانطور که در دوران “استعفاها” اعلام کرده بود با چنگ و دندان حزب را به قسمت گود استخر میبرد. قسمت گود استخر فقط تبدیل حزب به حزب رهبر و سازمانده آماده نبرد در جنگ قدرت سیاسی معنی میدهد.

با توجه به مسائل ذکر شده و با توجه به این فاکتور که گرایش چپ رادیکال در حزب که اکنون مقدرات حزب را در دست گرفته است، مساله سرنوشت حزب را باید در راستای موقعیت گرایش کمونیسم کارگری و تقابل آن با چپ رادیکال در حزب مورد بررسی قرار داد. تاٽیر پراتیک رهنمودها و خط ارائه شده در سرنوشت حزب چه خواهد بود؟ بنظرم هر خطی را باید در درجه اول همان گرایش هدایت و رهبریش را در دست بگیرد و پیاده کند. انتظار اجرا و پیاده کردن خط کمونیسم منصور حکمت از گرایش چپ رادیکال در حزب یک انتظار بیهوده است. مساله این است که کدام خط و گرایشی پلاتفرم و خطوط ارائه شده در پلنوم ۱۴ را باید در دست بگیرد. این پلاتفرم در دست گرایش چپ رادیکال صرفا میتوانست اصلاحاتی در موقعیت و جایگاه این خط و حزب متعاقبا ایجاد کند. این گرایش اساسا نیازی به کاربرد عمیق و همه جانبه خط کمونیسم منصور حکمت نمی بیند. به اعتبار کمونیسم منصور حکمت نیازمند است. اما تحت لوای مقابله با “بت سازی” عملا به تقابل خط کمونیستی منصور حکمت رفته است.

خسرو دانش : بلی میتوانست این تحولات و رویدادهای درون حزب را در راستای حزب رهبر- سازمانده براند و سمت و سو دهد. منتهی کسی در آندوره روی بحثهای منصور حکمت در این پلنوم انگشت نگذاشت و آنرا مهم نگرفت. منصور حکمت در این پلنوم مطرح میکند که حزب در خط کمونیسم کارگری نیست و از طرف دیگر در بحث سلبی- اثباتی مطرح میکند که حزب روی خط حمید است. این حرف منصور حکمت خود دلیل کافی بر این است که خط  رفیق حمید خط کمونیسم کارگری نیست. منتهی بعضی رفقا میگویند وی اگر خط رفیق حمید را قبول نداشت به آن رای نمیداد. این منطق و استدلال صحیح نیست، چراکه منصور حکمت وقتی میبیند حزب در آندوره دارای آن ظرفیت نیست که روی خط کمونیسم کارگری برود و نیاز به زمان دارد تا این خط جا بیفتد ناچارا به خط حاکم رای میدهد که بتواند در آن تاثیر گذار باشد. شاید رفقایی بگویند که چه مانعی وجود داشت که وی همان لحظه صراحتا  به خط حمید هم رای نمیداد و برای خط خود نیرو جمع میکرد؟ بنظر من چنین شیوه ای شیوه ی منصور حکمت نبود. منصور حکمت نقطه ی عزیمت و سیاست خود را با حزب بر مبنای پیش داده ها تعیین میکرد، نه ایده آلها و خود را از این واقعیت انتزاع نمیکرد. وی میدانست که همه ی متد و جهان نگری وی به یکباره در حزب تحقق پیدا نمیکند و نیاز به زمان دارد و روش او یک روش اقناعی در طول زمان بود. زمانیکه بحثهای جدیدش در حزب نمیگرفت، دیگر آنها را تحمیل نمیکرد بلکه به روش اقناعی و اثباتی متوسل میشد.

سياوش دانشور: در باره تحولات و رويدادهاى بعد از درگذشت منصور حکمت بايد جداگانه حرف زد و براى بازسازى لطماتى که اين جنبش خورده است و هنوز ميخورد تلاش کرد. کار ابدا ساده اى نيست٬ اما ما بعنوان عناصر درگير در اين تاريخ در قبال اين مسئله مسئوليت غير قابل انکار داريم. اينجا همين را ميگويم که رويدادهاى بعدى در حزب و جنبش ما در فقدان منصور حکمت٬ برآيند يک نوع پراتيک همان نگرشى است که وظايفش را متوجه نيست. اگر تلاش ما بعد از پلنوم چهارده و بعد از درگذشت منصور حکمت روى اين مبانى و تصوير و نگرش و متد و سبک کار و نوع سازماندهى و رهبرى متمرکز ميشد٬ انشعاب و انشقاق موضوعيت ثانوى پيدا ميکرد. ميتوانست اتفاق نيافتد و يا اگر اتفاق مى افتاد ضررش بسيار محدود ميبود. بالاخره و نهايتا هرکارى و بويژه کار و طرح کمونيستى به کادرهاى کمونيست گره ميخورد. آثار مارکس و منصور حکمت را ميتوان در طاقچه هر کتابخانه اى پيدا کرد. اما پراتيک کمونيستى و مارکسيستى آن در قالب يک حزب کمونيست سازش ناپذير و رهبر موضوع ديگرى است. حتى درجه کمى از اتخاذ اين سياستها حزب را با تحولات و پرشهاى خيره کننده روبرو ميکند و به نظر من همين امروز هم نسخه ديگرى در مقابل کمونيسم کارگرى براى پيشروى وجود ندارد. نه فقط ميتوان لطمات را بازسازى کرد و عقب رفتنها و فرصت از دست دادن ها را بدرجه اى جبران کرد٬ بلکه ميتوان در اوضاعى که جامعه و طبقه کارگر کمونيسم و راه حل کمونيستى را طلب ميکند يک جهش بزرگ کرد. فقط بايد منصف بود٬ از حقيقت فرار نکرد و طفره نرفت٬ مسئله را نازل نکرد٬ صميمانه و کمونيستى و مسئولانه اوضاع را بررسى کرد و دست به عمل انقلابى و کمونيستى زد. کسى جاى منصور حکمت را پر نميکند و بنظر من هرگز پر نخواهد کرد. او انسانى خود ويژه با استعداد و نبوغ وسيعى بود که نقش و کارش از دوره اش بسيار فراتر خواهد رفت و اساسا هنوز در مقياسى که در شان کمونيسم و مارکسيسم امروز است مورد رجوع قرار نگرفته است. اما تاريخ را انسانهاى زنده با پراتيک شان ميسازند و پراتيک کمونيستى جهان را دگرگون ميکند. نيازى به عرفان و اشراق و جستجوهاى “ايدئولوژيک” نيست. بايد نگرش محکم و منسجمى داشت٬ حزب و بويژه لايه کادرى آن را به اين نگرش مسلح کرد٬ سازمان لازمه اش را ساخت٬ به جامعه نشان داد که حزب راه حل است و بايد با رهبرى حزب براى سرنگونى و تحولات زير و رو کننده پيش روند٬ بايد شهامت سياسى داشت و مصالح استراتژيک جنبش کمونيسم کارگرى را قطبنماى کار قرار داد. حيف است و بسيار حيف است اينهمه تلاش و توانائى و گنجينه حاضر و آماده و بمقدار زياد دست نخورده و پراتيک نشده رها شود و آرزوها و آرمانهاى نسلها از کمونيستها و انقلابيون و ميليونها کارگر و انسان شريف و خواهان تغيير به ياس تبديل شود. ما در قبال آينده و نقشى که ايفا ميکنيم مسئوليم. بايد حواسمان بسيار جمع باشد. گام اول اينکار شکستن اين چهارچوبهاى مقبض و بازدارنده است که به هر کسى نفع برساند به پيروزى کمونيسم قطعا نفعى نميرساند.

یک دنیای بهتر: گذشته مربوط به گذشته است و امروز سوالات واقعى در مقابل جنبش کمونيسم کارگرى موجود است. امروز مباحث پلنوم ۱۴ چه جايگاهى دارند؟ آيا نکاتى هستند که اتخاذ شدند و يا از اوضاع امروز عقب اند؟

آذر ماجدی: در پاسخ به سوال بالا به برخی از جوانب اشاره کردم. همانطور که گفتم مباحث پلنوم 14 کاملا به شرایط کنونی حزب مربوط و پاسخگو هستند و حتی اکنون از مبرمیت و ضرورت بیشتری نیز برخوردارند. هیچیک از سیاست هایی که در آن ارزیابی به آن اشاره شد اکنون اتخاذ نمیشود. اشاره کردم که در جهت حل برخی مسائل حرکت کردیم. مثل تمرکز رهبری، سمینارهای مرکزی کادرها، بهبود تبلیغات، و رهبری جمعی که در این ارزیابی به آن اشاره نشد ولی در همین پلنوم از جانب منصور حکمت مطرح و از جانب پلنوم اتخاذ شد. در تمام این موارد عقب نشستیم و آن را بعنوان پیشروی جلوه کردیم. بنظر من تمام آن مباحث هنوز کاملا به اوضاع حزب مربوط اند و باید تلاش کنیم که آنها را اتخاذ کنیم. سوالی که من در مقابل رهبری حاکم حزب، بخصوص رفیق حمید تقوایی میگذارم اینست: پس از خواندن این نقد و ارزیابی، پاسخ آنها چیست؟ آیا باز بر این نظرند که ما از این شرایط عبور کرده ایم، گذشته ایم؟ آیا با این مباحث احساس نزدیکی میکنند؟ آیا در پلنوم 14 با منصور حکمت احساس توافق میکردند؟ اگر آری الان چی؟ و اگر الان این مباحث را مربوط نمیدانند، به چه علت است؟ و اگر مربوط میدانند، برای اتخاد آنها چه روشی را توصیه میکنند؟ خوشحال میشوم اگر رفیق حمید تقوایی و سایر رفقا به این سوالات پاسخ دهند.

علی جوادی : این فورمولبندی چپ رادیکال حاکم بر رهبری حزب است. تلاشی برای عدم پاسخگویی و پرهیز از این مسائل است.  گویا مسائل مطرح شده در پلنوم ۱۴ به گذشته ها تعلق دارند. ایکاش اینطور بود! ایکاش مسائل و معضلاتی که در دوران پایانی حیات منصور حکمت در برابر حزب قرار داشت دیگر در برابر حزب قرار نداشتند.

اما اجازه دهید مروری کوتاه بکنیم. من میپرسم : آیا حزب کمونیست کارگری به حزب رهبر و سازمانده تبدیل شده است؟ آیا حزب به رهبر اعتراض و جنبش سرنگونی طلبانه توده های مردم تبدیل شده است؟ آیا حزب به نیروی اول اپوزیسیون تبدیل شده است؟ آیا حزب به حزب در برگیرنده رهبران عملی و رهبران کارگری رادیکال سوسیالیست تبدیل شده است؟ آیا رهبری حزب آرایش نشسته و جمعی بخود گرفته است؟ آیا وضعیت مالی حزب به شکل پایه ای حل شده است؟ آیا تبلیغات حزب خصلت گزنده و جذاب بخود گرفته است؟ آیا موقعیت کادری و ستون فقرات حزبی تغییری جدی کرده است؟ آیا ساختارهای حزب مستحکم شده است؟ آیا حزب داخل شکل گرفته است؟ آیا حزب ما به یک حزب مسلح تبدیل شده است؟

مسلما حزب پیشرفتهایی کرده است. تردیدی نیست. به قول منصور حکمت اگر ما حتی کاری هم نکنیم به جلو خواهیم رفت. اما کارهای زیادی کرده است. حزب تلویزیون ۲۴ ساعته خود را راه اندازی کرد. و جامعه به میزان معینی با حزب کمونیست کارگری و برخی از شخصیتهایش آشنا است. حزب از مبارزات جاری و کارگر بطور قاطع و همه جانبه دفاع کرده است. پرچمدار دفاع از سوسیالیسم در جامعه است. اما این تمام مساله نیست. مساله بر سر تبدیل حزب به حزب رهبر و سازمانده اعتراض کارگر و مردم زحمتکش در جامعه است. در این میان مساله مسلما ملامت کردن فرد و یا شخصی در کار نیست. بر عکس کادرها و اعضای حزب تلاش روزمره ای را انجام داده اند. افراد رهبری حزب دوندگی زیادی کرده اند. اما مساله تلاش و زحمات کادرها و اعضا و یا رهبری حزب نیست. مساله بر سر خط مشی حاکم بر حزب است. خط مشی که در قبال این معضلات یا شانه بالا می اندازد و یا ادعا میکند که ما به این معضلات پاسخ داده ایم، حزب جلوتر است، و یا ادعا میکند که این مسائل ربطی به موقعیت و معضلات کمونیسم کارگری در شرایط حاضر ندارد.

از نقطه نظر من نه تنها بخش عمده مسائلی که در پلنوم ۱۴ حزب مطرح شدند کماکان مسائل حاد و گرهی در مقابل حزب هستند بلکه فرصت برای پاسخگویی کوتاهتر و همچنین نیروی کمتری برای مبارزه برای این خط در حزب موجود است. متاسفانه خط چپ رادیکال در حزب قادر شده است که توجه بخشی از کادرهای حزب را از توجه به این مسائل پایه ای مورد نظر منصور حکمت حاشیه ای کند. باید جنبید. یک هدف اعلام شده فراکسیون حاکم کردن این خط مشی بر حزب است.

خسرو دانش:  مباحث مطرح شده در پلنوم چهارده از آنجا که بر محور اصلی خط کمونیسم کارگری تکیه میکند هنوز بحثی تازه و بکر است و هیچکدام از مباحث منصور حکمت در این پلنوم از اوضاع امروز عقب نیستند. منتهی باید بحثهای منصور حکمت را کمی شفافیت بخشید، همانطور که فراکسیون عملا ناچار شد در نشریه ی یک دنیای بهتر مباحثی را بمیان بکشد که از طریق منصور حکمت در آن پلنوم طرح نشده بود، هر چند در جاهای دیگر سرنخهایی از این بحثها داده شده بود. یکی از این مباحث در چهارچوب حزب رهبر-سازمانده بحث حزب مارکسی و نقد حزب با ساختار سانترالیسم دمکراتیک است که بدرد حزب صرفا مبلغ- مروج میخورد. بحث دیگر که خیلی مهم است ساختار فرقه ای و سنتی و ایدئولوژیک حزب است. این عملا برای خیلی ها ثابت شد که هر کس در خط رهبری حاکم نباشد در این حزب ایزوله و حاشیه ای خواهد شد و این از خصوصیات حزب با ساختار ایدئولوژیک، فرقه ای و سنتی ست. حق موجودیت در این حزب با اکثریت است و اقلیت باید ایزوله شود و حق اظهار وجود ندارد. اگر خط دیگری در این حزب مطرح شود با انواع ابزارها و شگردهای تبلیغاتی و ارتباطی بایکوت شده و علیه اش یک جو سازی کاذب یعنی ایدئولوژیک بوجود میاید. با توجه به این ساختار بحث دیگری که بر مباحث منصور حکمت باید اضافه شود این است که باید ساختارهای حزبی را با مکانیسمی خاص تعریف کنیم که کسی یا خط حاکم نتواند به روابط فرقه ای در حزب دامن بزند. بنظر من میشود اصول سازمانی دیگری بنام اصول مدرنیسم حزبی یا سازمانی را بصورت یک سند حزبی منتشر کرد.  چنین مکانیسم مدرنی در حزب امکان پذیر است. اگر در یک ساختار حزبی برای کسانی که به روابط فرقه ای و خطی دامن میزنند مقررات تنبیهی صادر شود، بتدریج روابط مدرن در حزب به یک نرم تبدیل میشود. در ضمن از بحثهای منصور حکمت در پلنوم، بحثی بنام تعین بخشی رهبران عملی توسط حمید تقوایی ارائه گردید که متاسفانه شبیه به کاشتن گلی زیبا در بطن صحرایی بی آب و علف میماند. این بحث با ساختار حزب بیگانه و غریب بود و نمیشد به آن تعین یا تحقق بخشید. منصور حکمت در پلنوم یکی از نقاط ضعف را اتمیزه کردن اعضاء و کادرها ارزیابی میکند. شاید رهبری خط حاکم ادعا کند که بخاطر شرایط امنیتی حزب ناچار است به اعضاء و کادرها در داخل، انفرادی و اتمیزه برخورد کند. این یک توجیه بیشتر نیست. چرا که در درجه ی اول اتمیزه شدن کادرها و اعضاء، در نتیجه ی ساختار و روابط فرقه ای و سنتی یک امر ضروری میشود و عملا تحقق مییابد، نه امر و توجیه درجه دومی مثل مسائل امنیتی. اصولا یک حزب با ساختار سنتی نمیتواند اجتماعی حرکت کند و بحث تعین بخشی رهبران عملی یک حرکت اجتماعی مدرن بود. کافیست یکی از این رهبران، مخالف خط رهبری باشد یا انتقادهایی از حزب بعمل آورد یا پایش را فراتر از گلیم اش دراز کند. لذا سیاست اتمیزه کردن کادرها و اعضاء مطلوبترین سیاست برای یک حزب سنتی است. رهبری حزب بخاطر ساختار و تفکر سنتی خود و حزب، همیشه از روابط سازمان یافته در داخل ترسیده است و همیشه سعی کرده اعضاء و کادرها را در حالت اتمیزه نگهدارد. این سیاست اتمیزه ی خط رهبری است که باعث میشود اعضاء و کادرها در داخل بجان هم بیفتند و پروژه ای را بشکست کشانند. سیاست اتمیزه نوعی رقابت منفی میان کادرها و اعضاء بوجود میاورد که نتیجه ای بغیر از شکست پراتیکی و نفرت پراکنی علیه یکدیگر ندارد. این سیاست در ضمن به تمام خصلتهای چپ سنتی کادرها و اعضاء  زمینه ی بروز میدهد و هیچ مانعی در مقابل آنها ایجاد نمیکند. در صورتیکه یک ساختار سازمان یافته با روابط مدرن در جهت استفاده از استعداد متنوع کادرهای مختلف بر میاید و هرکس را در جایگاه خودش قرار میدهد.

سياوش دانشور: گذشته مطلقا مربوط به گذشته نيست. گذشته حاصل پراتيک انسانهاى معين است. اين نوع استدلال ميخواهد مسئوليت بعهده نگيرد. حقايق روشن نباشد و وضعيت امروز را بعنوان برشى از يک تاريخ مدون و مستند دلبخواهى تعبير و توضيح دهد. هميشه سوالات واقعى در مقابل کمونيسم کارگرى قرار دارد و وظيفه ما پاسخ به آنهاست. سوال ما در کنگره سوم حزب به قدرت خود باقى است و عليرغم تلاشهاى تاکنونى هنوز به آن پاسخ نداده ايم. هنوز رژيم سرجايش است. هنوز مردم و طبقه کارگر و جنبشهاى اجتماعى تلاش ميکنند. هنوز ارتجاع حاکم است و تهديدات و خطرات بسيار بيشتر شده است. هنوز حزب کمونيست کارگرى بعنوان رهبر بلامنازع آزادى مردم به ميدان نيامده است. هنوز کارگران و رهبران کارگرى حزب کمونيستى و کارگريشان را فتح نکردند. هنوز طيف وسيع کارگران راديکال وسوسياليست را حول حزب بسيج نکرده ايم. هنوز بحثهاى حزب و جامعه به روش کار ما و هويت پراتيکى ما در ابعاد وسيع تبديل نشده است. هنوز صدها وظيفه و کار در مقابل ماست که گوشه کوچکى از آنها انجام نشده است. هنوز نيروئى چند صد هزار نفرى و ميليونى نيستيم. هنوز در داخل و خارج هزار کار فورى بايد انجام دهيم. هنوز نگرش کمونيستى کارگرى منصور حکمت را به اتوريته فکرى و بلامنازع در جنبشهاى اجتماعى تبديل نکرده ايم. هنوز پاسخ بسيارى از ترهات روشنفکران بورژوازى را نداده ايم. نه فقط نکات مطرح شده در پلنوم ۱۴ “از اوضاع عقب نيستند” بلکه تحولات سياسى در جامعه و درون حزب بر حقانيت اين نگرش و تغييرات لازم متناطر با آن صد چندان تاکيد ميکند.  در هر مورد معين بطور مشخص بايد حرف زد و استنتاجات لازم را گرفت. فراکسيون اينکار را در دستور خود گذاشته است.  

یک دنیای بهتر: اساسا تا چه اندازه سياستها و خط مشى پلنوم ۱۴ پراتيک شدند؟

آذر ماجدی: به این سوال در لابلای پاسخ های پیش پرداختم. 1- حرکت در جهت پیاده کردن تمرکز رهبری؛ 2- سمینار مرکزی کادرها؛ 3- بهبود تبلیغات؛ 4- پیشبرد محدود بحث حزب و جامعه و در دسترس قرار دادن حزب و رهبری آن؛ 5- آوردن یک طرح جدید سازمانی برای تشکیلات خارج که در همان مقدمات کار به گل نشست.

علی جوادی : اجازه دهید با ذکر چند خاطره به این سئوال پاسخ دهم. دقیقا خاطرم نیست، شاید در پلنوم ۲۲ حزب در لندن بود که من سمیناری تحت عنوان “حزب رهبر – حزب سازمانده” داشتم. پس از ارائه بحٽ چند تن از رفقای کمیته مرکزی با تعجب و بعضا با حالت اعتراض میپرسیدند که : “بحٽ بر سر چیست؟ این بحٽ از کجا آمده است؟” در این پلنوم بود که به دوری و فاصله عمیق بخشی از رهبری حزب از سیاستها و تاکیدات کمونیسم منصور حکمت واقف شدم. گویا متاسفانه بخشی از رهبری حزب نمیدانستند که مبحٽ حزب رهبر – حزب سازمانده مقوله ای “خوردنی است یا پوشیدنی”؟!

از طرف دیگر من حتی یکبار در رهبری حزب نشنیده ام که رفیقی این مباحٽ را مجددا مطالعه کرده است و یا خواهان بحٽی پیرامون بخشی از مباحٽ مطرح شده در این پلنوم است. من حتی یکبار نشنیدم که کسی در رهبری حزب در گفتارهایش به مباحٽ این پلنوم، چه به طور رسمی و چه غیر رسمی، رجوع کرده باشد. گویا تابویی در این مباحٽ و صندوق خانه موجود است که نباید به طرف این صندوق خانه رفت. و در را گشود. بخشی از رهبری حزب حتی بطور آشکاری مخالف چاپ این مباحٽ بود. با این حساب باید پاسخ به سئوال شما روشن باشد!

در حال حاضر پرچم این خط مشی و این انتقادات به خط مشی کنونی رهبری حزب در دست فراکسیون اتحاد کمونیسم کارگری است.

اما مساله عدم ارجاع و یا حتی عدم اتخاذ این سیاستها توسط رهبری کنونی حزب نیست. مساله اصلی معرفتی و یا ناشی از عدم اطلاع نیست. معضل فراتر از این حرفها است. رهبری حزب در مقابل مباحٽی که فراکسیون با اتکاء به اولویتهایی منصور حکمت در پلنوم ۱۴، مطرح کرده است، به مقابله پرداخته است. گرد و خاک و ایجاد فضای نا سالم سیاسی حاضر گوشه ای از این جدال در تاریخ حزب کمونیست کارگری است. جدل آنلاین نمونه آشکار تمدن و نزاکت و فرهنگ سیاسی مورد نظر است؟! ما بحٽ میکنیم متاسفانه برخی از رفقا گرد و خاک تولید میکنند. تهمت میزنند. و از پاسخ اصولی و سیاسی طفره میروند. شرایطی ایجاد شده است که گوشهای بسیاری قادر به شنیدن و چشمهای بسیاری قادر به دیدن در این گرد و خاک نیستند.

خسرو دانش: بنظر من تا جائیکه من از خط مشی پلنوم چهارده خبر دارم هیچکدام. حتی ما نسبت به موقعیت جنبش کمونیسم کارگری در ایران بسیار عقب هستیم. بجای کانونها و محفلهای کارگری خود جوش و وسیع به حوزه های حزبی روی آورده ایم، که اساسا ساختاری مربوط به حزب با روابط سانترالیسم دمکراتیک و سنتی ست. بجای اینکه فعالین و رهبران کارگری را به بطن تشکلها ی وسیع جنبش کارگری ببریم، آنها را از موقعیت اجتماعی خودشان جدا کرده و در حوزه های حزبی متشکل میکنیم.

سياوش دانشور: اساسا هيچى. در زمينه هاى متنوعى ميتوان حرف زد. ما پيشروى و موفقيت داشته ايم اما اوضاع هم عوض شده و اين پيشرويها پاسخ نيازهاى دوره و حزب را هنوز نميدهند. مثلا ما دوکمپين مالى موفق داشتيم اما حزب هنوز معضل مالى اش را حل نکرده و راديوى ما تعطيل شد. ما تلويزيون دائر کرديم اما امروز هر سازمان فرقه اى هم اين ابزار را دارد و بورژوازى دهها برابر بيشتر از ما دارد. يعنى بايد هنوز به مسئله رابطه مان با مردم در قلمرو ميديائى فکرکنيم. ما دو کنگره بعد از منصور حکمت داشتيم و اسناد و پلاتفرمهائى را تصويب کرديم٬ اما اتحاد حزب را نهايتا نتوانستيم نگهداريم و ضربه خورديم. جامعه به چپ رو آورده است. اين بخشا محصول کار و تلاش ماست و بخشا محصول واقعيات عينى جامعه ايران است. اما ما هنوز رهبر جامعه نشديم و کمونيسم هژمونى خود را در اذهان و قلبهاى مردم تثبيت نکرده است. تحرک در جنبش کارگرى قابل مقايسه با دوران بعد از کنگره سوم نيست٬ اما حزب هنوز مانند اکسيژن در اعتصابات و اجتماعات وسيع کارگرى حضور ندارد و جهت و خط سياسى جنبش کارگرى را نگرش ما رقم نميزند. همانطور که مباحث اوليه کمونيسم کارگرى تاکيد دارند٬ بايد وجود يک گرايش کمونيستى و طيف کارگران کمونيست و سوسياليست و مبارزه روزمره و لحظه به لحظه کارگر را فرض گرفت. مسئله اينست که حزب کمونيست کارگرى به حزب و ظرف طبيعى اين طيف و از اين مجرا به حزب اعتراض ضد سرمايه دارى طبقه کارگر تبديل شود. ما هنوز عليرغم تلاشها و پيشرويهائى اينجا و آنجا در اين موقعيت نيستيم. اينطور نيست که اقدامات و سازمانگرى و مباحث لازم را جواب داديم و به اين اهداف نرسيديم٬ بلکه اساسا اين سياستها آن طور که بايد حتى اتخاذ نشدند. سازمان داخل ما به روش ۳۰ سال پيش هنوز کار ميکند و فاقد بينش و نگرش طرح شده در پلنوم چهارده توسط منصور حکمت است. ما دوره اى نيرو جلب کرديم اما با تحولات درون حزب و بدنبال آن مجموعا جنبش کمونيسم کارگرى و حزب ضعيف شده است. نياز به کمونيسم و نقد راديکال و کمونيستى و موضوعيت داشتن و ريشه داشتن اجتماعى و طبقاتى ما تاکنون جلوى اين صدمات را گرفته است. اتفاقاتى که در درون ما افتاد اگر براى هر جريان بيربط به جامعه و جدال اجتماعى و طبقاتى افتاده بود حالا اثرى ازش موجود نبود. امروز دوره اى است که ميتوان يک نيروى عظيم را جلب و جذب کرد. زمينه اجتماعى و سياسى براى ما بسيار مساعد است٬ بايد سياست و روش و نگرش درستى به رهبرى و سازمانگرى داشته باشيم. لايه کادرى ما بشدت ضعيف شده است و حزبى که تئورى آن بر کادرهاى مارکسيست استوار است٬ اگر در اين قلمرو تضعيف شود٬ موقعيت کسى را دارد که دچار بيمارى آسم است و اسپرى به موقع استفاده نکند. يعنى به معنى دقيق کلمه خطرناک است. فقدان اين لايه کادرى که به اين جنبش تعلق دارند و بعنوان کمونيست کارگرى و مارکسيست و منصور حکمتى اين خط و جنبش را نمايندگى کنند تنها هولناک است. در زمينه رهبرى و آرايش رهبرى و تمرکز و سرعت عمل و پاسخ به سوالات روز و غيره ما از پلنوم چهارده حتى عقب تريم. ما در اين سالها بخشى از کارهاى سابقمان را هم درست انجام نداديم و پروژه ها و طرحهاى جديد در حزب جارى و پراتيک نشدند. و همانطور که منصور حکمت بدرست تاکيد ميکند فرهنگش را هم پيدا کرديم. در هر قلمرو معين هر کسى ميتواند کلاهش را قاضى کند و ارزيابى منصفانه و کمونيستى بعمل آورد تا ببيند که چرا سياستهاى پلنوم چهارده مثل نان شب براى حزب و جنبش کمونيسم کارگرى واجب است. به هر حال دو راه بيشتر وجود ندارد؛ يا طفره برويم و با تحليلهاى خود خشنود کن مسئله را دور بزنيم – که تا امروز چه در ميان ما و چه در ميان دوستان انشعابى کم وبيش همين خط پيش رفته است – و يا صورت مسئله را قبول ميکنيم و براى تغيير آن کل نيرويمان را بسيج ميکنيم. اگر حتى امروز از صفر هم شروع کنيم٬ نهايتا پراتيک کمونيستى ما بايد براين مبانى استوار شوند و در وضعيت جديد بسط و گسترش يابند. راه ديگرى وجود ندارد.  

یک دنیای بهتر: مهمترين عواملى که به پراتيک نشدن سياستها و جهتگيريهاى مطرح شده در پلنوم چهارده منجر شدند کدامها بودند؟

آذر ماجدی: یک سری عوامل بازدارنده همیشگی بودند. همان موانعی که همیشه مانع پیاده و اجراء شدن سیاست ها میشدند. اما بنظر من این بار اتفاقا بهتر داشتیم پیش میرفتیم. فکر میکنم بغیر از اشکالات همیشگی، بیماری و مرگ منصور حکمت باعث شد که این طرح ها و جهت گیری ها کاملا متوقف شوند.

مرگ منصور حکمت یک ضایعه جبران ناپذیر برای حزب و جنبش کمونیسم کارگری است. مرگ منصور حکمت همچون زلزله ای حزب را تکان داد و خرابی های بسیاری به بار آورد. بنظر من ما هنوز از پس لرزه های این ضایعه خلاص نشده ایم. (نکته ای که در صحبت پایانی ام در پلنوم 26 هم به آن اشاره کردم.) یکی از مهمترین ضایعات و ضربات، شکاف در انسجام و وحدت حزب و مساله انشعاب بود.  این مساله ضربه مهمی به حزب و جنبش کمونیسم کارگری وارد آورد. نمیتوان با سیلی صورت را سرخ نگاه داشت و آبرو داری کرد. رهبری حزب یکی از مهمترین توصیه های منصور حکمت در همین پلنوم 14 و پیش از آن در جلسه دفترسیاسی  در ماه مه یا ژوئن 2001 و سپس در جلسه هیات دبیران را نادیده گرفت: “حفظ وحدت حزب.” منصور حکمت در این پلنوم اشاره میکند: “من در جلسه دفتر سیاسی گفتم: من مشکل سر خط بودن حزب کمونیست کارگری بعد از خودم را ندارم، الان هم سر خط نیست و آن موقع هم نیست. کمونیسم کارگری الان هم حاکم نیست، آن موقع هم نباشد. مهم وحدت و ادامه کاریش است.”

ما به این توصیه مهم منصور حکمت بی اعتنائی کردیم. اگر کمی بیشتر در این صحبت غور میکردیم، به عمق نکته ای که او میخواست به آن اشاره کند، می رسیدیم: حزب در آن زمان هم روی خط منصور حکمت نبود. در آن زمان هم کمونیسم کارگری حاکم نبود، روشن است که بطریق اولی پس از مرگ او هم کمونیسم کارگری نمیتوانست بر حزب حاکم باشد. ادعاهایی که اکنون از دو طرف بر سر حاکم شدن خط منصور حکمت و کمونیسم کارگری بر حزب میشود را نباید جدی گرفت. بویژه با استناد به این گفته نباید جدی گرفت. لذا باید بر مساله وحدت و انسجام حزب بیشتر تاکید میکردیم و برای آن بیشتر تلاش میکردیم. بنظر من مساله رهبری جمعی که منصور حکمت در این پلنوم مطرح و از آن دفاع کرد، اگر ادامه میافت میتوانست مانع از تعمیق شکاف ها و شکل گیری صف بندی های اغراق شده و مصنوعی بشود. اختلافات سیاسی را در چنین شرایطی بهتر میتوانستیم حل کنیم. این اختلافات بعضا آگراندیسمان شد. بعضا از متن خارج شد. بعضا واقعی بود، اما نباید موضوع انشعاب و جدایی قرار میگرفت.

بهرحال ما هر توصیه و راهی را که منصور حکمت در این پلنوم در مقابلمان گذاشت نادیده گرفتیم و ساز خود را زدیم. اما مهم اینست که دریابیم هنوز دیر نشده است، هنوز امکان تغییر و اصلاح موجود است و مبرمیت و ضرورت این تغییر و اصلاح را درک کنیم و دست بکار شویم. این نقش رهبری کمونیستی آگاه است. منصور حکمت در پایان این گزارش میگوید که اگر در این جهت حرکت نکنیم اصلا به آینده خوش بین نیست. این نگرانی را من میخواهم به توان 10 در اینجا مطرح کنم. اوضاع اجتماعی بسیار تغییر کرده است. نفوذ اجتماعی حزب بسیار افزایش یافته است. حزب به یک پدیده شناخته شده تری تبدیل شده است. اگر خواهان پیروزی کمونیسم کارگری هستیم، اگر خواهان سازماندهی انقلاب اجتماعی و برقراری جمهوری سوسیالیستی هستیم، باید حزب را بسازیم. بر مبنای الگوهایی که در این ارزیابی اعلام شده و با گسترش آنها مطابق شرایط جدید بسازیم. خود را فریب ندهیم. به این “ماشین و ارابه” تکیه ندهیم. “جا خوش نکنیم.” آستین ها را بالا بزنیم و دست بکار ساختن یک حزب سیاسی مدرن کمونیستی شویم. سبک کار رهبری و عرصه های فعالیت در داخل و خارج را تغییر دهیم.  تبلیغاتمان را متحول کنیم. و تلاش کنیم به حزب اول اپوزیسیون بدل شویم. تلاش کنیم مردم ما را انتخاب کنند. نه اینکه تبلیغ کنیم و صبر کنیم به امید اینکه مردم یک روز به این حقیقت طلایی دست خواهند یافت و انتخاب ما توسط مردم اجتناب ناپذیر است. باید توجه داشت که در این مسابقه برای کسب قدرت مدال نقره و برنز به کسی نمیدهند. یا اول میشوی و مدال طلا میگیری یا برای یک مدت طولانی کمونیسم در محاق خواهد رفت. با این حساب مسئولیت بسیار بزرگ و خطیری بر دوش ماست. باید این رسالت را جدی بگیریم.

علی جوادی : عواملی که منجر به پراتیک نشدن این سیاستها منجر شده اند معرفتی نیستند. فردی و یا شخصی هم نیستند. مساله این نیست که بخش اصلی رهبری حزب به این مسائل اشعار ندارد. و یا از آن تماما بی اطلاع است. بی اطلاعی و عدم توجه شاید مساله بخشی باشد. اساس مساله اما خطی و گرایشی است. مساله این است که چه کسی می بایست پلاتفرم منصور حکمت را پیاده کند؟ کدام نیرو؟ کدام گرایش باید این خط مشی را پیاده میکرد؟

پس از انشعاب مساله شکل دادن و تدوین خط مشی حزب دو باره به طور جدی تری در مقابل رهبری قرار گرفت. ارجاع به مباحٽ مطرح شده در این پلنوم و تلاش برای جلب توجه رهبری وقت حزب یک پایه تلاشهای این دوران ما بود. اما خط مشی چپ رادیکالی که در موقعیت بالا دست در رهبری حزب قرار گرفته بود اشتهایی برای شنیدن این مباحٽ نداشت. خط خودش را داشت و نیازی هم به این مباحٽ احساس نمیکرد. این خط مشی به مباحٽ منصور حکمت صرفا به لحاظ انتزاعی نگریسته است. پلاتفرم عملی خودش را دارد. اولویتهای خودش را دارد. این روزها نیز بطور آشکاری به مقابله با نقش و جایگاه منصور حکمت در حزب برخاسته است. معتقدند که از منصور حکمت “عبور” کرده اند. خط چپ رادیکال نیازی به پیشبرد پلاتفرم منصور حکمت ندارد. مساله این است اگر در زمانی در قبال این خط مقاومت منفی از خود نشان میداد. در حرف به خط رسمی حزب قسم میخورد اما در عمل در حوزه فعالیت خودش امورات خودش را پیش میبرد. امروز مساله تغییر کرده است. ما شاهد اعلام تقابل علنی و آشکار این خط با پلاتفرم کمونیستی منصور حکمت هستیم. مقابله با پلاتفرم فراکسیون اتحاد کمونیسم کارگری در عین حال دریچه ای برای مقابله با کمونیسم منصور حکمت و اولویتهایی است که در پلنوم ۱۴ در مقابل حزب قرار داد.

خسرو دانش: همانطور که در جواب سوالات قبلی مطرح کردم مباحث مدرن در یک بستر حزبی سنتی متحقق نمیشوند. این اساس اصلی عوامل سد کننده است و دیگر عوامل بعنوان عوامل جانبی به کمک این عامل اساسی میاید. از جمله ی این عوامل جانبی شیوه ی عمل و متدولوژی حاکم بر حزب مبلغ- مروج است که اجازه نداده است مباحث و سیاستهای مطرح شده در پلنوم عملی و پراتیک بشوند.

سياوش دانشور: به نظر من نيروى عادت٬ رضايت به کم٬ در باره موفقيتها حرف زدن و سر و صدا کردن بجاى دفاع از هر سر سوزن پيشروى و تلاش براى فتح قله هاى جديد٬ سبک کار سنتى٬ فقدان ساختار سياسى و ادارى يک حزب سياسى مارکسيستى٬ پراتيک به روشهاى قديمى و روزمره٬ نگرش ادارى به رهبرى٬ نداشتن يک رهبرى قبراق و متمرکز و حاضر و آماده براى پاسخ دادن روزمره به مسائل٬ فقدان مکانيزمهائى که نفس اتحاد حزب را بعنوان يک هدف درخود بازتوليد و تحکيم ميکنند٬ تضعيف لايه کادرى و فقدان توانائى لازم براى پاسخ دادن درخور به مسائل پيشارو در مقاطع مختلف٬ ناتوانى مالى و غيره.

بگذاريد موضوع را اينطور بيان کنم. حزب کمونيست کارگرى در يک دوران انتقالى بسر ميبرد. منظورم در قلمرو ساختن يک حزب سياسى مارکسيستى است که در شماره ۸ نشريه در باره آن حرف زديم. دستکم در دو دهه گذشته تاريخ اين جريان تاريخ جدال سنتى است که ميخواهد يک گسست همه جانبه با بقاياى نگرش چپ راديکال را بفرجام برساند. ما در دوره هاى مختلف و ضمن تاکيد بر پيشروى و دستاوردها در نقد اين نگرش و تفاوت ماهوى امروزيمان با اين سنتها٬ اما هنوز بند نافمان را از اين نگرش در بسيارى از قلمروها قطع نکرده ايم. نه فقط اين بلکه در اشکال جديد و مد روز و در ظرفيتهاى جديدى بعضا اين ديدگاهها بازسازى ميشود. اگر کسى فکر کند حزب کمونيست کارگرى شبيه چپ سنتى نوع فدائى و رزمندگان و راه کارگر ميشود البته بسيار اشتباه ميکند. اين اتفاق نمى افتد. چون فدائى و رزمندگان و راه کارگر و امثالهم هم امروز به اين روشها کار نميکنند. چپ راديکال امروز نه فقط در حزب بلکه در جامعه و اتفاقا در متن چرخش به چپ در جامعه٬ خود را در قالبهاى جديد تر و پسا جنگ سردى و با ادبيات معين بازتعريف ميکند. و اين ابدا پديده عجيبى نيست. برنامه حزب اين را پيش بينى ميکند که با رشد کمونيسم کارگرى انواع کمونيسمهاى غير کارگرى و بورژوائى در اشکال جديد قد علم ميکنند. مبانى و المنتهاى سياسى اين چپ همانند که تاريخا بودند. تغييراتى در ساختار فکرى و سياسى صورت دادند که بيشتر محصول “بازبينى” پسا جنگ سردى و سقوط اردوگاههاى موجود و بخشا محصول مختصات دوران جديد و مکاتب رنگارنگ و پفکى است که طى اين سالها عروج کردند. چپ راديکال و سنتى امروز همان نيست که بيست سال پيش بود و همان نخواهد شد. و بطريق اولى در حزب کمونيست کارگرى که محصول يکدوره طولانى جدل و نقد اين چپ است و ادبيات و الفاظش در چپ همه جا تاثير گذاشته٬ نميتواند چپ راديکال در اشکال سنتى و بيست سال پيش اش قد علم کند. بقاياى اين نگرش در ميان ما ضربدر پيشرويهاى تاکنونى اين جنبش و بازسازى جپ راديکال در اشکال جديد در جامعه٬ اينها اشکال پيچيده تر بروز اين نگرش و بقا و رشد آن در ميان ما هستند. رفيقى سوال ميکرد که راه کارگر دارد به حزب نزديک ميشود. دارند از سوسياليسم فورا و مسائلى حرف ميزنند که قبلا نميزدند. اين سيگنال و مثال خوبى است. پاسخ من اينبود که نه٬ حزب دارد به چپ راديکال نزديک ميشود. آوانس ندهيم. راه کارگر همان است که بود. ما داريم سست ميشويم و نگرش تيز و انتقادى کمونيسم کارگرى کمرنگ ميشود. در مورد خصوصيات چپ راديکال امروز و “تشابهات” و تفاوتهايش با کمونيسم مارکسيستى و کارگرى بايد جداگانه صحبت کنيم.

 *** 

یک دنیای بهتر: منصور حکمت در پلنوم ۱۴ اشاره میکند که بنظر من اولین انتظار برآورده نشده بعد از کنگره تبدیل نشدن حزب از یک حزب مبلغ به یک حزب رهبر است و اینکه به مسئله قدرت سیاسی در ایران بپردازد و رابطه اش را با مردم ایران در مقیاس وسیع تحکیم کند. این ابدا نشد.”  رفقاى رهبرى حزب ميگويند که حزب در اين مدت پيشروى کرده، جلو آمده، در سازماندهى و رهبرى اعتراضات دخيل بوده است. آيا فراکسيون منکر اين است؟ آيا با فرض تلاشهاى تاکنونى حزب، صورت مسئله حزب رهبر شدن هنوز معتبر است؟

على جوادى: مسلما حزب ما در طی چند سال گذشته توانسته است در برخی از اعتراضات کارگری و اجتماعی دخیل باشد. این واقعیت غیر قابل انکاری است. تلاش ما در دخالت در اعتراضات کارگران شرکت واحد یک نقطه قابل توجه از فعالیت حزب در دخالت سیاسی در این سلسله اعتراضات بود. ما در این دوران توانستیم ارتباطات قابل ملاحظه ای با بخشهای مختلف کارگران شرکت واحد ایجاد کنیم. برای اولین بار کارگران بطور مستمری با یک حزب کمونیستی کارگری تماس سیاسی و علنی میگرفتند. این جهش بزرگی برای کل جنبش کمونیسم کارگری است. حزب کمونیست کارگری در پیشبرد این اعتراضات بطور روشنی سهیم بود. و این تنها تلاش سازماندهی ما نبود. اعتراضات ۱۶ آذر سرخ مهر تلاش سازماندهی و هدایت سیاسی ما را بطور انکار ناپذیری بر خود دارد. برخی از رفقایی که امروز در فراکسیون اتحاد کمونیسم کارگری تاکید ویژه ای بر تبدیل حزب به حزب رهبر و سازمانده دارند، خود از سازماندهندگان این دخالت و تاٽیر گذاری سیاسی بودند. در اینجا باید به نقش شایان نسرین رمضانعلی و همچنین شراره نوری اشاره کنم. بعلاوه، شما در روز جهانی زن، ۸ مارس، تاٽیر و حضور گستره جنبش ما را به گونه دیگری مشاهده میکنید، هر چند که نقش سازماندهی حزب بطور مشخص به گستردگی ۱۶ آذر و یا اعتراض شرکت واحد نبود، اما شاهد این بودیم که سازمان آزادی زن توانست نقش ویژه ای در این اعتراضات داشته باشد. در کنار این دخالتگری ها باید به تلاش حزب در زمینه اعترضات کارگران نساجی در سنندج اشاره کرد. مسلما در هر کدام از این مقاطع میتوان به ضعفها و کمبودهایی هم اشاره کرد.

اما مساله ارزیابی از سیاسی و سازمانی حزب در جامعه را نمیتوان و نباید به اشاره و یا تاکید بر پیشرویها محدود کرد! یک شاخص، ارزیابی و سنجش فاصله سیاسی و سازمانی از موقعیتی است که از یک حزب سازمانده و رهبر در شرایط سیاسی – اعتراضی کنونی موجود در جامعه انتظار داریم. سئوال این است که با توجه به گستردگی مبارزات کارگری و فعالیت جنبشهای اجتماعی و همچنین جنبش سرنگونی آیا ما توانسته ایم با این اعتراضات بطور ویژه گره بخوریم؟ آیا توانسته ایم بخش قابل ملاحظه و تاٽیر گذار و پر سر وصدا فعالین رادیکال و سوسیالیست این اعتراضات را با خود و یا در کنار خود داشته باشیم؟ آیا قادر شده ایم به چسب درونی نزدیکی رهبران عملی این طیف از کارگران رادیکال و سوسیالیست در جامعه تبدیل شویم؟ آیا قادر شده ایم که این رهبران را در موقعیت اجتماعی مناسبتری برای در دست گرفتن رهبری اعتراضات جاری در جامعه قرار دهیم؟ آیا توانسته ایم حزب را به حزب در برگیرنده رهبران عملی اعتراض کارگری و اعتراضات اجتماعی تبدیل کنیم؟ آیا بافت و بدنه حزب به یک حزب سازمانده و رهبر تغییر کرده است؟

در پاسخ به این سئوالات اساسی نمیتوان کلی گویی کرد. نمیتوان مدعی بود که “تمام رهبران عملی کارگری با ما هستند” اما نتوان این “روی آوری” به حزب را نشان داد. نتوان دخالت موٽر و سازمانیافته حزب را در اعتراضات نشان داد. برای ما هر درجه پیشروی حزب مایه افتخار و پیشروی است. ما خود در تک تک این پیشرویها سهیم بوده ایم. اما مساله ما، انتظارات ما، تصور ما، و نگرش ما از آنچه حزب باید باشد، از آنچه باید انجام دهد، از قرار کاملا با آنچه اکنون صورت میگیرد متفاوت است. اجازه دهید این نکته را کمی توضیح دهم.

چندی پیش مقامات وزارت کشور رژیم اسلامی اعلام کردند که در شش ماه گذشته بیش از ۲۰۰۰ اعتراض و اعتصاب کارگری در جامعه رخ داده است. مسلما این گوشه ای از حقیقت اعتراضی در جامعه است. حال سئوال این است که نقش ما در این مجموعه از اعتراضات کارگری چگونه بوده است؟ آیا توانسته ایم نقش کلیدی در اعتراضات بر سر پرداخت دستمزدهای معوقه و یا افزایش دستمزد داشته باشیم؟ آیا توانسته ایم نقش موٽری در جلوگیری از “تعدیل نیروی انسانی” واحدهای تولیدی ایفا کنیم و جلوی اخراج ها را سد کنیم و یا با پروژه پرداخت فوری بیمه بیکاری مکفی را به یک امر سیاسی گرهی در جامعه تبدیل کنیم؟

بعلاوه مساله فقط بر سر ابعاد کمی کار سازماندهی و دخالتگری سازمانی و رهبری سیاسی وعملی نیست. یک حزب سازمانده و رهبر میتواند یک حزب سازمانده و رهبر کوچک باشد. میتواند در حوزه محدودی از اعتراضات جامعه نقش داشته باشد. اما کماکان یک حزب با مشخصات حزب رهبر و سازمانده باشد. دخالتگر باشد. سازمانده باشد. رهبر باشد. ببینید بچه شیر از بچگی شیر است. در بچگی گربه نیست! نتیجتا اگر فقط بحٽ را بر سر ابعاد کمی کار خلاصه کنیم از تفاوت و نقد اصلی مان دور شده ایم. سازمان پیکار هم در دورانی دارای ارتباطات کارگری قابل ملاحظه ای بود. چریکهای فدایی هم در دورانی چنین ارتباطاتی داشتند. اما هیچکدام حزب و سازمان در برگیرنده رهبران عملی و به طریق اولی حزب رهبران سوسیالیست کارگری نبودند. به دلایل متعددی چنین نبودند. برای تبدیل شدن به حزب سازمانده و رهبر باید حزب در برگیرنده رهبران رادیکال سوسیالیست کارگران و رهبران رادیکال و آزادیخواه جنبشهای آزادیخواهانه و برابری طلبانه بود. نمیتوان از فرای سر این رهبران به حزب سازمانده و رهبر تبدیل شد. حضور و اتحاد و ارتباط گسترده با این طیف از رهبران جامعه اهرم چنین انتقال سازمانی برای حزب است. راه دیگری نیست. نمیتوان نقش “دلمه بیار” در اعتراضات کارگری را ایفا کرد و انتظار داشت به حزب رهبر و سازمانده اعتراض رادیکال کارگری تبدیل شد. نمیتوان حزب و یا سازمان حمایت از اعتراض کارگری بود و انتظار داشت در مقام رهبر اعتراض کارگران قرار گرفت. با توجه به مسائل مورد اشاره به نظرم ما باید بطور جدی و همه جانبه ای دست به کار ساختن چنین حزبی شویم.

از زمانی پلنوم ۱۴ به این طرف ما نه تنها به این سمت سیر نکرده ایم بلکه بعضا فرصتهای مهمی را هم در این دوران از دست داده ایم. ما به دنبال حوادٽ روانه بوده ایم. تلاشی پایه ای برای جلب و جذب رهبران رادیکال و سوسیالیست کارگری نکرده ایم. نتوانسته ایم این طیف را متحد تر و منسجم تر در راس اعتراضات کارگری و اجتماعی قرار دهیم. صورت مساله ای که منصور حکمت در مقابل ما قرار داد کماکان به قوت خود باقی است. جنبش کمونیسم کارگری باید به این وضعیت خاتمه دهد. این وظیفه حیاتی ماست.

سياوش دانشور: خير ما منکر پيشرويهاى حزب نيستيم. شايد مسئله و اختلاف نظر برسر ارزيابى از ميزان پيشروى و جلو آمدن است. انکار هر سر سوزن از تلاش مثبت و رو به جلو حزب از جانب هر کسى سياستى مغرضانه است. وانگهى چطور ميشود انسان نقش خودش را ناديده بگيرد؟ حزب هر پيشروى خاصى داشته محصول پراتيک جمعى و فردى يک لايه گسترده کادرى و فعالين اين حزب در داخل و خارج است. ما منکر حقايق نيستيم٬ اما حقايق را براساس آنچه دوست داريم هم دستکارى نميکنيم. ممکن است کسى بگويد که حزب در قلمروهاى معينى که کاملا قابل حسابرسى و ارزيابى روشن است حتى پسرفت داشتيم٬ اما رفقاى ديگرى بگويند نه پيشرفت داشتيم. اين ديگر برميگردد به تلقى و افق هاى متفاوت از حزب و فعاليت آن. ما در حرکتهاى کارگرى معينى نقش روشن و غير قابل انکارى داشتيم٬ اما اين فاصله زيادى با نقش محورى حزب در سازماندهى و رهبرى اعتراضات گسترده کارگرى امروز دارد. ما در شکست سياستهاى راست نقش داشتيم اما با تحکيم هژمونى چپ و کمونيستى در مقياس جامعه فاصله داريم. ما حقانيت سياستهايمان را در قبال رژيم اسلامى و متحدين سياسى اش اثبات کرده ايم اما حاصل آن را در صحنه سياست نچيده ايم. ما داراى نفوذ و محبوبيت اجتماعى هستيم اما سازمان و تشکيلات و نيرو و امکانات مالى متناسب با آن را نداريم. ما برنامه روشن و آزاديخواهانه اى داريم اما هنوز جامعه ما را بعنوان يک راه حل و يک ممکن مادى و ملموس نميشناسد. فراکسيون در پلاتفرم اعلام موجوديتش به نکاتى مانند نياز جامعه به راه حل چپ و کمونيستى٬ چرخش به چپ جامعه و موقعيت و نفوذ اجتماعى حزب اشاره دارد. ما اختلاف سياسى و سبک کارى هم داريم. اما حقايق را تحريف کردن از هر سو کار کمونيسم و جنبشى که به حقيقت پايبند است نيست. فرض ما ايسنت که کمونيسم کارگرى تنها شانس واقعى آينده ايران است. کمونيسم کارگرى را در مقياس يک جنبش گسترده ميگويم که بسيار فراتر از حزب کمونيست کارگرى يا احزاب کمونيستى کارگرى است. براى تبديل اين شانس به يک واقعيت سياسى و پرچم اعتراض مردم به وضع موجود بايد تغييرات متناسب با نيازهاى مادى جدال طبقاتى صورت بگيرد. بايد حزب در مقياس وسيع به حزب سازمانده و رهبر تبديل شود. بايد حزب به نقطه اتکا و اميد هر انسان معترضى تبديل شود که اين وضع را نميخواهد. بحث حزب سازمانده و رهبر بحثى کليشه اى و شيک نيست٬ يک نياز فورى امروز ماست. در فقدان چنين خط مشى و سياستى و ساختن حزب مارکسيستى براساس آن٬ ما از اوضاع عقب ميمانيم و شانس عينى و واقعى کمونيسم در ايران به هدر ميرود. صورت مسئله سرجايش است٬ نه ميتوان آنرا تحريف و انکار کرد و نه ميتوان در قبال رويدادها به آن بيتوجه بود. من ميپرسم که اعتراض توده اى و سراسرى معلمان که يک پديده جديد در سياست ايران حتى در چند دهه اخير است٬ چه معنى روشنى براى کمونيسم دارد؟ کمونيسم در کليت آن کجاى اين ماجرا ايستاده است؟ چقدر آن را ميشناسد و بر لحظات آن محاط است؟ تا چه اندازه عنصر دخيل و درگير و سازمانده و رهبر در آنست؟ اگر نيست کى قرار است بشود؟ وسط جنگ که نميتوان سوت زد و گفت صبر کنيد! اگر جامعه ملتهب است٬ عاصى است٬ معترض است و از هر گوشه آن اعتراض و اعتصاب ميجوشد٬ که هست٬ نقش کمونيسم که طبق تعريف بايد سازمان رهبرى و هدايت اين مبارزات عظيم باشد چيست؟ هرچه اوضاع و ريتم سياست تندتر ميشود به همان درجه محدوديتهاى جريانات سياسى در يک مقياس کلى تر عيان تر ميشود. زمانى نه چندان دور داشتن خبر يک اعتصاب و يا تلاشى کمپينى حول يک اعتصاب دنيا را تکان ميداد. اما اين تناسب داشت با دوره و توازن طبقات و موقعيت نيروهاى اپوزيسيون. امروز کمپينى صد بار قدرتمند تر مانند قطره اى در دريا است. اساسا کار کمپينى – که بسيار لازم است و بايد در قلمروها و جبهه هاى معينى مرتبا فعال باشد – نياز حجم کنونى و سطح کنونى مبارزات و اعتراضات اجتماعى امروز را نميدهد. يا ما و امثال ما نقش موتور عقب و زنده باد گفتن ها براى اعتراضات و خط مشى پشت جبهه اى و حمايتى و شبه کنفدراسيونى را ايفا ميکنيم و گرايشات حى و حاضر در اين اعتراضات مهر خود را ميزنند٬ و يا بعنوان يک نيروى درگير اصلى و محورى و کليدى در قلب اين اعتراضات هستيم و آنرا سازماندهى و رهبرى ميکنيم. هيچ تفسير و تحليل پيچيده اى لازم نيست. بايد به نيازها و الزامات جدال طبقاتى پاسخ دهيم. حزب کمونيستى بنا به تعريف حزب رهبر سياسى و حزب سازمانده اعتراضات اجتماعى و راديکال در جامعه است. و اين با دو پلاتفرم و اعلام چند شعار و رهنمود حاصل نميشود. همه اينها لازمند٬ اما کافى نيستند. اين امر حتى با بودن در گوشه اى از اين اعتراضات محقق نميشود٬ بلکه بايد جهت و سياست و تاکتيک اين اعتراضات در قلمروهاى مختلف متکى و متاثر از کمونيسم باشد. حزب سازمانده – حزب رهبر نه فقط بحث معتبر و کليدى است بلکه امروز تنها راه پيشروى کمونيسم کارگرى در ايران است.

آذر ماجدی: حزب پیشروی کرده است. این یک ارزیابی درست و واقعی است. لیکن باید این ارزیابی را در یک سطح کنکرت تر بررسی کنیم. حزب در چه عرصه هایی پیشروی کرده است؟ چه فاکتورهایی در این پیشروی نقش داشته است؟ تحلیل این فاکتورها برای پیشروی و پیروزی حزب تعیین کننده است. نمیتوان فقط ظاهر مسائل را دید و مطرح کرد. یکی از خصوصیت های اصلی متد منصور حکمت که در پلنوم 14 نیز به روشنی کاربست آن را مشاهده میکنیم، همین است. در پلنوم 14 نیز منصور حکمت علیرغم نقد بسیار تند و صریح از وضعیت حزب و متد رهبری حزب، به پیشروی حزب اشاره میکند. او میگوید که حزب پیشروی کرده است بخاطر موقعیتی که داشته است. اما اعلام میکند که با انتظارات کنگره 3 حزب نه تنها پیشروی نکرده، بلکه عقب رفته است. بنظر من این یک نکته بسیار مهم است. پیشروی برای حزب کمونیست کارگری یک مساله کاملا نسبی است. ما خود را باید با انتظارات و هدفی که در مقابل خود داریم مقایسه کنیم، نه با موقعیتی که سه سال پیش داشته ایم. باید این نکته را باز کرد.

حزب کمونیست کارگری در مقطع پلنوم 14 بزرگترین حزب چپ بود. فعال ترین و رادیکال ترین جریان اپوزیسیون بود. تا آن زمان موقعیت خود را در میان اپوزیسیون محکم کرده بود. به این اعتبار جلو میرفت. با همان ادامه کارهای روتین خود، مثل ادامه کاری رادیو و انتشار نشریه مطرح تر و شناخته تر میشد و جلو میرفت. به یک معنا داشت از “پس انداز” خود میخورد. اما این برای یک حزب انقلابی، کمونیست و خلاف جریان کافی نیست. باید دید که هدف ما چیست. آیا شناخته تر شدن یا محبوب تر شدن برای ما یک هدف در خود است؟ بعلاوه، چه میزان محبوبیت برای ما کافی یا مطلوب است؟ اگر این هدف است، خوب میتوان گفت ما پیشروی داشته ایم. اما این یک هدف درخود برای ما نیست. هدف ما گرفتن قدرت سیاسی است. و باید دائم خود را با این هدف و با ملزوماتی که این هدف به آن نیاز دارد مقایسه کنیم. باید این ملزومات را بشناسیم. به همین خاطر است که منصور حکمت در ارزیابی خود از وضعیت حزب در فاصله کنگره 3 و پلنوم 14 میگوید حزب عقب رفته است. و ما باید با همین متد به موقعیت حزب در شرایط حاضر بنگریم.

با در نظر گرفتن آنچه هدف ماست، با در نظر گرفتن ملزوماتی که برای پیروزی لازم است، آیا حزب پیشروی کرده است؟ آیا حزب موفق شده است آن ملزومات را پیاده کند؟ بنظر من باید از همین ارزیابی پلنوم 14 آغاز کنیم. با در نظر گرفتن نقد عمیق و هشدار دهنده منصور حکمت، آیا ما توانسته ایم حتی بخش کوچکی از آن موانع را برطرف کنیم؟ آیا توانسته ایم حتی برخی از آن ملزومات و پروژه هایی که او به آنها اشاره میکند را متحقق کنیم؟ پاسخ من یک نه قاطع است. رفقای رهبری به این پلنوم کاملا بی اعتنا هستند. حتی حاضر نشده اند متن این ارزیابی را با تاکیدات چند باره خود من و ارسال چند باره فایل آن در سایت حزب یا روزنه درج کنند. این پلنوم پس از مرگ منصور حکمت هیچگاه مورد اشاره رهبری قرار نگرفته است. هربار من شخصا به آن اشاره کرده ام، یا پاسخ داده شده است که “ما از آن عبور کرده ایم،” یا گفته شده است که “هیچکس منصور حکمت نیست!” و این یعنی اینکه ما به این نقدها گوش نمیدهیم. بنظر میرسد که اکنون در حزب اگر اسم پلنوم 14 را هم ببرید، رویشان را برمیگردانند. چرا این برخورد انکارگرایانه به پلنوم 14 میشود؟ چرا پلنوم 14 این چنین مورد بی مهری رهبری حزب قرار میگیرد. پاسخ به این سوالات نیز در ارزیابی متد رهبری حزب به تامین ملزومات پیروزی است. به این سوالات باید پرداخت.

حزب برای پیروزی باید ملزومات معینی را تامین کند. معنای پیروزی هم هیچ نیست جز کسب قدرت سیاسی. نه حزب کمونیست کارگری یک حزب سیاسی معمولی است و نه جامعه ایران مانند جوامع دموکراسی غربی، که ما دلمان را خوش کنیم که حزب دوم یا حزب سوم هستیم و در انتخابات فرضا یک سوم آراء مردم را به دست آورده ایم و “انشاءالله” در انتخابات بعدی آرای مان را افزایش میدهیم. برای حزب کمونیست کارگری در ایران مکان دوم و سوم معنا ندارد. یا حزب اول میشویم و قدرت را میگیریم و یا برای 40 – 30 سال دیگر کمونیسم کارگری در محاق میرود، تا یک نسل دیگری از کمونیست های کارگری جمع شوند، آثار منصور حکمت را از گوش و کنار پیدا کنند و بخوانند و یک حزب کمونیست کارگری دیگر بسازند و برای کسب قدرت مبارزه کنند. آنچه ما تاکنون بدست آورده ایم، به یمن فعالیت نظری، سیاسی و حزبی منصور حکمت، ایجاد یک سنت کمونیسم کارگری در میان طبقه کارگر و در جامعه است. اکنون دیگر کمونیسم کارگری به یک سنت پایدار در جامعه بدل شده است که اگر ما شکست هم بخوریم بعدا دوباره حزب خود را میسازد. پیش از این چنین نبود. پیش از این سنت چپ در ایران با حزب توده شناخته میشد. این مرحله به پایان رسیده است.

اما برای حزب اول شدن چه ملزوماتی ضروری است؟ حزب رهبر، حزب سازمانده در واقع چکیده آن خصوصیاتی است که حزب باید کسب کند تا بتواند این مکان را کسب کند. منصور حکمت در مباحث مختلف خود به این خصوصیات اشاره کرده است: حزب و قدرت سیاسی، حزب و جامعه، مباحث کنگره سوم، مبحث سلبی – اثباتی، آیا کمونیسم در ایران پیروز میشود؟ و بالاخره در پلنوم 14. حزب در دو سطح به رهبر جامعه بدل میشود: 1- سطح محلی؛ 2- سطح اجتماعی. هر کدام از این دو سطح ملزومات ویژه خود را دارد. در سطح محلی ما باید بتوانیم بخش موثری از رهبران عملی کارگری را به حزب و سیاست های آن جلب و جذب کنیم. نقش محافل رادیکال سوسیالیست در این عرصه تعیین کننده است. مباحث کارگری ما باید وسیعا در این محافل مطرح و مورد بحث باشد. این یکی از اولین عرصه هایی است که من به راحتی و بدون مکث میگویم که حزب پیشروی نداشته است. مبارزات کارگری بسیار گسترده شده، جنبش کارگری فعال شده است و امکان و شرایط برای فعالیت نظری و فکری ما میان این محافل بسیار مهیا شده است. آیا تلاشی در این جهت انجام میگیرد؟ اگر بله، بسیار ناچیز.

یک مثال میزنم. اعتصاب شرکت واحد یک شرایط طلایی بود تا مباحث ما در مورد جنبش کارگری، گرایش کمونیسم کارگری در این جنبش، مباحث مربوط به شورا و سندیکا، و غیره در میان محافل فعال کارگری وسیعا پخش شود. آیا ما در این جهت اقدام کردیم؟ خیر. بالعکس، به ارگان های تبلیغی حزب دستور داده شد که مباحث مربوط به شورا – سندیکا را بایگانی کنند. چرا؟ چون سندیکای کارگران شرکت واحد فعال شده بود. آیا مباحث مربوط به سیاست سازماندهی ما در میان کارگران، عضویت کارگری، آژیتاتور و غیره در میان محافل پخش میشود؟ یا توسط خود رهبری مورد ارجاع و کاربست قرار میگیرد؟ خیر. تنها بحثی که بعنوان کلید معجزآسای گشودن تمام موانع جنبش کارگری مکررا از آن تعریف و تمجید میشود، بحث تعین یابی رهبران کارگری است. همان طور که در مصاحبه پیشین اشاره کردم. در پلنوم 25 زمان بررسی قطعنامه کارگری ارائه شده به پلنوم، رهبری اشاره کرد که ما از بحث محافل کارگران رادیکال سوسیالیست عبور کرده ایم. ارتباطات ما با برخی فعالین کارگری گسترش یافته است. ولی این یک رابطه سوزنی است که بیشتر برای گرفتن گزارش و خبر مورد استفاده قرار میگیرد. ما در عرصه رهبری محلی بر جنبش کارگری به هیچ وجه موفق نبوده ایم. “عبور کرده ایم” آن عبارت کلیدی است که در مقابل تمام این نقدها از طرف رهبری در مقابل ما قرار میگیرد.

علاوه بر رهبران عملی جنبش کارگری، در شرایط فعلی که جنبش های اعتراضی بسیار گسترده شده است، جلب و جذب رهبران رادیکال جنبش های اجتماعی، از قبیل جنبش حقوق زن، جنبش دفاع از حقوق کودک، معلمین، دانشجویی، جنبش خلاصی فرهنگی، سکولاریستی نیز باید وسیعا مورد توجه و فوکوس حزب باشد. از این بحث تماس سوزنی با برخی فعالین این جنبش ها منظور نظر نیست. باید بتوانیم رهبران عملی رادیکال این جنبش ها را در کنار حزب جمع و سیاست های حزب را از طریق آنها به پیش ببریم و تلاش کنیم که تبیین حزب از اوضاع به تبیین آنها و از طریق آنها به تبیین این جنبش ها بدل شود. باید نارضایتی این جنبش ها را از آن خود کنیم و نارضایتی خود را از وضعیت جامعه به این جنبش ها انتقال دهیم. این ضمنا کانالی است برای دستیابی به رهبری اجتماعی.

حزب باید برای تمام مسائل اصلی سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی پاسخ داشته باشد. باید بتواند بورژوازی را خلع سلاح کند. در این عرصه نیز ما موفقیت چندانی نداشته ایم. ما بیشتر گزارشگر اوضاع هستیم. لحظات تعیین کننده ای را که حزب با یک ارزیابی دقیق از اوضاع میتواند در جلوی صف قرار بگیرد را تشخیص نمیدهیم. در پلنوم 14 منصور حکمت به دو واقعه سیاسی مهم اشاره میکند. یکی شکست دوم خرداد و دیگری کنفرانس برلین. در هر دوی این وقایع حزب موضع درست اتخاذ کرد و درست عمل کرد. نقدی که منصور حکمت به رهبری دارد از آن خود نکردن این دو اتفاق است. اینکه بتواند تبیین خود از این دو واقعه را به تبیین مردم بدل کند. بنظر من در مورد فدرالیسم هم نقد مشابه ای به ما وارد است. ما موضع درستی در این رابطه داشته ایم. اما موفق نشده ایم احزاب ابن الوقتی را که اخیرا از فرط “دموکراسی طلبی” فدرالیست شده اند را کاملا از میدان بدر کنیم و جامعه را کاملا به تبیین خود از فدرالیسم مجهز و علیه آن واکسینه کنیم. در مورد شورش آذربایجان سیاست حزب التقاطی و عموما نادرست بود. دنبال ماجرا افتاد. اگر یک پلنوم 14 دیگر اکنون برگزار میشد نقدی بمراتب تند تر از سیاست های این دوره حزب مطرح میشد.

در مورد تبلیغات. تبلیغات حزب کاملا مغایر آن توصیه ای است که منصور حکمت در پلنوم 14 بر آن تاکید میکند. در مورد مبحث سلبی – اثباتی بعنوان یک رکن مهم استراتژی قدرت گیری مجزا صحبت میکنیم. در مورد ساختن حزب، رابطه رهبری و کادرها. ما کاملا عقب گرد داشته ایم. هم در سطح رهبری و هم در سطح کادرها. در این مورد در میزگرد شماره پیش صحبت کرده ام و دیگر در اینجا تکرار نمیکنم. در نتیجه اگر از من بپرسید که آیا حزب پیشروی داشته است؟ پاسخ من با توجه به نکات فوق منفی است. با توجه به انتظاراتی که از خود باید داشته باشیم، با توجه به انتظارات کنگره 3، با توجه به مباحث پلنوم 14، با توجه به هدف و ملزومات رسیدن به آن، ما نه تنها پیشروی نداشته ایم، بلکه عقب رفته ایم.

ما نمیتوانیم و نباید ظاهر مسائل را ببینم، نباید دل خود را خوش کنیم، نباید جا خوش کنیم، نباید خود را فریب دهیم. نباید به این “ماشین تکیه بدهیم.” باید هر روز از نو خود را بسازیم. باید پروژه های جدید داشته باشیم. باید حزب خود را بر مبنای رهبری محکم و متمرکز و من اضافه میکنم جمعی بسازیم. باید کادرها را با تاریخ این حزب و جنبش و با مارکس و منصور حکمت آموزش دهیم. باید روحیه نقد را در حزب بالا ببریم. یکی از عباراتی که در این دو ساله زیاد شنیده ایم اینست که ما “عبور کرده ایم.” “ما بسط داده ایم.” این عبارات به این مساله اشاره دارد که گویی رفیق حمید تقوایی متد منصور حکمت را درونی کرده است و مواضع او را بسط داده است. یکی از مولفه های مهم متد منصور حکمت همین نقد دائمی و تیز و بیرحم نسبت به خود است. همین جا خوش نکردن و خود را فریب ندادن. آنچه که مسلم است رفیق حمید تقوایی این بخش از متد منصور حکمت را نه تنها درونی نکرده است، بلکه درک هم نکرده است. زیرا ما از ایشان جز تعریف و تمجید از حزب و وضعیت اش در این دو ساله چیز دیگری نشنیده ایم. همه چی عالی است و ما به یمن رهبری حاکم داریم هر روز پیشروی میکنیم و بزودی در یک روز آفتابی قدرت را میگیریم!

من شخصا با این سبک کار و برخورد احساس بیگانگی عمیقی میکنم. و در تمام این مدت نیز تلاش کرده ام نقد خود را مطرح کنم و همواره با یک دیوار محکم که هر روز نسبت به روز پیش محکم تر شده است روبرو شده ام. ما احتیاج به یک خانه تکانی جدی داریم. اگر میخواهیم به حزب منصور حکمت بدل شویم باید از این خانه تکانی نترسیم. این خانه تکانی ما را قوی تر خواهد کرد. در واقع باید بگویم که حزب مشغول خانه تکانی هست. منتهی این خانه تکانی از جهت عکس دارد میرود. دارد بجای تسویه حساب با سنت های چپ سنتی، با سنت های منصور حکمت تسویه حساب میکند. بنظر میرسد که حزب دارد کاملا از منصور حکمت “عبور میکند” و با تئوری های خود بسط داده خوش خوشک و راضی از خود جلو میرود.

يک دنياى بهتر: براى تبديل شدن به حزب رهبر در يک مقياس اجتماعى چه بايد کرد؟ رئوس اساسى چنين انتقالى کدامند؟  

علی جوادی : کارهای زیادی باید کرد. این انتقالی حساس و تعیین کننده است. باز خوانی نوشته های منصور حکمت در زمینه سیاست سازماندهی ما و رهبران عملی طبقه حیاتی و بنظرم پیش شرط پیشروی در این مسیر است.

مساله اساسی در چنین تحولی در مقیاس اجتماعی شناخت مکانیسمهای درونی و درک سوخت و ساز طبقه کارگر و تحولات اجتماعی است. چپ رادیکال درکی غیر اجتماعی از رابطه حزب کمونیستی و طبقه دارد. یک دو قطبی را تعریف میکند. در یک سو حزب متکی به آگاهی سوسیالیستی قرار دارد. سازمان یافته و منضبط و خود آگاه است. در طرف دیگر توده های کارگر قرار دارند که حداکٽر به آگاهی “صنفی” میتوانند دست پیدا کنند. در چنین نگرشی طبقه کارگر از قرار لوح خام و نانوشته ای است که سازمان کمونیستی باید این لوح را پر کند. کمونیسم کارگری چنین تصویری ندارد. چنین تصویری ذره ای از واقعیت اجتماعی سوخت و ساز درونی طبقه کارگر را منعکس نمیکند. طبقه کارگر در هر شرایطی، در شرایط اختناق، در شرایط آزادیهای نسبی سیاسی، همواره دارای صفی از رهبران عملی است. این رهبران میتوانند دارای آگاهی و تجربیات بالا باشند یا میتوانند نباشند. اما همواره وجود دارند. همواره در صف مقدم اعتراض کارگری اند. حرکت اعتراض کارگری را رهبری و هدایت میکنند. مورد اعتماد کارگرانند. هیچ اعتراض کارگری و اجتماعی را نمیتوان از فرای سر این رهبران به پیش برد. دخالت حزب کمونیستی کارگری در اعتراضات کارگری نمیتواند از فرای سر این بخش از کارگران باشد. عملی نیست. ممکن نیست.

از طرف دیگر طبقه کارگر در هر شرایطی مرکز تلاقی گرایشات پایه ای اجتماعی در جامعه است. طبقه کارگر را دیوار چین از جامعه و از گرایشات اجتماعی موجود در جامعه جدا نکرده است. ما در هر دوران نیز شاهد حضور گرایشات اجتماعی موجود در جامعه در صفوف رهبران عملی کارگران نیز هستیم. این گرایشات ما به ازاء اجتماعی خود را در صفوف کارگران دارند. بطور مشخص گرایش کمونیستی یک گرایش داده شده در صفوف کارگران است. همیشگی است. قائم به ذات است. همانطور که گرایش ملی – اسلامی یک گرایش داده شده دیگر در صفوف طبقه است.

مساله حزب کمونیستی کارگری این است که برای تبدیل به حزب سازمانده و رهبر باید به حزب گرایش کمونیستی طبقه تبدیل شود. باید بخش معینی از رهبران عملی این طیف را درخود داشته باشد. باید تلاش کند تا هر چه بیشتر عناصر کلیدی این صف در کنار و همراه حزب باشند. قدرت سازماندهی حزب تابعی از قدرت سازماندهی و حضور این صف در سازمان حزبی است. حزب کمونیستی نمیتواند عملکردی فراتر از قدرت سازماندهی و رهبری و حیطه نفوذ این صف در سوخت و ساز و اعترضات کارگری داشته باشد. اما انتخاب سیاسی این رهبران و قرار گرفتن در کنار حزب کمونیستی کارگری به نظرم محصول دو فاکتور است. سیاسی و “پراگماتیستی” است. بعضا انتخابی “پراگماتیستی” بعضا انتخابی سیاسی – اجتماعی است. انتخابی “پراگماتیستی” است. چرا که مساله اساسی این طیف قبل از اینکه موقعیت حزبی و یا سازمانی خاصی باشد، موقعیت اجتماعی و سیاسی و عملی جنبشی است که در مقام رهبر عملی آن قرار گرفته اند. پیشبرد بخشی از این جنبش، موقعیت عمومی این جنبش، هم و غم اساسی این طیف است. از این رو انتخاب سازمانی – حزبی این رهبران به درجات زیادی انتخابی “پراگماتیستی” است. یک شاخص روی آوری به سازمان حزبی این است که به چه میزان این سازمان تسهیل کننده و پیش برنده امر اجتماعی است که این رهبران درمقابل قرار داده اند. از طرف دیگر این رهبران کمونیست طبقه اند. کمونیست اند و به درجه ای که کمونیسم انتخابی سیاسی در مصاف قدرت سیاسی در جامعه باشد، این بخش از رهبران نیز در این مصاف سهیم و شریک اند. حزبی که نتوانسته باشد در سطح اجتماعی رهبران اجتماعی و مورد احترام و نفوذ مردم و کارگر را در جلوی جامعه قرار داده باشد، نمیتواند مورد اعتماد این رهبران قرار گیرد. همانطور که این رهبران با جلب اعتماد توده های کارگر در مقام رهبر کارگری قرار گرفته اند. این رهبران نیز در زمانی به حمایت عملی و سیاسی گسترده از حزب کمونیستی کارگری جلب میشوند که این حزب قادر شده باشد به حزب رهبران شناخته شده تحول رادیکال و اجتماعی در جامعه تبدیل شود. حزب ناشناخته. حزب فاقدر رهبران شناخته شده و مورد اعتماد، قادر به جذب این بخش از رهبران عملی و سازمانده طبقه نخواهد بود. حزبی که نتوانسته باشد به یک نیروی پر قدرت در جدال بر سر آینده جامعه تبدیل شود، حزب مورد اعتماد این رهبران نخواهد بود.

مجموعه اقدامات برای تبدیل به حزب سازمانده – رهبر را شاید بشود در دو سطح محلی و اجتماعی خلاصه کرد.

برای پیشروی در این عرصه باید به مسائل پیش روی این جنبش و این طیف از رهبران عملی کارگر پاسخ داد. باید مسیر پیشروی این صف از رهبران را در مبارزه خود هموار و تسهیل کرد. یک سازمان کمونیستی کارگری باید بتواند به مسائل مبارزاتی این رهبران پاسخ دهد. به تقابلاتی که این صف از رهبران با آن مواجه هستند، باید پاسخ گفت. معمولا سازمانهای چپ خود را درمقام “رهنمود” دهنده و منشاء آگاهی و درایت کمونیستی قرار میدهند و با لحنی نامناسب با این طیف به گفتگو میپردازند. این نگرش بازتاب نگرش چپ سنتی به کارگر است. مساله اینجاست که در این نگرش حزب کمونیستی می پندارد که در مقام “معلم” کارگر باید “تاتی تاتی” مبارزه کارگری را به این بخش از فعالین کارگری  آموزش دهد. این اشتباه محض است. نه حزب سیاسی در سطح محلی از آنچنان شناختی برخوردار است که جزئیات امر هدایت روزمره و لحظه به لحظه کارگری را هدایت کند و نه کارگری چنین نقشی را قبول میکند. رهبران عملی کارگری حلقه واسط و رابط در این میان هستند. دور زدنی ممکن نیست. حزب کمونیستی باید بتواند موانع پیشروی این طیف را بر طرف کند. مسیر پیشروی اش را تسهیل کند. سکتاریسم سازمانی – حزبی یک مانع جدی پیشروی این گرایش در مبارزات اجتماعی اش است. حزب کمونیستی کارگری در این عرصه باید به تقابل گرایشات اجتماعی رو در روی کارگران کمونیست و رادیکال برود. این گرایشات را تضعیف و خنٽی کند. مطلوبیت و ضرورت پرچم کمونیستی کارگری در جامعه را در مبارزات کارگری نشان دهد.  

در سطح اجتماعی اما مساله این است که این بخش از کارگران باید مطلوبیت و قابلیت سازمان کمونیستی را در سطح اجتماعی و در مصاف قدرت سیاسی ببینند. حزب کمونیستی باید از قابلیتهای معینی در سطح جامعه و سیاسی و در جدال های اساسی جامعه برخوردار باشد تا توجه و روی آوری این بخش از رهبران عملی را به خود جلب کند. یک شرط چنین روی آوری حضور صف معینی از رهبران سرشناس کمونیستی در جامعه است. رهبرانی که قادر شده اند جامعه را قطبی کنند. کمونیسم را به یک نیروی شناخته شده و مورد اعتماد تبدیل کرده باشند.

برای تبدیل شدن به حزب رهبر – سازمانده باید تلاش زیادی کرد. ما تازه در آغاز این پروسه قرار داریم.

سياوش دانشور: حزب ما امروز نه تماما يک حزب مبلغ و مروج است و نه يک حزب سازمانده و رهبر. ديفالت حزب بر طرح و نقشه کار روشن براى پيشروى و ساختن فرصتها و استفاده از فرصتها و حتى سير پيشروى کمى سازمانى و تحکيم نفوذ سياسى و عملى نيست. ما مجموعه اى از کمپين هاى حمايتى٬ کمپين هاى تک موضوعى٬ تعيين سياست و شعار در مناسبتهاى معين٬ و تبليغات روزمره هستيم. تا به چه بايد کرد فورى و اوليه حزب برميگردد من در بخش اول اين گفتگو اقداماتى را که حزب بايد فورا در دستور بگذارد برشمرده ام و از تکرار آن اينجا اجتناب ميکنم. اما شناختن صورت مسئله و سوال خود بخشى از پاسخ است و برسميت نشاختن سوال و صورت مسئله نيز طفره رفتن از پاسخ و پراتيک کمونيستى. در درجه اول ما بايد صورت مسئله را صميمانه و مسئولانه بپذيريم و از تبليغاتى مانند “يخ زدن در پلنوم ۱۴” و امثالهم بپرهيزيم. اگر کسى صورت مسئله را نميپذيرد ادامه بحث بيفايده است.

اما يک حزب کمونيستى طبق تعريف حزب پراتيک کمونيستى است. تعريف پراتيک کمونيستى در هر دوره شرط اول است. ممکن است کسى بگويد تبليغ و ترويج و سازماندهى يک اصل اساسى و هميشگى و مستقل از تناسب قوا و شرايط مساعد و نامساعد براى فعاليت کمونيستى است. بحث اين نيست و امروز تبليغ و ترويج و سازماندهى پاسخ آلترناتيوى براى حزب سازمانده حزب رهبر نيست. شرايط نامساعد کار کمونيستى و سياست کمونيستى را تغيير نميدهد بلکه شرايط اينکار را تغيير ميدهد. حتى در اوج اختناق سياسى يک حزب کمونيستى على القاعده ظرف اعتراض مبارزه کارگرى عليه وضع موجود است. در شرايط امروز که فقر در جامعه به يک پديده خطرناک تبديل شده است و طبقه کارگر و مردم را به موقعيت بعضا فلج رانه است٬ در تداوم و تعميق خود با فرض بودن جمهورى اسلامى در حکومت٬ جنبش کارگرى را متلاشى ميکند. جامعه را به استيصال و درماندگى ميراند و زمينه تسليم و شکست را فراهم ميکند. جامعه ايران هنوز عليرغم مشقات بسيار و بحرانهاى اجتماعى هنوز جامعه اميدوار و زنده است و تلاش براى تغيير را در دستور خود دارد. اما مخاطراتى که در راه مردم کمين کرده اند نيز بسيارند. ما بايد با درک مختصات و توانائى ها و ظرفيتهاى جنبشهاى اعتراضى موجود در جامعه٬ سياست و استراتژى تغيير دهنده و رو به جلوئى داشته باشيم. ما بايد در سطوح مختلفى اين انتقال و يا به نظر من رفتن حزب به ارتفاع واقعى ترش را هدف قرار دهيم و آنرا عملى کنيم. چند نوع کار بايد صورت بگيرد:

اول بايد حزب و رهبرى و بدنه کادرى براى اينکار با نقشه روشن بسيج و شروع بکار کند. يعنى تغييراتى در درون خود حزب بدوا بايد صورت بگيرد. بحث حزب سياسى مارکسيستى يک قلمرو مهم تبديل حزب به حزب سازمانده رهبر است. حزب بايد شرايطى را تامين کند که بطور طبيعى هر رهبر و فعال کارگرى و هر رهبر و فعال اجتماعى عضويتش در حزب با امر اجتماعى اش در تناقض نباشد. نه فقط نباشد بلکه پيوستن به حزب را شرط پيشروى خود قلمداد کند. رئوس اين نکات را همانطور که اشاره کردم در ميزگرد شماره قبل عنوان کردم. دوم حزب بايد نگرش و نوع تبليغات و ادبياتش را به سياست سراسرى تدقيق کند. تئورى “ملاقات ما و انقلاب” يعنى دو روند که ظاهرا جائى به هم ميرسند و حزب انقلابى و انقلاب با هم چفت ميشوند بنظرم زيادى خوشبينانه است. انقلاب واقعه اى مستقل از اراده ماست اما پيروزى و شکستش در گرو چه بايد کرد و پراتيک ماست. اگر روى اين خط برويم که هرچه ما ميگوئيم و تبليغ ميکنيم در جامعه تاثير ميگذارد و جواب ميگيرد و حرکت جامعه متقابلا روى ما تاثير ميگذارد٬ ما داريم يک رابطه کور و مکانيکى با جامعه و جنبشهاى اجتماعى برقرار ميکنيم. تداوم چنين نگرشى عملا در پراتيک روزمره به حزب همه چيز و جنبش هيچ چيز تبديل ميشود. برعکس٬ ما بايد به مکانيزمهاى اجتماعى تلاش و مبارزه اجتماعى متکى شويم. چهارچوبهاى عملى و سياسى و حرکت جنبشها و محدوديتها ونقطه قوتهايشان را بشناسيم و براى پيشروى اين داده و ماتريال موجود تلاش کنيم. اگر حزب٬ هر حزب و جريانى٬ در يک مبارزه دخالت مسئولانه و عميق و تعيين کننده داشته باشد و در انتهاى اين مبارزه کارگر يا دانشنجو يا هر بخش جامعه را متحدتر و خوشبين تر بيرون بياورد٬ چنين حزبى هم به اتوريته و رهبر آن بخش مورد بحث تبديل ميشود و هم جنبش اش را يگ گام به جلو برده است. بحث نقطه رجوع اجتماعى کمونيسم در مباحث اوليه کمونيسم کارگرى و يا در تداوم آن مباحث حزب و جامعه و حزب و قدرت سياسى روى اين جنبه معين تاکيد دارد که رابطه حزب کمونيستى با جامعه و جنبشها و مکانيزمهاى پيشروى و قدرتگيرى و دخالت بايد بر کدام مبانى و داده هاى موجود اجتماعى استوار باشد. اين بحثى اختيارى نيست. شما نميتوانيد يک پديده را نشناسيد و ادعا داشته باشيد که ميتوانيد آن را تغيير دهيد. بخش عمده بى ربطى چپ سنتى به ديناميزم حرکت جنبش کارگرى و سياستهائى که اتخاد ميکرد٬ اساسا اينبود که شناختى حتى صورى از جنبش کارگرى و فعل و انفعالات درونى آن نداشت. بحث بردن آگاهى به درون جنبش کارگرى از اين خط نتيجه ميشود. ديدگاه صنفى و اکونوميسم سياسى و ارتجاعى بخشا از اينجا در مى آيد. بحث تبئين کارگر و جنبش کارگرى با يک ليست خواسته هاى “صنفى” از اينجا ناشى ميشود. در مورد جنبشهاى اجتماعى ديگر هم همين قوانين حکم ميرانند. از مسئله دور نشويم٬ تلقى ما در قبال جنبشهاى اعتراضى و کلا اعتراض مردم عليه جمهورى اسلامى نادقيق و در مواردى اشتباه است. اينکه حزب در شرايطى که امکانش را دارد که به در يک مقياس وسيع قد علم کند و به سخنگوى بلامنازع حق و آزادى در تقابل با ارتجاع و بورژوازى تبديل شود و اين اتفاق نمى افتد و درجا ميزند دليلش همين است. ما به قسمت گود استخر نميرويم و همان کار کلاسيک و تبليغات کمونيستى مبنى بر توضيح دردهاى کارگران و مردم و ضرورت بپا خواستن عليه آنرا طرح ميکنيم. اين متد و روش کار خيلى روشن است به سازمان و نفوذ کلام و قدرت در ميان آحاد طبقه و توده وسيع مردم کارکن تبديل نميشود. در نتيجه ما بايد نگرش مان را نسبت به روند رويدادها عوض کنيم و بمثابه رهبر مخالفت مردم با وضع موجود قد علم کنيم. درد کارگر و مردم را از آن خود کنيم و حرف و بحث کمونيستى را به حرف و فرياد مردم معترض تبديل کنيم. يک سطح ديگر کار در اين زمينه تلاش براى احيا جايگاه مناسب حزب بعنوان يک جريان مطرح و آلترناتيو است. اما آلترناتيو شدن چگونه محقق ميشود؟ ما را نه سى ان ان زير نور ميگذارد و نه بانک جهانى ساپورت ميکند. مکانيزم آلترناتيو شدن ما با مکانيزم آلترناتيو شدن راست پرو غربى متفاوت است. ما در رقابت با راست در اتوبان آلترناتيو شده نيستيم. دو جنبش متفاوت با اهداف و روشهاى متفاوت و حاميان داخلى و بين المللى متفاوت هستيم. آنچه راست را جلو مى اندازد چپ را عقب ميبرد و آنچه راست را فلج ميکند چپ را عروج ميدهد. اتکا راست اساسا- اگر از استفاده ريموت کنترلى نوع انقلاب مخملى بگذريم – به مردم و بسيج و سازماندهى و قيام و انقلاب نيست. راههاى پيشروى راست و پروژه هايش هم بطريق اولى مسير کاملا متفاوتى دارد. کمونيسم در ايران براى پيشروى و تامين امر رهبرى به جنبش اعتراضى مردم بايد به روشهاى متفاوت خودش متکى شود. ما تنها زمانى ميتوانيم به رهبر جامعه تبديل شويم و يا در هر مقطع جامعه به حرف و راه حل حزب تمايل نشان دهد که حقانيت مان را در همان جدال ثابت کنيم. بدوا بايد سينيور همان جدال باشيم٬ يعنى نه تنها حضور بلکه حضور موثر و تعيين کننده داشته باشيم و با فرض تامين حضور و دخالتگرى٬ بتوانيم در يک جدال و مبارزه اجتماعى معين مطلوبيت و حقانيت سياست کمونيستى را اثبات کنيم. من مسير ديگرى و مکانيزم ديگرى براى تبديل شدن به رهبر جامعه نميشناسيم. حزب بايد اين مسير را در سطوح مختلف برود. در سطح سياست سراسرى و در سطح سياست محلى. در هر دو سطح حزب بايد توسط رهبران کمونيست و معتبر در مقابل رهبران بورژوازى قد علم کند. گوشه هاى مختلف يک امر واحد است٬ اما وظايف متفاوت است. حزب در سطح ماکرو راه حل طبقه کارگر و رهبريش بر جنبش سلبى را نمايندگى ميکند و در سطح محلى در کارخانه و خيابان و دانشگاه به رهبر اعتراض موجود تبديل ميشود. حزب نميتواند از جامعه و مکانيزمهاى اجتماعى قادرت انتزاع کند و در عين حال رهبرى کند. اين نميشود. هيچ وقت نشده و در آينده هم نميشود. حتى وقتى بورژوازى عنصر و جريان مرتجع و بيربطى را سرکار مياورد ناچار است به مردم بخوراند که باورهايشان را اين مرتجع نمايندگى ميکند و يا متقابلا ايشان بلندگوى دردهاى مردم است! و بالاخره ما بايد اسکلت سازمانى مان هر روز تحکيم شود. در يک کلام ما بايد تشکيلاتى باشيم که در پس هر واقعه بتوانيم به اتکا نيروى خودمان مانع جدى براى بورژوازى باشيم. ما بايد قدرت بلامنازع در جنبش کارگرى ايران باشيم و بعنواتن حزب گرايش کمونيستى کارگرى طبقه٬ ظرف طبيعى رهبران سوسياليست و کمونيست طبقه کارگر باشيم. رفع موانع فکرى و معضلات گرايش راديکال سوسياليست و کمونيست طبقه٬ جذب آنها به حزب و يا بسيج آنها حول سياست و بحثهاى کمونيستى کارگرى حزب٬ جذب رهبران و فعالين عرصه هاى مختلف جنبش آزادى و برابرى٬ مستقل از هر آکسيون و مناسبت خاص٬ نقطه شروع هر حزب کمونيستى در هر جاى جهان براى تبديل شدن به حزب رهبر و سازمانده است. واضح است چنين حزبى ادبيات و تبليغات متفاوتى دارد. مصافهاى فکرى متفاوتى دارد. مشغله ها و سوالات متفاوتى دارد. مناسبات درونى اجتماعى تر و بازترى دارد. سبک کار مدرنتر و پيشروترى دارد. عرصه هاى کار اجتماعيش تنها به کارگر و طبقه کارگر بطور اخص محدود نميشود. من وارد اين جنبه ها که بايد تفصيلى تر بحث شود نشدم. ميتوان البته اين نبود٬ ميتوان ظرف اعتراض ناراضى قشر متوسط شهرى با سياستهاى چپ راديکال بود و حتى سازمان بزرگى مثل فدائى ساخت. اما اين نسخه و ورژنهاى مختلف آن بعد از پايان جنگ سرد و فروپاشى سوسياليسم اردوگاهى تاريخا تمام شد. معنى اين حرف اين نيست که اين جريانات در اشکال جديد به صحنه نمى آيند. برعکس٬ موج چپگرائى و بن بست راست جديد جهانى ضرورت عروج چپ مرکز را فراهم ميکند. اما امروز اين چپ با تمام تغييراتى که در خود داده و سازگاريهائى که با مختصات دنياى امروز صورت داده٬ چپى نيست که ظرف حزبى سوسياليسم کارگرى و کمونيسم مارکس و منصور حکمت باشد. کمونيسم ما به حزب سياسى مارکسيستى و حزب سازمانده و رهبر نياز دارد.

آذر ماجدی: در پاسخ به سوال پیش به رئوس آن اشاره کردم. در پاسخ به سوالات دیگر نیز رئوسی از آن را برمیشمرم. بنابراین در اینجا از تکرار اجتناب میکنم.

يک دنياى بهتر: يک بحث کليدى و مهم در اين پلنوم بحث سلبى اثباتى است. اين بحث تا چه حد در ميان ما پراتيک شده است؟ معناى مشخص اين بحث در پراتيک امروز حزب چيست؟

علی جوادی : سرنوشت این بحٽ هم جدا از سرنوشت سایر مباحٽ کلیدی منصور حکمت در این حزب متاسفانه نبوده است. خط کمونیسم منصور حکمت در طی پروسه ای به کنار زده شده است. مباحٽی که امروز تحت لوای “عبور از منصور حکمت” در حزب کمونیست کارگری راه افتاده است بعضا تلاشی برای کنار زدن هر چه بیشتر این خط و سیاستهای ناشی از آن است. کمونیسم منصور حکمت را دارند به پدیده ای متعلق به گذشته این حزب اعلام میکنند. و همزمان ما را متهم میکنند که میخواهیم از منصور حکمت “بت” بسازیم. به ما “تذکر” میدهند که منصور حکمت “پیغمبر” نبود. این اتهامات شباهت زیادی با انتقادات چپ سنتی به ما دارد. اما بحٽ و متدلوژی “سلبی – اٽباتی” علاوه بر این سرنوشت عمومی، تاریخ ویژه خود را هم داشته است. در دوران پیش از انشعاب در حزب بحٽ سلبی – اٽباتی به طور واژگونه ای مطرح شد. اسناد این دوره موجودند. اما مساله امروز امر دیگری است.  

به نظر من حزب بطور آشکاری با قطعنامه پلنوم ۲۷ خود تصمیم گرفت که این بحٽ را به کناری بگذارد. جوهر این متد و بحٽ این است که در “دورانهای انقلابی”، در دورانهای که جامعه به تلاطم کشیده شده است. مساله قدرت سیاسی باز است. طبقات و جنبشهای اجتماعی بطور آشکاری برای تعیین آلترناتیو وضع موجود به میدان سیاست روز آمده اند، خصلت تبلیغاتی حزب کمونیستی کارگری ویژگی ها و تفاوتهای را بخود باید بگیرد که با دورانهای “غیر انقلابی” متفاوت است. در این دوران حزب سیاسی باید در مقام رهبر جامعه و رهبر اعتراضات اجتماعی ظاهر شود. در این دوران نفی وضع موجود اساس حرکت تبلیغاتی حزب کمونیستی کارگری را باید تشکیل دهد. سیاست تبلیغاتی حزب نه بر مبنای توضیح موجودیت وجودی خود بلکه بر اساس نفی قدرت سیاسی جامعه مبتنی باشد. مساله بطور اساسی این است که حزب کمونیستی کارگری در این دوران باید آرایش و وظایفی را در مقابل خود قرار دهد که به حکم شرایط ضرورت اساسی تحولات حاضر هستند. اگر مساله قدرت سیاسی مساله اساسی جامعه است نتیجتا حزب کمونیستی کارگری در این دوران باید اساس تبلیغات خود را بر این مبنا استوار کند. بر مبنای سلب و نفی وضعیت موجود. در این چهارچوب مساله این است که حزب کمونیستی کارگری باید موجودیت خود را فرض بگیرد. باید مقبولیت خود را فرض بگیرد. خصلت تبلیغاتی اش نباید به مساله “وجود” خود معطوف شود. بر عکس باید بر مبنای نفی وضع موجود، نفی تمامی ارکان حاکمیت سیاسی و طبقاتی موجود متمرکز شود. حزب کمونیستی باید تلاش کند که جنبش اش، جنبش کمونیسم کارگری، در مقام رهبری کننده اعتراضات سرنگونی طلبانه توده های مردم قرار گیرد. مساله اینجاست که جنبش کمونیسم کارگری نیروی کوچکتر از آن جنبشی است که رهبری اش ما را قادر به تصرف قدرت سیاسی و استقرار یک جمهوری سوسیالیستی میکند. مساله اینجاست که درک کنیم که برای تامین هژمونی و کسب رهبری جنبش سلبی – سرنگونی نمیتوان آلترنایتو اٽباتی حکومتی خودمان را مبنای تبلیغاتمان قرار دهیم. به قول منصور حکمت نمیتوانیم وحدتی در جنبش سرنگونی طلبانه توده های مردم بر مبنای آلترناتیو حکومتی خودمان، یک جمهوری سوسیالیستی” تامین کنیم. علت این مساله حائز اهمیت است. جنبش سرنگونی یک جنبش یکدست و طبقاتی به معنای اخص نیست. جنبش سرنگونی جنبش نسلی از مردم و جامعه است که این رژیم منحوس اسلامی را نمیخواهد. این نیروها به دور یک پرچم آلترناتیو حکومتی اٽباتی مورد نظر ما بسیج نخواهند شد. این هدف تلاش متدولوژیک منصور حکمت بود.

اما خط چپ رادیکال در برگشت به سنگرهای قبلی خود به این متد حمله کرد. مساله بر سر کج فهمی و یا شیفتگی بی حد و حصر این خط به سوسیالیسم نیست. مساله خطی و گرایشی است. سوسیالیسم این خط سر بسوی سوسیالیسم راه کارگر و امٽالهم دارد. این چپ تلاش میکند که دوری خود را از این متد و روش تحت لوای شیفتگی اش به سوسیالیسم بیان کند. چنین تبیینی پوچ است. واقعی نیست. مساله این است که این خط به “سوسیالیسم” در جنبش سرنگونی بمنظور ایجاد تمایز میان خود و چپ بغل دستی اش احتیاج دارد. چپ جنبش سرنگونی است. خود را جنبش کمونیستی کارگری نمی بیند که در تلاش است تا هژمونی خود را بر جنبشی بسیار وسیعتر از جنبش کمونیسم کارگری تامین کند.

این خط بند ناف خود را ازمتدولوژی سلبی اٽباتی منصور حکمت در پلنوم ۲۷ قطع کرد. قسم خوردنهای لفظی این خط به متدلوژی سلبی اٽباتی تغییری در دوری این خط از این چهارچوب ایجاد نمیکند. تلاش رهبری کنونی حزب برای قرار دادن شعار “جمهوری سوسیالیستی” بمٽابه یکی از مولفه های تامین هژمونی کمونیسم کارگری بر جنبش سرنگونی مساله ای است که از جانب منصور بمٽابه “سم” از آن نام برده میشد. مساله این است که نمیتوان با شعار “جمهوری سوسیالیستی” هژمونی جنبش سرنگونی را کسب کرد. در این جنبش که هدفش سرنگونی است باید قاطعترین، جامع ترین و معتبر ترین “نه” به وضعیت موجود را ارائه داد. این جنبش با پذیرش “نه” ما “آری” ما را هم خواهد پذیرفت. نمیتوان بر مبنای “آری” ما مردم را به زیر پرچم خودمان بسیج کنیم. بعلاوه با “رنگ” کردن شعار جمهوری سوسیالیستی که آلترناتیو حکومتی ماست در زرورق “سلبی” آن را به جامعه قبولاند و هژمونی این جنبش را بدست آورد.

البته فکر کنم با توجه به قطعنامه اخیر دفتر سیاسی حزب دیگر خط حاکم بر حزب نیازی به مساله “سلبی – اٽباتی” نداشته باشد. این خط از اکنون اعلام کرده است که هژمونی چپ بر جنبش سرنگونی تامین و حاکم شده است. دیگر بحٽی درمیان نیست. بحٽ سلبی اٽباتی بحٽی در حوزه کسب هژمونی جنبش سرنگونی است. اگر این هژمونی تامین شده باشد، دیگر بحٽ آن هم ضرورتی ندارد!؟ ایکاش اینطور بود. ایکاش ما در چنین موقعیتی قرار داشتیم!

سياوش دانشور: اين بحث و متدولوژى جديدى بود که منصور حکمت در يک جلسه سياسى کنگره سوم حزب طرح کرد و در چندين مورد تلاش کرد آن را بسط و تدقيق کند. از جمله در بحث پلنوم چهارده نظرش اينست که اين بحث گرفته نشده و روى آن بايد بيشتر کار کنيم. منصور حکمت خودش تلاش داشت در بحث ها و سياستهاى حزب اين متدولوژى را ترجمه کند. يادم هست وقتى در تظاهراتهاى ۱۸ تير دانشجويان شعار دادند که “آزادى انديشه با ريش و پشم نميشه” در بحثى که يکى از رفقا طرح کرده بود که از شعار “آزادى بيقيد و شرط بيان” استفاده کنيد و يا چنين رهنمودى را داده بود٬ بحث جالبى داشت که خصلت نما بود. اين بحث که جنبش اعتراضى ضرورتا و کتابى شعارهاى مندرج در برنامه حزب را اتخاذ نميکند٬ نه به اين دليل که ميخواهد چيز ديگرى بگويد بلکه به اين دليل که آنچه طرح ميکند در واقع بيان نخواستن و مقاومت در مقابل پديده اى است که در جريان است. منصور حکمت ميکفت اتفاقا اين شعار از بهترين شعارهاى اين حرکت است. مردم و دانشجويان با طرح شعار “آزادى انديشه با ريش و پشم نميشه”٬ دارند ميگويند جمهورى اسلامى اصلاح نميشود٬ آزادى بيان با جمهورى اسلامى ممکن نيست٬ شعارى ميدهند که تناسب قوا اجازه ميدهد ٬ و پاسخ اصلاح طلبى دينى و حکومتى را ميدهند. و يا در ماجراى گنجى و بحث عاليجناب سرخپوش ميگفت مردم به اينها ميگويند “افشا کن٬ افشا کن” نميگويند تو راست ميگوئى و بعد از مدت کوتاهى از همين عبور ميکنند. اينها تنها دو مثال هستند. يا بجاى اينکه طرح کنيم برابرى زن و مرد٬ بگوئيم ستم بر زن موقوف٬ آپارتايد موقوف٬ حجاب نه٬ نميخواهيم! اين بحث به متد تبليغاتى و ادبيات سياسى حزب به يک معنى جا افتاده هيچوقت تبديل نشد. ذراتى و نشانه هائى را در تعيين شعارها بروز داديم اما به يک نگرش و متد برخورد ما به تحولات سياسى در قلمرو تامين رهبرى و اعمال هژمونى سوسياليستى بر جنبش سلبى هيچوقت تماما تبديل نشد. در دوره انشعاب استنتاجات نادرست و بنظر من يکجانبه از اين بحث گرفته شد. در تقابل با تمايل اثباتى و تبليغات اثباتى به يک نوع سلبيت و سلبى گرائى نتيجه شد که اساس بحث منصور حکمت اين نبود. بين سلب و اثبات در مجموعه تلاش اجتماعى ديوار چين وجود ندارد. پراتيک اجتماعى يک کمونيست کارگرى طبق تعريف اثبات حقانيت کمونيسم و نقد کمونيستى است. اين بحث نه بحثى عليه حرف اثباتى و اثباتگرائى کمونيستى است و نه بحثى در قلمرو سلبيگرائى مطلق. اين دو استنتاجات چپ و راست از متدولوژى سلبى اثباتى بعنوان يک متد مارکسيستى هستند.

در مورد کاربرد مشخص اين بحث در شرايط امروز چند مسئله محورى است؛ اولا مسئله تامين هژمونى در هر جنبش معين و اينجا جنبش سرنگونى که ترکيب اجتماعى و طبقاتى متفاوتى دارد و اهداف اجتماعى متفاوتى را دنبال ميکند٬ يک سوال محورى است. کاربرد دقيق اين بحث و استنتاجات معين از آن يک محور مهم و کليدى است. دوما در جنبشهاى اعتراضى جارى که هر کدام اهداف مشخص ترى را دنبال ميکنند٬ کمونيسم کارگرى بايد بتواند امر رهبرى را پاسخ دهد. تشخيص درست فضاى سياسى٬ تناسب قوا٬ آنچه که عملى است٬ اهدافى که بايد طرح شوند٬ شعارهائى که بايد مطرح شود٬ دچار نشدن به آوانتوريسم و محافظه کارى٬ و غيره را بايد در نظر داشت و شعارها و سياستهائى را طرح کرد که در عين ممکن بودن گفتن آنها به قلب موضوع ميزند و نيروى وسيعى را پشت سر خود بسيج ميکند. يک تفاوت ميتواند اين باشد؛ ميشود در هر اعتراض و اجتماعى يک ليست آرزوهاى برحق را مطرح و پيشنهاد کرد. اما نيروئى پشت آن بسيج نشود دقيقا به اين دليل که امکان مادى طرح چنين شعارهائى نيست و اگر هم باشد هنوز به سوال مشخص آن مبارزه پاسخ نميدهد. يک مسئله مهم ديگر برخورد به روندهاى سياسى و اوضاع عمومى و سياستى است که حزب مطرح ميکند. رژيم و رسانه هايش تلاش دارند مردم و اپوزيسيون را سر کار بگذارند. خيلى جاها آگاهانه تلاش ميکنند آجندا و دستور روز مردم را شکل بدهند و حتى مفرى براى تحرک در همان چهارچوب باز کنند. ميبينيد که خيلى جريانات و فعالين سياسى از آنجا که درک روشنى از روندهاى سياسى و اهداف رژيم اسلامى ندارند٬ همان صورت مسئله را قبول ميکنند و در “نقد” آن به مردم رهنمود ميدهند که چنين کنيد و چنان کنيد. داشتن تبئين و قطبنماى روشن و دردرجه اول نمايندگى کردن منافع طبقه کارگر و مردم در هر مقطع اصل اساسى است. پاسخ دادن به سياست و هدف واقعى رژيم و تحليل و تبئين آن قدم بعدى است. روشن کردن و تبئين حرکت مردم در قبال مسئله و حرف و شعارى که بايد بزنند مسئله مهم ديگر است. يک مثال شايد گويا باشد؛ مردم به رژيم اسلامى اعتماد ندارند. هر وعده وعيد آنها را با ديده شک و بى اعتمادى مفرط نگاه ميکنند. اجتماع و تظاهرات ميکنند که حق شان را اعاده کنند. طرف زير فشار مى آيد و وعده ميدهد. وسط حرفهايش شعار ميدهند “دروغه دروغه”! ميتوانند شعار بدهند که کم است٬ اين را ميخواهيم و غيره. اما ميگويند دروغه و روى عدم اعتماد و عصبانيت جمعيت سياست شان را سوار ميکنند. به نظر من اين مثال نشان ميدهد که امر رهبرى و جلو بردن يک مبارزه و اينکه نبايد قبول کرد و تا آخر رفتن يک مسئله کليدى است که اساس آن نقد عميق و “نه” همه جانبه و تعميق نقد مردم است. وقتى همين جمعيت و اعتراض فرضى با ابزار ساده و مشاهده صرف و تجربه هم ميفهمد که “دروغ بود” به رهبرى اش اعتماد بيشترى پيدا ميکند. حرف و سياست بعديش را بهتر قبول ميکند و آماده سطح ديگرى از مبارزه و تلاش ميشود. اينها فقط مثالهاى موردى هستند. دهها مثال ميتوان آورد که اين روند و رابطه اى که نيروى پيشرو با مردم ميگيرد و تلاشى که براى تحکيم اين رابطه ميکند از چه مکانيزمى تبعيت ميکند. مسئله اينست که اعمال هژمونى با بالا بردن يک شعار بسيار برحق متحقق نميشود٬ بلکه بايد نيروى اجتماعى را به جائى آورد که “چه بايد کرد” را از کمونيستها بخواهد و آنگونه عمل کند و در تجربه اعتراض و اعتصابش متوجه شود که بايد به اين نيرو اتکار کند. اين مکانيزمى است که راه حل کمونيستى و آلترناتيو کمونيستى و اثباتگرائى کمونيستى متحقق ميشود. نه فراخوانهاى دبيرخانه اى٬ نه دور زدن ويژگيها و شرايط يک مبارزه٬ و نه شعارهاى دلبخواهى نميتوانند يک حرکت و جنبش سياسى را قدمى به جلو ببرند. مبارزه اجتماعى تابع قوانين کور نيست٬ بلکه به مجموعه شرايط و روحيات و آمادگى و نقاط مساعد غير مساعد بستگى دارد و رهبرى اصولى و کمونيستى در چنين مبارزه اى درک کل پديده و شناخت آن و دادن سياست و پرچمى دست آنست که قادر باشد متحد کند و متحد نگاهدارد و پيشروى آن را تضمين کند. اينها وجوهى هستند که معناى مشخص اين بحث را در شرايط امروز براى ما توضيح ميدهند. 

آذر ماجدی: بنظر من این متد در حزب شناخته شده و درک شده نیست. منصور حکمت  در سمینار حاشیه کنگره 3 در مورد این مبحث چنین میگوید:

“فکر ميکنم در سنت کلاسيک تبيين اوضاع سياسى، نقش احزاب، مبارزه انقلابى، مبارزه کمونيستى، قيام و هدف نهائى، شعارهای اثباتى مطرح است. چيزى که من اينجا ميخواهم بگويم با اين درک تفاوت دارد، و نه تنها با حرفهاى حميد تقوائى تفاوت دارد، بلکه فکر ميکنم با درک مرسومى که همه ما از فعاليت کمونيستى در دوره انقلابى داريم، تفاوت دارد. من دوره انقلابى را از دوره غير انقلابى تفکيک ميکنم. ميخواهم در اينجا مفاهيمى طرح کنم که خود من به تاز‌گى به آنها رسيده‌ام و هيچ اصرارى هم ندارم که کسى آنها را قبول کند. فکر ميکنم راديوى ما روى خط نظراتی كه حمید میگوید٬ کار میکند. نشريات ما روى خط و نظرات حمید دارند مينويسند. درک هر کادر حزب کمونيست کارگرى ايران همين است که حميد بيان ميکند…”

در فاصله کنگره 3 تا پلنوم 14 یعنی اکتبر 2000 تا اوت 2001 حزب در این عرصه هیچ پیشروی نداشت. مبحث بسیار جدیدی بود. همانگونه که منصور حکمت در این سمینار میگوید تمام تبلیغات حزب روی خط کلاسیک و سنتی کار میکرد که حمید تقوایی مطرح میکرد. سلبی – اثباتی یک متد جدید بود که در این سمینار مطرح میشد. البته ما که نزدیک تر با او کار میکردیم، در نقدی که بطور روزمره از او می شنیدیم با عناصری از این متد آشنا میشدیم. بطور مثال من در آن موقع مسئولیت رادیو را بعهده داشتم و برنامه ساز رادیو بودم. اولین نقدهایی که منصور حکمت به تبلیغات حزب مطرح کرد به تبلیغات رادیویی بود. و به این ترتیب ما تا حدودی با کاربست این شیوه در تبلیغات حزب آشنا شده بودیم. اما بعنوان یک متد تحت عنوان سلبی – اثباتی اولین بار در کنگره سه با آن آشنا میشدیم.

تلاش هایی در این زمینه بکار بستیم ولی اصلا موفقیت آمیز نبود، کمااینکه نقد منصور حکمت در پلنوم 14 گواه آن است. پس از پلنوم 14 برای چند ماهی رهبری حزب یک تکانی خورد و تلاش کرد که آن نقد را بکار بندد. اما اوج گیری بیماری منصور حکمت و مرگ او تمام این پروسه را با شتاب غیرقابل باوری به عقب باز گرداند. بطوری که اکنون که به تبلیغات حزب نگاه میکنیم بیشتر شبیه تبلیغات پیش از تشکیل حزب کمونیست کارگری است. یک بازگشت سریع  و پرشتاب به دوران گذشته را شاهدیم.

یک نمونه روشن آنچه نباید انجام دهیم، تبلیغات حزب در ارشاد کارگران است. اینکه مکررا به کارگران و مردم یادآور میشویم که باید مبارزه کنند و به خیابان بیایند. اینکه روش های موفق اعتصاب را مثل کتاب اکابر به کارگران آموزش میدهیم. اینکه مدام راجع به مطالبات کارگران صحبت میکنیم و میخواهیم یک چک لیست از این مطالبات تهیه کنیم. اینکه راجع به جزئیات روش اعتصاب صحبت میکنیم. اینها بنظر من هیچ ربطی به این متد تبلیغی ندارد. و دقیقا همان متدی است که منصور حکمت بارها بعنوان آنچه نباید انجام دهیم به آن اشاره کرده بود.

دعوت دائم مردم به انقلاب، گویی انقلاب یک جشن است که مردم را به آن دعوت میکنیم. ما باید بتوانیم تبیین خود را به تبیین مردم بدل کنیم. فرضا در مورد شکست دو خرداد ما باید به مردم نشان میدادیم که چگونه تحلیل ما درست بود. چگونه اصلاحات و جنبش اصلاحات در شرایط ایران پوچ است. چگونه فرضا تحلیل ما در “جنگ بازنده ها” درست بود. نه اینکه به مردم بگوییم ما دو خرداد را شکست دادیم. دو خرداد را راست شکست داد. نقش ما افشای دو خرداد و طرفداران آن در خارج بود. این نقطه قوت ما بود و باید آن را به یک نقطه قوت در میان مردم بدل میکردیم.

ما باید مدام نقطه سازش هایی را که ارتجاع و بورژوازی به مردم تحمیل میکنند عقب بنشانیم و به مردم نشان دهیم که چگونه و چرا این کار را انجام داده ایم. در مورد رفراندوم یا فدرالیسم دقیقا باید اینکار را میکردیم. سیاست های ما بعضا التقاتی است. پس زدن و عقب نشاندن نقطه سازش هایی که به جنبش های اجتماعی اعمال میشود باید یک وظیفه دائمی ما باشد. چه در جنبش کارگری و چه هر جنبش دیگر. و این روش تنها در شرایطی موفق است که یک تحلیل درست از هر جنبش و گرایشات درگیر در آن داشته باشیم. یک تحلیل منسجم و پیگیر. دنباله روی از یک سو و انکار کامل گرایشات دیگر از سوی دیگر ارکان سیاست های حاکم ما بوده است.

 یک دنیای بهتر: طرح مجدد بحث و متدولوژى سلبى اثباتى از جانب فراکسيون با واکنشهائى روبرو شده است. ميگويند با بار اثباتى گذاشتن روى سوسياليسم ميخواهند آنرا کمرنگ کنند. در تبليغات رسمى و غير رسمى فراکسيون را متهم به “جمهورى سوسياليستى مردم را رم ميدهد” کردند. مستقل از اينکه اين تصوير دادن چه هدفى را دنبال ميکند، تلقى شما از تبليغ و آموزش روزمره برنامه و اهداف حزب و شيوه رهبرى در مبارزه اجتماعى چيست؟

علی جوادی : این شلوغ بازیها کمکی به پیشبرد یک بحٽ سیاسی عمیق نمیکند. گل پرتاب کردن است. بی تاٽیر است. من چندین سال است که برنامه تلویزیونی یک دنیای بهتر را تهیه و اجرا میکنم. در ابتدای هر برنامه اهداف کمونیسم کارگری را بطور موجز بیان میکنم. اعلام میکنم که بطور خلاصه ما خواهان یک جمهوری سوسیالیستی هستیم. این شانتاژ ها را نمیتوان با هیچ چسبی به فراکسیون اتحاد کمونیسم کارگری چسباند. آیا منصور حکمت با طرح این متدلوژی خواهان “فرار” از تبلیغ سوسیالیستی بود؟ شاید کسانی که در حال عبور از کمونیسم منصور حکمت هستند فردا چنین ادعایی هم بکنند. شاید؟

به هر حال هدف این تبلیغات ایجاد گرد و خاک است. در گرد و خاک تشخیص راه بسیار مشکل خواهد شد. ببینید از نقطه نظر من سوسیالیستی که ضرورت و مطلوبیت و ممکن بودن سوسیالیسم را به طور روزمره تبلیغ نکند اصلا سوسیالیسم نیست. مساله به این سادگی و به این مهمی است. جمهوری سوسیالیستی نه تنها کسی را رم نمیدهد بلکه آرزوی میلیونها مردم کارگر و زحمتکش است. به من امکان دهند به هر بنی بشر زحمتکشی ضرورت و مطلوبیت سوسیالیسم را بطور قانع کننده ای توضیح خواهم داد. به قول منصور حکمت زیپ پوست هر انسان منصفی را باز کنید یک انسان سوسیالیست پیدا خواهید کرد. به این اعتبار از نقطه نظر من یک وظیفه دائم ما تبلیغ و نشان دادن مطلوبیت و امکان پذیری سوسیالیسم است. تاکید میکنم یک حزب کمونیستی بدون توضیح مطلوبیت جامعه کمونیستی کمونیست نیست.

اما بحٽ سلبی – اٽباتی بحٽی در این خصوص نیست. تلاش برای کمرنگ کردن تبلیغ سوسیالیستی در جامعه نیست. این تبلیغات خط چپ رادیکال است که چنین چرخشی به بحٽ سلبی – اٽباتی میدهد. مساله به سادگی چگونگی کسب هژمونی بر جنبشی بسیار فراتر و گسترده تر از جنبش کمونیسم کارگری است. این سئوال را در مقابل ما قرار میدهد که چگونه میتوان هژمونی این جنبش اجتماعی و توده ای را کسب کرد؟  آیا میتوان با آلترناتیو اٽباتی خود مردم را به زیر پرچم کمونیسم کارگری بسیج کرد؟ پاسخ منصور حکمت روشن است. پاسخ ما هم روشن است.

سوسیالیسم را میتوان در ظرفیتهای مختلفی به کار برد. بمٽابه یک جنبش، به مٽابه یک مدل اقتصادی، بمٽابه یک آلترناتیو حکومتی و غیره. اما بحٽ بر سر تبلیغ جمهوری سوسیالیستی بمٽابه محور کسب رهبری و هژمونی جنبش سرنگونی است. تعریف و کانتکست چنین کاربردی از سوسیالیسم روشن است. تاکید میکنم مساله بر سر کج فهمی نیست. مساله خطی و گرایشی است.

سياوش دانشور: من علاقه اى به مکانيزم دفاعى در قبال آنچه که به ناحق به اين و آن منتسب ميشود ندارم. بايد شعور مردم و جامعه را فرض کرد و در دام تبليغات حود حشنود کن نيافتاد. اما در مورد سوال بايد بگويم اين بحث دو قلمرو کاملا مشخص و دو وظيفه مرتبط بهم است. همانطور که يکجانبه نگرى در بحث سلبى اثباتى ميتواند ما را به جاهاى باريکى براند٬ ادغام و قاطى کردن سطوح مختلف وظايف هم ميتواند کلا ما را به يک جريان بى اثر و يا کم اثر تبديل کند. تبليغ و آموزش روزمره برنامه و اهداف حزب و شيوه رهبرى در مبارزه اجتماعى دو کار متفاوت و مربوط بهم اند. يک حزب کمونيستى کارگرى مانند ما که امر سوسياليسم فورا را بر پرچم خود حک کرده است٬ نميتواند از تبليغ و آموزش سوسياليسم و برنامه اش يک لحظه غافل شود. بعضى اوقات اينگونه ميشود که بحث در مورد برنامه حزب و مارکسيسم و سوالات مربوط به سوسياليسم زير عنوان کار تئوريک و کلاس آموزشى طبقه بندى ميشود. من البته مخالفتى با هيچکدام اينها ندارم و معتقدم که بايد حزب مبادرت به تاسيس دانشکده ها و مدارس کمونيستى براى پرورش کادر کمونيست و مسلط به مارکسيسم و اهداف حزب کند. اما وقتى از تبلغات روزمره حرف ميزنيم منظور اينست که در نشريات٬ تلويزيون و راديو و سخنرانى ها و غيره بعنوان کمونيست بايد چکار کنيم و چگونه حرف بزنيم. ترديدى نيست که سطحى از تبليغات و جزوات آموزشى و کتابها و غيره ما بايد در ريزترين شکل به مبانى انتقادى و تحليلى سوسياليسم و اهداف مندرج در برنامه حزب کند تا کادر و عضو ما قادر باشد به هر زبانى و ترجيحا به زبان توده اى و ساده در مورد کمونيسم و حزب براى مردم حرف بزند و نيرو جلب کند. اين امرى تعطيل ناپذير است و نه فقط تعطيل ناپذير است بلکه کمبود آن به رخوت فکرى و نظرى و نهايتا پوک شدن حزب منجر ميشود و مخاطرات بزرگى را در مقابل حزب قرا ميدهد. توجه به مارکسيسم و آموزش مارکسيستى و درک درست از آن٬ داشتن يک درک روشن از برنامه حزب و سياستهاى حزبى٬ توان تبليغ و ترويج و بسيج نيرو حول سياستها و تاکتيکهاى حزب جزو مشخصات هر حزب سياسى جدى مارکسيستى است. اگر امروز حزب فاقد رهبران و آژيتاتورهائى باشد که جامعه را با قلم و سخن شان تکان بدهند٬ يک رکن اساسى فعاليت حزب در بحران فرو ميرود و تاثيرات مخرب آن در سطوح ديگر بسرعت خود را نشان ميدهد. پس بايد روشن باسد که از بحث سلبى اثباتى تئورى و تز ممنوع نتيجه نميشود٬ پايان فکر و انديشه و تحليل و بررسى و کار جامع کمونيستى نتيجه نميشود٬ تبليغ نکردن کمونيسم و سوسياليسم بعنوان هدف فورى حزب نتيجه نميشود. اين قلمرو کار بايد اتفاقا تقويت شود و روشن باشيم که کدام ارگانها و به چه اشکال موثرى اين وظيفه را پيش ميبرند. اين يک سطح بحث و وظايف روزمره ماست. اما سطح ديگر بحث حضور حزب در جامعه بعنوان رهبر و خط دهنده است. اينجا ديگر قابل قبول نيست که برويم تلويويزن بنشينيم در مورد دردهاى مردم حرف بزنيم و يا ورژنى از تبليغات را بعنوان امر رهبرى براى مردم تکرار کنيم. در اين سطح معين که صورت مسئله رهبرى اجتماعى است٬ بحث سلبى اثباتى حياتى و تعيين کننده است. شيوه هاى رهبرى کمونيستى تعيين کننده اند. رابطه اى که حزب و شخصيت حزبى و رهبر کمونيست با مردم ايجاد ميکند تعيين کننده است. يک حرف را نميتوان در نشريه و کلاس آموزشى و تظاهرات و اعتصاب زد. حتى اگر يک حرف را قرار باشد بزنيم بايد اشکال و فرمت متناسب با وضعيت و شرايط را داشته باشد و گرنه مردم حوصله شان سر ميرود و بعد دو دقيقه رويشان را برميگردانند. هنوز بدرجه زيادى ما در اين امر اليتيستى برخورد ميکنيم و مخاطبينمان را توده هاى وسيع مردم که درگير يک مبارزه اند و نيازهاى معينى را جستجو ميکنند نميبينيم. ادبيات سياسى ما هم همينطور. در رهبرى اجتماعى حزب سياسى بايد در نقش رهبر ظاهر شود و نه در نقش معلم مدرسه. در رهبرى اجتماعى بايد رهبر کمونيست حلقه هائى را دست مردم درگير بدهد که پيشرويشان را تضمين کند. متلاشى شان نکند و به سوال واقعى اعتراض پاسخ واقعى بدهد. آژيتاسيون در رهبرى اجتماعى هم مکان مهمى دارد. اعتراض مردم بايد به بهترين شيوه از زبان آژيتاتور کمونيست بيان شود. در زمينه معناى مشخص بحث سلبى اثباتى در سوال قبل پيرامون رهبرى يک حرکت اجتماعى اشاره کردم. اينها دو سطح از بحث اند و تلفيق دلبخواهى آن به نتايج زيانبارى در هر دو سو منجر ميشود.

آذر ماجدی: بنظر من همان سیاست “عبور کرده ایم” و “بسط داده ایم” بر این عرصه نیز حاکم است. همانگونه که گوش ها را گرفته اند و حاضر نیستند حتی اسم پلنوم 14 را بشنوند، با این روش دارند بر تمام سیاست های پیشبرنده کمونیسم کارگری و درافزوده های با ارزش منصور حکمت به تئوری مارکسیسم خط بطلان میکشند. این همان روش اثباتی است که منصور حکمت در ابتدای سمینار سلبی – اثباتی به آن اشاره میکند. همان روش کلاسیک یا سنتی که او میگوید حمید تقوایی و تمام حزب بر آن استوار است. وقتی منصور حکمت خود حضور داشت، در مقابل این نقد سکوت میشد. زبانی از آن تعریف میشد و در عمل کار دیگری میشد. اکنون اما بعنوان “عبور کرده ایم” گریبان خود را از هر نوع نقدی خلاص میکنند. این تبلیغات که ما “از سوسیالیسم رم کرده ایم!” پوچ و نخ نما است که ارزش مصرف آن فقط برای “جدل آنلاین” است. نشان دهنده سطحی شدن کامل رهبری است. این حزب زمانی بخاطر تحلیل های عمیق و مستحکم خود معروف بود. اما امروز…. بگذریم.

تبلیغ سوسیالیسم روشن است که یک جز جدایی ناپذیر تبلیغات حزبی است. شعار حکومت کارگری زیر تمام اطلاعیه های ما هست و باید باشد. به همان ترتیب شعار جمهوری سوسیالیستی. اما بحث بر سر تبلیغ جمهوری سوسیالیستی در تبلیغ روزمره ما است. اکنون مساله بر سر روایت ما از سرنگونی است. این روایت باید روایت حاکم در جامعه باشد. باید مردم بگویند حزب کمونیست کارگری درست میگوید. بگویند حزب درست میگفت اصلاح طلبی پوچ است این ها همه سر و ته یک کرباسند. بگویند حزب درست میگوید فدرالیسم یک سناریوی سیاه است و در صورت تحقق سرنوشت تهران از ساریوو هم سیاه تر خواهد شد. بگویند حزب درست میگوید رفراندوم بی معنا است و کلاهی است که دارند سر ما میگذارند. بگویند حزب درست میگوید اسلام مایه بدبختی مردم است. بگویند حزب درست میگوید زن و مرد باید برابر باشند. بگویند حزب درست میگوید باید بساط مذهب را جمع کرد. بگویند حزب درست میگوید باید همه آزاد باشند هر چه میخواهند بگویند. بگویند حزب درست میگوید کرد و ترک و فارس و افغانستانی نداریم، همه برابرند. بگویند حزب درست میگوید شیعه و سنی و ارمنی و بهایی و یهودی بیخود است همه برابرند. بگویند عامل همه بدبختی ها این رژیم است، حزب درست میگوید. ما نیاز داریم به چنین شرایطی دست یابیم. در چنین شرایطی مردم حزب را بطور اجتماعی انتخاب کرده اند. حزب را بعنوان رهبر انتخاب کرده اند. و اگر ما در سطح محلی توانسته باشیم یک بخش موثری از رهبران عملی کارگری را بخود جذب کرده باشیم و یک بخش موثری از رهبران عملی رادیکال جنبش های دیگر را بخود جذب کرده باشیم، آنگاه ما در موقعیت بسیار مناسبی برای کسب قدرت قرار گرفته ایم. و اگر مردم برای سرنگونی جمهوری اسلامی ما را انتخاب کنند آنگاه پاسخ اثباتی ما به مناسبات سرکوبگرانه سرمایه را نیز می پذیرند. راه پیروزی ما از این مسیر میگذرد.

 ***

یک دنیای بهتر: یک ویژگی چپ سنتی غیر موٽر بودن در مبارزات جاری و غير اجتماعی بودن است. اين سنت وقتى ميخواهد راديکال باشد غير اجتماعى ميشود و وقتى ميخواهد اجتماعى باشد کمونیسم اش رفیق میشود. چپ راديکال امروز- که دقيقا همان چپ سنتى نيست- اين خصوصيت را کمابيش حفظ کرده است. بحٽ انتقال از حزب مبلغ – مروج به حزب رهبر و سازمانده چه تفاوتهائی را در اين زمينه ترسيم ميکند؟ تا به امر سازماندهى مربوط است، در شرايط و تناسب قواى امروز، محورى ترين تفاوتهاى پراتيک چپ راديکال با پراتيک کمونيستى کارگرى چيست؟

علی جوادی : یک ویژگی پراتیک سیاسی چپ رادیکال محدود کردن فعالیت کمونیستی به تبلیغ و ترویج و افشاگری است. جهان را تفسیر میکنند. نقد میکنند. توضیح میدهند، ترویج میکنند. در حالیکه اساس فعالیت کمونیستی تلاش برای ایجاد تغییرات محسوس در زندگی انسانهای بسیار است. چپ رادیکال و چپ سنتی در این خصوصیات مشترکند. تفسیر و نه تغییر جهان اساس پراتیک سیاسی سازمانی آنها را تشکیل میدهد. در این سنت “سازمان کمونیستی” عمدتا یک سازمان و ماشین افشاگری و تبلیغ است. نه یک سازمان همه جانبه نافذ، افشاگر، سازمانده و تغییر دهنده. تاٽیر گذار و رهبر. هستی و فلسفه وجودیشان را بودن و نه تغییر جهان تشکیل میدهد. اگر کمونیسم را بشود به یک تعریف ساده خلاصه کرد باید گفت که کمونیسم جنبشی برای تغییر و رهایی انسان است. اما در سیستم نگرش چپ رادیکال کمونیسم جنبشی برای تفسیر و افشاگری و “پاک و منزه” بودن است. از این رو در اکٽر جوامع این نیروها در حاشیه تحولات سیاسی قرار دارند. اهرمی برای تغییر در اختیار ندارد. بعضا “پاک و منزه” اما حاشیه ای و بی تاٽیر اند. حاشیه ای بودن این جریانات فقط محصول استبداد سیاسی و سرکوب نیست. در جوامعی که آزادی عمل و ابراز وجود سیاسی افراد تماما از بین نرفته است نیز این جریانات در حاشیه قرار دارند. فاقد قدرت عمل برای تغییرات اجتماعی ماکرو هستند. و زمانیکه به دخالت اجتماعی و کار موٽر در زندگی انسانهای بیشمار می اندیشند، این خواست را عمدتا با رقیق تر کردن  رادیکالیسم شان دنبال میکنند. نمونه ها بسیارند. یک نمونه بارز چنین سنتی برخی جریانات موسوم به “تروتسکیست” هستند. آرمان “انترناسیونالیسم” و “انقلاب کارگری” دیروزشان محدود به تلاش برای دمکراتیزه کردن فلان اتحادیه کارگری و یا تلاش برای کوچکترین تغییرات شده است. در طول تاریخ معاصر سده کنونی تنها جنبش کمونیسم کارگری در دوره لنین قادر شد نمونه شفافی از رادیکالیسم و اجتماعی بودن و یک حزب سازمانده و رهبر را به نمایش بگذارد.

من عمیقا معتقدم که کمونیسم کارگری تنها با رادیکالیسم افراطی خودش میتواند توده ای و رهبر اعتراضات اجتماعی شود. هیچ راه حل دیگری وجود ندارد. اگر کمونیسم کارگری شانسی برای پیروزی داشته باشد، که دارد، تنها بر مبنای سیاست رادیکال، عمیق و ریشه ای است که میتواند نقش تاٽیر گذار و تعیین کننده ای داشته باشد. به این اعتبار بحٽ انتقال به “حزب سازمانده – رهبر” در سنت و جنبش اجتماعی معینی مد نظر ماست. من فعال جنبش اجتماعی کردن و یا انتقال سازمانی چپ رادیکال به حزب “سازمانده – رهبر” نیستم. چنین ویژگی را برای جنبش و حزب کمونیستی کارگری خودم میخواهم. بعلاوه تفاوت ماهوی میان نگرش چپ رادیکال و کمونیسم منصور حکمت در این زمینه وجود دارد. تصور چپ رادیکال از تبدیل به حزب “رهبر و سازمانده” شدن تصوری مکانیکی و خطی است. چرا که دستیابی به این مولفه را حاصل “بزرگتر” شدن ابعاد کمی سازمان و نه متکی شدن حزب بر شانه های رهبران عملی و سازمانده گرایش رادیکال سوسیالیست طبقه کارگر و اعتراضات اجتماعی و یا متحد کردن و سازماندهی جنبش کمونیسم کارگری میداند. 

بنظر من انتقال از حزب “مبلغ – مروج” به حزب “سازمانده – رهبر” حلقه گرهی در قطع بند ناف کمونیسم کارگری از سنت چپ رادیکال است. بحٽی تاکتیکی نیست. بر عکس تعبیر دیگری از “عضویت کارگری” و یا متحقق کردن جوهر مباحٽ “حزب و جامعه” است. حزبی که نتوانسته است به حزبی سازمانده تبدیل شود، حزبی اجتماعی نیست. حزبی قادر به دخالت موٽر در مصاف برای تصرف قدرت سیاسی در جامعه نیست. بازیگر چنین جدالی نیست. نمیتوان با یک دستگاه افشاگری رژیم اسلامی و بورژازی را به شکست کشاند. چنین انتقالی الزاما مرحله ای در رشد سازمانی و یا حلقه ای در گسترش ابعاد فعالیت سازمانی نیست. بلکه یک خصیصه تعیین کننده در تعریف هویتی فعالیت کمونیستی کارگری است. قبلا اشاره کردم، بچه شیر از بچگی شیر است. در بچگی گربه نیست. گربه هر چقدر هم بزرگ شود، شیر نمیشود.

گرایش چپ رادیکال هم در شرایط متحول و رو به اعتلای سیاسی جامعه مسلما میتواند گسترده و بزرگ شود. همانگونه که سازمان های این سنت در دوران پس از قیام ۵۷ رشد قابل ملاحظه ای کردند. اما تفاوتی ماهوی و فاحشی میان تعبیر کمونیسم کارگری منصور حکمت از تصور چپ رادیکال از اجتماعی شدن وجود دارد. هدف ما سازماندهی پراتیک اجتماعی طبقه معین و تامین هژمونی این جنبش در تحولات حاضر سیاسی در جامعه است. در حالیکه در سنت چپ رادیکال سازمان و یا حزب مربوطه تبلیغ میکند. کارگران “آگاه” میشوند. و در گام بعدی “عضو” حزب میشوند. این تصور ایدالیزه چپ رادیکال از اجتماعی شدن است. این تصویر کوچکترین ربطی به کمونیسم منصور حکمت و مبحٽ انتقال از حزب مبلغ – مروج به حزب سازمانده – رهبر ندارد.

سياوش دانشور: در پايه اى ترين بيان تفاوت حزب رهبر- سازمانده با حزب مبلغ – مروج٬ يک تفاوت اجتماعى است. تفاوت بين دو نوع راديکاليسم و سوسياليسم است. تفاوت بين حزب سياسى و گروه فشار است. تفاوت بين دو نوع پراتيک است. چپ سنتى و کاراکتر فکرى و مشرب محلى و جهانى آن براى همه کمابيش روشن است. اين چپ اجتماعا در انقلاب ايران نقد شد و بعدها با تحولات جهانى و فروپاشى شوروى تماما به محاق رفت. بقاياى آن يا در بستر اصلى سياست بورژوازى جذب شد و يا به محافل بى تاثير و حاشيه اى دنياى سياست تبديل شد. چپ راديکال امروز اگرچه المنتهاى سياسى و نگرشى و بينشى چپ سنتى را بدرجاتى حفظ کرده است اما محصول دوره بعد جنگ سرد و متاثر از ديدگاهها و مکاتبى است که در دوره نظم نوين و در متن خلا و بحران و تشتت فکرى اين سالها ميداندار شدند. متاثر از جنبشهائى است که در پس سرخوردگى سالهاى بعد جنگ سرد عروج کردند. چپ راديکال يک جريان بستر اصلى و انتقادى پراتيکى به سرمايه دارى نيست. جريانى ضد سرمايه و ضد جامعه طبقاتى و مارکسى نيست. جريانى کمونيستى کارگرى نيست. همان افقهاى محدود و سنتى و قالبهاى قديم را در اشکال جديدترى نمايندگى ميکند. بستر اصلى اين چپ و نقطه رجوع آن جنبش اجتماعى و طبقاتى کارگرى نيست. بيشتر به کمونيسم ضد امپرياليستى٬ کمونيسم کارمندى٬ انتقاد ضد استبدادى طبقه متوسط و ناراضى نزديک است تا به انتقاد سوسياليستى کارگر به نظام کار مزدى و جامعه طبقاتى. چپى مکتبى و ايدئولوژيک است نه يک کمونيسم اجتماعى و انتقادى – پراتيکى. به همين اعتبار جريانى سازمانگر در متن جنبش کارگرى و اعتراضات اجتماعى نيست٬ بيشتر گروه فشار است. تلقى اش از مبارزه اجتماعى و طبقاتى عمدتا فرقه اى و ايدئولوژيک است. تبليغ و ترويج عقايد و فراخوان هاى روزمره و ترويج آگاهى و آوانتوريسم سياسى و سکتاريسم٬ ويژگى عمومى چپ راديکال يا جريانات متاثر از ديدگاههاى چپ راديکال است. براى اين چپ توده اى کردن راديکاليسم کمونيستى معنى ندارد چون برايش راديکاليسم در شکل ناب و شبه مذهبى و ايدئولوژيک آن تنها ميتواند معنى پيدا کند. براى اين چپ اجتماعى شدن و رهبر جامعه شدن بار معينى ندارد چون جامعه و مکانيزمهاى اجتماعى را بعنوان يک داده در پراتيک خود تعريف نميکند. چپ راديکال عليرغم اسم و عنوانش بشدت بى مدعا و جونيوريست است. نه عملا و اثباتا در نقش رهبر جامعه بميدان مى آيد و نه انتظار دارد جامعه اين چپ را بعنوان رهبر آزادى خود قبول کند. بايد تصريح کنم در ايران اطلاق چپ راديکال توسط برخى محافل به خود دقيق نيست. بخشا اين چپ متاثر از همين ديدگاهها و روشهاى کارى است و بخشا اين عنوان چترى است که توازن قواى موجود تحميل کرده است. بعضا نيز بدون حساسيت به محتواى سياسى و نظرى و اجتماعى و تاريخى اين خط٬ تلاش دارند ويژگيهاى اين چپ راديکال را فرموله کنند. اما بدرجه اى که نقد مارکسيستى و انتقادى- پراتيکى را بدست ميگيرند از چپ راديکال دور و به کمونيسم کارگرى نزديک ميشوند.

تبليغ و ترويج کمونيستى درخود ايرادى ندارد و در مقابل امر رهبرى و سازماندهى قرار نميگيرد. اين جنبه را در بخشهاى قبلى همين مبحث توضيح داديم. مسئله اينست که حزبى مانند حزب کمونيست کارگرى وظايف متعدد و همزمانى طبق تعريف بعهده دارد. ارگانهائى هميشه هستند که کارشان تبليغ و آموزش کمونيسم و معرفى و شناساندن اهداف حزب است. اين يک جز تعطيل ناپذير کار هر جريان سياسى است. اما يک حزب سياسى طبق تعريف حزبى براى کسب قدرت سياسى است. حزبى براى جابجا کردن نيرو و تغيير مدام موازنه قدرت است. حزبى دخيل و حاضر در مرکز جدال سياسى و پاسخگو به سوالات محورى سياست روز است. چنين حزبى بايد بدوا حزب رهبر و حزب شکل دادن به آراى جامعه و بسيج آنها حول راه حل چپ جامعه باشد. چنين حزبى نميتواند به زبان آکادميک و کتاب و فورمول با مردم و توده وسيع طبقه کارگر صحبت کند. مروج و مبلغ کمونيست هرچه چيره دست تر باشد ميتواند به زبان ساده تر و آتشين ترى توده وسيع مخاطبش را بسيج کند. حزب رهبر جامعه حزبى است که دستکم در نظر مردم و جامعه يکى از دو سه جريان اصلى در ليگ اول سياست است. يک شانس و يک آپشن سياسى و معرفه است. نه ضرورتا از نظر خود آن حزب بلکه از نظر طبقه کارگر و مردم و بورژوازى. حزب رهبر حزبى است که صلاحيت و حقانيتش را در پراتيک انقلابى و انتقادى روزمره به جامعه نشان ميدهد و درپس هر تحول سياسى در مکان قويتر و مهمترى در انظار جامعه قرار ميگيرد. حزب رهبر حزبى سرشناس است٬ حزب رهبران کمونيست جامعه است٬ رهبرانش در دل مردم جا دارند٬ حزبى قابل اتکا است٬ و مهمتر حزبى است که در جنبش کارگرى پايگاه محکم و قدرتمندى دارد و کمونيسم را بعنوان يک جنبش با وزنه قوى در صحنه سياست نمايندگى ميکند. حزب رهبر حزبى سازمانده اعتراضات اجتماعى است. حزبى جايگير در جنبش کارگرى است. حزبى است که نبض اش با اعتصاب کارگرى و اعتراض راديکال جامعه ميزند. حزبى است که همه جا رنگ خود را زده است و بورژوازى را ناچار کرده است که دنبالش بدود. حزب رهبر سازمانده حزبى است که نيروى کارگر و مردم معترض را به هم گره ميزند٬ موانع سازمانيابى و تشکل و قدرتشان را رفع ميکند٬ يک جز لاينفک از سوخت و ساز اعتراض اجتماعى است٬ حزب رهبر سازمانده از اين مجرا کمونيسم و راديکاليسم را توده اى ميکند. کمونيسم را به زبان مردم توده اى ميکند. مردمى که بگويند کمونيستها بيايند٬ حکومت کارگرى بيايد٬ سوسياليسم بيايد٬ بهتر است. بقيه امتحانشان را پس دادند٬ بقيه قول ميدهند و عمل نميکنند٬ کمونيستها ميگويند خوشبختى را تقسيم کنيم٬ سواد و سلامتى و دانش براى همه٬ آزادى براى همه٬  گرسنگى و فقر و تبعيض را برميچينيم٬ اى کاش کمونيستها بيايند! بايد از کمونيستها حمايت کنيم! حزب رهبر سازمانده تفاوتى ماهوى با حزب مبلغ و مروج کليشه اى دارد. اگر قرار بود تبليغات به تنهائى بتواند مردم را زير و رو کند حالا بورژوازى با اينهمه قدرت تبليغاتى و دروغ پراکنى توانسته بود بشريت را به برده مطيع خود تبديل کند. چرا نميتواند؟ بورژوازى حتى عليرغم سازماندهى و تعيين قالبهاى زندگى فکرى و فرهنگى و اقتصادى مردم٬ هر روز بايد قدرت و مشروعيت سياسى اش را بازتوليد کند. بحث ما اينست که کمونيسم کارگرى٬ همانطور که از ابتدا قرار بود٬ و سنت مارکسى اينطور بوده٬ بايد تماما به حزب سازمانده اعتراضات کارگرى و اجتماعى٬ تماما به ظرف دربرگيرنده رهبران سوسياليست طبقه٬ تماما به محل تشکل و اتحاد رهبران جنبشهاى اعتراضى٬ تماما مشغول سازماندهى و بسيج جنبشهاى اعتراضى حول خط مشى کمونيستى کارگرى خود باشد. اگر حزب قرار است به هر دليل اين نباشد٬ يا اساسا و عمدتا نباشد٬ نه ريشه در تنبلى و بى توجهى سياسى٬ نه در کمبود خط و ادبيات و روشهاى کار٬ بلکه در تمايل اجتماعى و سنت جان سختى است که تاريخا چپ راديکال و سوسياليسمهاى غير کارگرى داشته است و امروز در اشکال جديدى به موجوديت سياسى خود ادامه ميدهد. مسئله برسر اينست که پيروزى کارگرى در ايران در گرو قدرت و نيروى لازم و کافى است. کمونيسم و راه حل کارگرى در سطح ماکرو بايد به قدرتى غير قابل صرف نظر کردن و وحشتى بزرگ در ميان کل بورژوازى تبديل شود. در سطح عملى و سازماندهى توده اى و حزبى طبقه و جنبشهاى اعتراضى٬ کمونيسم بايد به يک نيروى اول و يک قدرت مادى و يک فاکتور غير قابل حذف تبديل شود. اينها با تبليغات صرف و آکسيون و تبليغات حول آکسيون بدست نمى آيد. تامين هژمونى فکرى و سياسى در جامعه و مشخصا در جنبش کارگرى يکى از ملزومات مهم اينکار است. نيرو و قدرت حزبى و توده اى در جنبشهاى اعتراضى و کارگرى يک وجه حياتى ديگر اين کار است. تبديل شدن به لولاى سازماندهى وسيعتر تحرکات اجتماعى و غير حزبى عليه جمهورى اسلامى يک وجه ديگر کار است. تبليغ و ترويج و جدال فکرى چنين حزبى به همين معنا محتواى اجتماعى و طبقاتى گسترده تر و متفاوت ترى دارد و طرف بحث و مجادله چنين جنبشى متفکران اصلى جامعه بورژوازى است. تبديل شدن کمونيسم به نيروى اول اپوزيسيون يک وجه ديگر اينکار است. حزب رهبر – حزب سازمانده يک حزب جدى و سينيور کمونيستى کارگرى است. چپ راديکال در تمام اين قلمروها در حاشيه جامعه و در دنياى مقولات سير ميکند. در بهترين حالت پشتيبان امر کارگران و دنباله رو حرکات مغشوش است. چپ راديکال جريانى جونيور و غير اجتماعى است و آنجا هم که مجموعه شرايطى زمينه گسترش و رشدش را فراهم ميکند٬ بنا به محدوديتهاى تاريخى خويش و افق محدود اجتماعى و طبقاتى اش٬ توان تغييرات اساسى را ندارد. چپ راديکال به مکانيزمهاى اجتماعى و جنبشهاى واقعى بيتوجه است و چه بسا به آنها کارى ندارد. در حالت بسط يافته آن جنبش اجتماعى مکانى در تفکر و تلقى و متدولوژى اش ندارد. رابطه حزب سياسى و جنبش طبقاتى برايش رابطه اى کتابى و تئوريک است نه رابطه اى ديناميک و پراتيک. چپ راديکال در منتها اليه راديکاليزاسيون خود راديکاليزمى غير کارگرى و غير کمونيستى را نمايندگى ميکند و يا به عبارت ديگر راديکاليزم طبقات اجتماعى ناراضى و غير کارگر را پوششى سوسياليستى ميدهد. پراتيک چپ راديکال بنا به خصلت غير اجتماعى و درک معوج اش از رابطه اصلاحات و انقلاب پراتيکى محدود است. پراتيکى درخود است. از مطالبات جنبشهاى کارگرى و زنان حمايت ميکند اما امرش چيز ديگرى است. خود جنبش طبقاتى و کمونيسم طبقه کارگر و مکانيزم حرکت آن را نميشناسد. پراتيک کمونيسم کارگرى از جامعه و طبقه و تلاش براى تغيير شروع ميکند و امر سازماندهى و پيروزى اين تلاش را در سطوح مختلف امر خود ميداند. پراتيک چپ راديکال در مقابل پراتيک کمونيستى کارگرى است.

آذر ماجدی: وقتی از چپ سنتی صحبت میکنیم عملا به گرایشات متفاوتی اشاره داریم که در خصوصیات اساسی مشترک اند. چپ سنتی به سنت و جنبش سوسیالیسم بورژوایی از نوع روسی و مائویی اشاره دارد. این چپ در متن جامعه ایران عمدتا پوپولیسم را تداعی میکند. چپ سنتی  با گذشت زمان و شکست بلوک شرق و سقوط کمونیسم روسی تحولاتی را از سر گذرانده است. لذا ما اکنون تماما با همان چپ دهه 70 و 80 میلادی روبرو نیستیم. چپ سنتی یا چپ رادیکال عموما در حاشیه جامعه به حیات خود ادامه میدهد و یک گرایش غیراجتماعی است.

علیرغم نیاز غیرقابل انکار دنیای امروز به کمونیسم، چه بعنوان یک جنبش وسیع، چه بعنوان یک آلترناتیو اجتماعی و چه در شکل یک حزب کمونیستی، چپ بی شکل و بدون یک برنامه مشخص و بدون تحزب در حاشیه جامعه جهانی در حال تقلا و زندگی است. فریاد میزند ولی این فریاد تاثیر چندانی بر دنیای پیرامون اش  ندارد. در جامعه ایران این چپ تحت تاثیر کمونیسم کارگری و تئوری های منصور حکمت قرار دارد و تفاوت هایی در عملکرد و زبان اش پدیدار شده است. در ایران، بدلایل ابژکتیو و سوبژکتیو، جنبش کمونیسم کارگری بسیار وسیع است. انقلاب 1357 و رشد چپ در آن دوره تاثیری عمیق بر جامعه گذارده است. رشد جنبش شورایی و عروج آن بعنوان یک گرایش متمایز درون طبقه کارگر یک فاکتور مهم است. بعلاوه ناهمگونی رژیم حاکم با خواست ها و امیال نسل جوان آنچنان عمیق است که کشمکش و رودررویی آشتی ناپذیری را در جامعه شکل داده است. در نتیجه این شرایط  و بحران عمیق اقتصادی، سیاسی، و فرهنگی موجود یک جنبش اعتراضی رادیکال، مدرن و سکولار در جامعه شکل گرفته است. این جنبش روز به روز بیشتر تحت تاثیر نظریات، تئوری و سنت های کمونیسم کارگری منصور حکمت قرار میگیرد. به این خاطر کمونیسم کارگری در ایران وسیع و بالقوه بسیار قوی است.

یک خصیصه اصلی جریان چپ رادیکال حاشیه ای بودن آن است. قادر نیست تاثیر تعیین کننده ای بر معادلات سیاسی و اجتماعی جامعه داشته باشد. همواره بعنوان یک گروه فشار عمل میکند. این خاصیت را هم در میان جریانات چپ در کشورهای غربی و باصطلاح پیشرفته شاهدیم و هم در کشورهای باصطلاح جهان سوم. سنتا این گونه جریانات  برای اینکه بتوانند در قدرت سهیم شوند در اهداف، مطالبات و آرمان هایشان بشدت تخفیف داده اند. برای کسب هر کرسی در پارلمان بخشی از رادیکالیسم شان را کنار گذاشته اند. مشکل اینجاست که این گرایش قابلیت تبدیل شدن به یک جریان سیاسی در بستر اصلی را ندارد.

یکی از خصوصیات برجسته کمونیسم کارگری حکمتی تلاش آن برای توده ای کردن رادیکالیسم است. کمونیسم کارگری به یک رابطه تنگاتنگ و مهم میان مبارزه برای اصلاحات و انقلاب قائل است. کمونیسم کارگری در عین حالیکه برای سازماندهی انقلاب اجتماعی کارگری مبارزه میکند، برای بهبود شرایط طبقه کارگر و مردم علی العموم نیز مبارزه میکند. دیواری این دو مبارزه را از هم تفکیک نمیکند. بهبود شرایط اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مردم یک هدف در خود مهم و در عین حال تلاشی برای گسترش جنبش کمونیسم کارگری است. پیشبرد این دو مبارزه و سازماندهی آن رابطه یک حزب کمونیست کارگری و مردم را تعیین میکند. برای کمونیسم کارگری جنبش های اجتماعی پیشرو در جامعه بشکل قائم به ذات مطرح و مهم اند. بطور مثال جنبش دفاع از حقوق زن، حقوق کودک، برای بسط آزادی های سیاسی، سکولاریست و برای مذهب زدائی جنبش های اجتماعی قائم به ذاتی هستند که سازماندهی آن، و تلاش برای جلب رهبران رادیکال آن برای کمونیسم کارگری از اهمیت بسزائی برخوردار است.

کمونیسم کارگری در مبارزه برای کسب اصلاحات در عین حال میکوشد که رفرمیسم و افق تنگ و محدود حاکم بر آن را قاطعانه به نقد کشد. در رابطه با جنبش کارگری مکانیزم مشابه ای عمل میکند. تلاش برای جلب رهبران عملی کارگری، مبارزه برای بهبود روزمره شرایط کار و زیست طبقه کارگر و نقد عمیق رفرمیسم و سندیکالیسم در درون جنبش طبقه کارگر یک وظیفه دائمی و هر روزه ما است. ما باید گرایشات مختلف درون طبقه کارگر را بر مبنای این دو افق قطبی کنیم. باید جنبش شورائی را در مقابل جنبش سندیکالیستی تقویت کنیم. باید افق انقلابی و ضد سرمایه را درون جنبش طبقه کارگر متشکل کنیم.

در سطح عمومی و اجتماعی یک حزب کمونیست کارگری باید بتواند در مرکز سیاست در جامعه قرار گیرد. (منظورم از مرکز سیاسی نیست.) بتواند در کلیه تحولات و معادلات اصلی و اساسی سیاسی شرکت فعال داشته باشد. به این خاطر لازم است که پاسخ کلیه مسائل اصلی جامعه و مردم را داشته باشد. روشن است که صرفا داشتن پاسخ کافی نیست. باید این پاسخ را به مردم عرضه کند، و مردم از آنها مطلع و نسبت به آنها آگاه شوند. این بیش از هر چیز مقوله دسترسی را برای حزب کمونیست حیاتی میکند. حزب کمونیست کارگری باید به ابزار جدید و مدرن دسترسی به مردم مجهز شود. نمیتوان با ابزار نیم قرن پیش به جنگ تجهیزات مهندسی افکار بورژوایی رفت.

حزب کمونیست کارگری باید بتواند در سطح اجتماعی اعتماد عمومی مردم را به قابلیت رهبری خود جلب کند. در سطح محلی باید بتواند رهبران عملی کارگری و رهبران رادیکال جنبش های اعتراضی اجتماعی را بخود جلب نماید. به این منظور باید رهبران اش بتوانند در سطح سیاستمداران برجسته جامعه ظاهر شوند. و در سطح محلی باید بتواند قابلیت سازماندهی و رهبری خود را به شکل عملی پیاده کند. حزبی که فقط به تبلیغ نظرات، برنامه و شعارهایش میپردازد و مبارزات مردم را بجای سازماندهی تفسیر و گزارش میکند، در تحولات اساسی و تعیین کننده جامعه کلاهش پس معرکه است.

یک دنیای بهتر: منصور حکمت برای قرار دادن حزب در موقعيت رهبر و سازمانده چه مولفه هایی را مد نظر داشت. اگر متد منصور حکمت را در شرايط امروز بکار بگيريم چه اقدامات عاجلى بايد در دستور قرار گيرند؟

علی جوادی : حلقه اصلی در تبدیل به حزب سازمانده – رهبر، تلاش برای گسترش دامنه نفوذ و عملکرد گرایش رادیکال سوسیالیست کارگری و قرار دادن رهبران عملی این جنبش و اعتراضات آزادیخواهانه و برابری طلبانه در راس اعتراضات اجتماعی است. بدون متحد کردن و تامین انسجام سیاسی و سازمانی این طیف از رهبران و فعالین عملی نمیتوان در راس اعتراضات جامعه قرار گرفت. نمیتوان از فرای سر این رهبران عامل تغییر و سازماندهی در جامعه شد. حزب کمونیستی کارگری باید به حزب رهبران عملی کارگران رادیکال سوسیالیست و حزب رهبران اعتراضات آزادیخواهانه و برابری طلبانه در تمامی جوانب خود تبدیل شود. دامنه قدرت عمل و سازماندهی جنبش و حزب ما تابعی از قدرت عمل این رهبران عملی در جامعه است. متحد کردن و نزدیکتر کردن این رهبران در شبکه ها و محافل و نزدیک تر کردنشان به حزب کمونیستی کارگری یک پایه چنین تلاشی است.

اما درک چپ رادیکال از این مقولات کاملا وارونه و سکتاریستی است. در این نگرش جنبش امتداد و ادامه حزب و سازمان است. جنبش وجود دارد چون سازمان وجود دارد. و نتیجتا تمام تلاشش “عضو گیری” است. سیاست تشکیلاتی اش در میان کارگران عمدتا بر راستای تبدیل فعال و رهبر جنبش سوسیالیستی کارگری به عضو سازمان و حزب است. سازمان همه چیز است و جنبش هیچ چیز. سازمان پدیده ای قائم به ذات است. دارای حکمت وجودی خودش است. همه چیز در این خلاصه میشود که سازمان چه تعداد از این بخش از فعالین کارگری را با خود دارد. نتجتا رقابت سازمانی و تلاش برای جلب “عضو” مبنای اصلی حرکت و سوخت و سازش در میان کارگران است. بخش بخش کردن کارگران و نه متحد کردن کارگران رادیکال و سوسیالیست یک نتیجه تبعی چنین سیاستی است. رهبران کارگری، فعالین کارگری، کارگران معترض، آحادی هستند که با پیوستن به سازمان میتوانند متحد و منسجم شوند. سازمان در این نگرش محور اتحاد و تجسم نهایی وحدت است. همه فعالیتها در این نگرش در پیوستن به سازمان خلاصه میشود. فعالیت کمونیستی در این نگرش یعنی جذب عضو به سازمان و بس.

این نگرش چپ رادیکال را امروز به طور ویژه ای اجزاء آن را در سیاست سازمانی رهبری کنونی حزب در میان کارگران می بینیم. این نگرش به سوخت و ساز درونی طبقه و جنبش بی تفاوت است. جنبش پدیده ای قائم به ذات و داده شده نیست. اتحاد و وحدت کارگران رادیکال و سوسیالیست تنها در عضو گیری خلاصه میشود. و همانطور که کل سوخت و ساز اجتماعی درون طبقه و این بخش از کارگران توسط این چپ برسمیت شناخته نمیشود به همان درجه هم رابطه سازمان با این بخش به رابطه “سوزنی” و “فردی” با فعالین کارگرى خلاصه میشود. گسترش این سیاست یعنی گسترش تعدد رابطه های “سوزنی” و فردی با آحاد کارگر. بطور خلاصه مبنای حرکت این سیاست تبدیل این رهبران و فعالین به “اعضای” سازمان است. در این سیستم حزب غایت نهایی “رشد سازمانی” رهبران عملی و اتحاد کارگری است. تمام فراخوانش این است که به حزب بپیوندید. در این نگرش این گرایش از جنبش کارگری بمٽابه یک جنبش اجتماعی برسمیت شناخته نمیشود. کارگر “فرد” است. اتم است. منفرد و ایزوله است. برای اتحاد و انسجام باید به سازمان و حزب رادیکال و چپ بپیوندند.

برای تبدیل شدن به ظرف اعتراض کارگران سوسیالیست و رادیکال باید به نقد پایه ای این نگرش پرداخت. باید کارگران را ابتدائا در ظرف طبیعی تشکل و روابط و شبکه های کارگران سوسیالیست و رادیکال متحد کرد. باید به سوخت و ساز طبیعی و داده شده تشکلات این طیف متکی شد. باید این طیف را مجهز کرد. توان سازماندهی و نقش آن را در اعتراضات جاری جامعه بالا برد. موانع راه گسترش ابراز وجود اجتماعی و سیاسی این طیف را بر طرف کرد. مساله ما در درجه اول باید انسجام سیاسی و قدرت عمل اعتراضی و بسیج این گرایش در طبقه باشد. سیاستهای تشکیلاتی ما در میان کارگران باید معطوف به بالا بردن قدرت و توان رهبران عملی این طیف و انسجام بخشیدن به این طیف باشد. و این همه محصول تلاشی اجتماعی و محلی است.

یک رکن روتین فعالیت در میان کارگران باید نقد سیاستهای جریانات سندیکالیست و ملی – اسلامی و توده ایستی باشد.  این جریانات امروز یک گرایش فعال در صفوف کارگران هستند. باید در مقابل، گرایش شورایی، گرایش مجمع عمومی و سیاستهای رادیکال و سوسیالیستی را تقویت کرد. به هر میزان که موانع راه فعالیت و پیشروی این طیف برطرف شود به همان میزان هم قدرت سازماندهی و بسیج  و به میدان کشیدن کل طبقه کارگر توسط گرایش کمونیستی ما هموار میشود. در کنار نقد دائم این گرایشات باید بر قدرت مشروعیت و مطلوبیت این گرایش افزود. ما نمیتوانیم نقش رهبران عملی را ایفا کنیم و تلاش کنیم با ریموت کنترل هدایت اعتراض روزمره کارگران را عهده دار شویم. اما آنچه میشود کرد و باید انجام داد تلاش برای گسترش حوزه اجتماعی فعالیت رهبران عملی رادیکال – سوسیالیست است. اتحاد و انسجام این طیف. بالابردن توان و ظرفیت بسیج و سازماندهی این طیف. افزایش محبوبیت چهره ها و فعالین این جنبش باید از ارکان سیاست سازماندهی ما در میان کارگران باشند. حزب سازمانده حزبی متکی به رهبران عملی و سازمانده طبقه است.

حزبیت کارگری و روی آوری به حزب توسط فعالین و رهبران عملی کارگری تنها در گسترش این سیاست است که متحقق خواهد شد. حزبیت کمونیستی تنها با در دست گرفتن چنین سیاستی منجر به روی آوری و اعتماد رهبران رادیکال و سوسیالیست کارگری به حزب و سازمان کمونیستی خواهد شد.

سياوش دانشور: بحث منصور حکمت را توصيه ميکنم همه بارها و بارها بخوانند. يک منبع غنى آموزشى است. من از تکرار اينجا اجتناب ميکنم اما چند نکته محورى را توضيح ميدهيم؛ نقطه شروع و تلاش منصور حکمت اينبود که حزب را به مرکز جامعه ببرد و بعنوان يک حزب سياسى تمام عيار در جدال قدرت شرکت دهد. قرار بود حزب به رهبر جامعه تبديل شود. اين امر با عنوان و يا ادعاى من رهبرم محقق نميشود. با ليست کردن سوابق درخشان محقق نميشود. کمونيسم چيزى نيست جز پراتيک انسانى. کمونيسم در هر دوره ناچار است با تلاش و پاسخ به سوالات واقعى خود را اثبات کند. در نتيجه تبديل شدن به رهبر جامعه٬ با فرض معرفه کردن حزب بعنوان حزبى که به قدرت سياسى نظر دارد٬ رهبر شدن به معناى سياسى و اجتماعى است. بايد در جلوى اعتراض جامعه بود٬ پرچمدار اعتراض جامعه بود٬ نماينده اعتراض مردم بود٬ سازمانده اعتراض مردم بود تا به رهبر تبديل شد. همانطور که يک رهبر کارگرى بيخودى رهبر کارگران نميشود٬ يک حزب سياسى کمونيستى هم بيخودى رهبر جامعه و طبقه نميشود. اگر اينطور بود همه احزاب سياسى رهبر مردم بودند٬ چرا نيستند؟ براى رهبر شدن بايد بدوا در اين قامت ظاهر شد و موانع اينراه را کوبيد. بايد در متن و حرکت جنبش و اعتراض واقعى حضور داشت و مهمتر به مسير و حرکت آن شکل داد. تامين حضور کمونيسم و رهبرى کمونيستى در جنبش سرنگونى٬ در جنبش کارگرى٬ و در جنبشهاى آزاديخواهانه ديگر ميتواند يک حزب سياسى را در مقياس رهبر جامعه بميدان بياورد. اين تامين رهبرى طبعا شامل خط و سياست و تاکتيک و شناخت دقيق از روند رويدادها و پاسخ اصولى و کمونيستى به آن است. همينطور ميدان را براى کمونيستها خالى نکردند. موانع زيادند. اختناق در قدرت است. ارتجاع سياسى قدرت تخريب و بويژه ضد کمونيسم اش بالا است. نيروها و ديدگاههاى سازشکار امکان عمل بيشترى دارند. مسائل متعددى مانند امکانگرائى٬ محافظه کارى٬ افقهاى محدود٬ گرايشات راست و غيره در سر راه ما صف کشيدند. کمونيسم براى پيشروى بايد در مصافهاى متعددى شرکت کند و پيروز بيرون بيايد. گرفتن مهر تائيد و اعتبار از جانب مردم و پذيرفته شدن بعنوان رهبر جامعه و يک جنبش معين ساده بدست نمى آيد. تلاش هرکولى لازم دارد. پراتيک اجتماعى و کمونيستى٬ سازمانگرى٬  تامين حضور مستمر سياسى٬ سرعت عمل و هوشيارى بالا لازم دارد. شنا کردن در قسمت گود استخر سياست لازمه اش روبرو شدن با تمام مسائل و معضلاتى است که سر راه کمونيسم قرار ميگيرند. پاسخ روشن و تيز کمونيستى و سازمانگرى مسيرى است که يک حزب سياسى کمونيستى را در اين موقعيت قرار ميدهد.

اقدامات متنوعى لازمند؛ در جنبش کارگرى که اساس کار حزب کمونيستى کارگرى آنجاست٬ بايد کمونيسم به يک اتوريته معتبر تبديل شود. لازمه اينکار بودن در جدلهاى جنبش کارگرى و تثبيت سياستها و راه حلها و تاکتيک هاى کمونيستى است٬ جذب طيف بيشترى از رهبران کمونيست و سوسياليست طبقه به حزب است٬ لولا شدن اتحاد جنبش کارگرى در مقابل سرمايه داران و حکومت سرمايه دارى است٬ رهبر اصلى اعتراضات و اعتصابات کارگرى شدن است٬ قرار دادن جنبش کارگرى و راه حل کارگرى بعنوان راه آزادى جامعه است. سازمانگرى حزبى و توده اى طبقه کارگر در اشکال و سطوح مختلف است. برسميت شناخته شدن بعنوان معتبرترين حزب کمونيستى و حزب کارگرى از جانب توده وسيع کارگران است.

در جامعه جنبشهاى اجتماعى و اعتراضات وسيعى وجود دارد. کمونيسم بايد حلقه هاى اصلى بسيج توده اى مردم عليه رژيم اسلامى و وضعيت فلاکتبار موجود را دست بگيرد و حول آن بسازد. مسئله اين نيست که بايد دنبال هر اعتراض و حرکت سياسى رفت. حتما بايد از بزنگاههاى سياسى به نفع پيشروى کل جنبش طبقاتى و کمونيسم استفاده کرد. اما مسئله اساسى تر شکل دادن به اعتراضاتى است که واقعى تر و اصيل ترند و پايه هاى اجتماعى کمونيسم و آزاديخواهى را تقويت ميکنند. حزب سياسى کمونيستى بايد حزب شکل دادن به اين اتفاقات باشد. اينجا باز به مقوله سازمان و سازماندهى بر ميخوريم. همينطور در جامعه و در هر جنبش معين ديدگاهها و نظرياتى وجود دارند که حرکت اين جنبشها را تحت تاثير خود قرار ميدهند. کمونيسم براى دخالت در اين جنبشها بايد ويژن خود را بدست دهد٬ با ديدگاهها و افقهاى محدود به جدال بپردازد٬ به سوالات محورى و معضلات جواب دهد٬ راهها و اشکال سازمانيابى را با توجه به تناسب قوا بدست دهد٬ از عمليات و حرکات آوانتوريستى و مخرب اجتناب کند. کمونيسم براى دخالتگرى بايد همه جا باشد. يک قطب مطرح و موجود و قابل مراجعه و موضوع بحث محافل و مجالس باشد. نميتوان مانيتورى رهبرى کرد٬ نميتوان در متن اعتراض نبود و رهبرى کرد٬ نميتوان رهبران فى الحال موجود را به کمونيسم و سياست و تاکتيک کمونيستى مجاب نکرد و رهبرى کرد٬ نسخه طلائى وجود ندارد. اگر براى مداواى بيمارى بايد به دکتر رفت٬ براى رهبر و سازمانده شدن هم بايد به قلب جامعه و جنبشهاى اعتراضى و کارگرى زد. حضور داشت٬ سياست و نقشه عمل و تز و تئورى داشت٬ پاسخ ديگران را داد و غيره.

در عين حال کمونيسم بعنوان يک راه حل سياسى و رهبر آزادى جامعه کارهاى فراتر از سازماندهى و رهبرى اعتراضات دارد. در اين قلمرو از آمريکا و دولتهاى غربى تا اپوزيسيون راست و قوم پرست و ديگران حضور دارند. امکانات و نقاط مساعد و نامساعد وجود دارد. شيب زمين بنفع جريان کمونيستى نيست. کمونيسم بايد در قلمرو سياست سراسرى مهرش را قويا بکوبد. در دوره منصور حکمت حزب مهمترين جريان اپوزيسيون ايران بود. اين موقعيت را بايد کمونيسم کارگرى مجددا بدست بياورد. حزبى که در سطح وسيع به عنوان يک پاى قدرت و يک شانس و رهبر و نيروى اول اپوزيسيون شناخته شود٬ جاذبه وسيعى براى گرفتن نيرو پيدا ميکند. چنين حزبى ميتواند در سطح بين المللى و خارج کشور به يک قدرت و اهرم فشار قوى روى رژيم اسلامى تبديل شود. دست سرکوبگران را از سر فعالين کارگرى و رهبران جنبشهاى اعتراضى کوتاه کند. نيروى مردم را در خارج ايران به نيروى کمپ آزاديخواهى و سکولاريسم و برابرى طلبى تبديل کند. بعنوان رهبر و سخنگوى ترقيخواهى و مدرنيسم و برابرى طلبى با مردم به طرق مختلف حرف بزند و از طريق مکانيزمهاى موجود و اجتماعى دنياى امروز وارد يک سوخت و ساز مستمر و اجتماعى با اين توده وسيع شود. ما امروز کارى به ايرانيان خارج و مردم و کارگران اروپا و آمريکا نداريم. اقداماتمان بسيار ميکروتر و کوچک تر از پتانسيلى است که ميتواند فعال شود. نفس اين بينش و عمل سياسى٬ مستقل از محدوديتهاى فنى و مالى٬ بيانگر ديدگاه غير اجتماعى و بقاياى سنت چپ راديکال و پشت جبهه اى شبه کنفدراسيونى است که ابدا بدرد کمونيسم کارگرى نميخورد. ترديدى نيست که نمونه ها و الگوهاى جديد کار را تاکنون باز جنبش ما بدست داده است. مسئله اما برسر کجا ايستاده ايم و کجا ميتوانيم بايستيم است.

بطور کلى روشهاى رهبرى و سبک کار٬ سازمان داخل و سبک کار در ايران٬ سازمان خارج و سبک کار در خارج٬ نگرش به امر رهبرى جامعه و جنبش سرنگونى٬ تبليغات٬ سوخت و ساز سياسى و فکرى ما و غيره٬ پاسخگوى نيازها و الزامات جنبش ما و موقعيتى که بايد در آن قرار بگيريم نيست. اينها بايد در کل جنبش کمونيسم کارگرى متحول شوند.

آذر ماجدی: بنظر من اولین فاکتور تلاش برای تبدیل شدن به نیروی اول اپوزیسیون است. به این منظور رهبری حزب باید به مسائل گرهی جامعه و مردم پاسخ های روشن داشته باشد. باید بتواند نقطه سازش هایی که جریانات و احزاب سیاسی دیگر در مقابل مردم و مبارزه شان برای سرنگونی رژیم اسلامی قرار میدهند، خنثی کند. باید بتواند اعتماد مردم را وسیعا جلب کند. تلاش برای نمایندگی و تعمیق “نه” مردم در این جدال اساسی است. این گفته منصور حکمت بنظر من بسیار مهم و اساسی است: مردم باید تعبیر ما از سیاست و جامعه و سرنگونی را بپذیرند.

کاربست وسیع تر مبحث حزب و جامعه باید در دستور قرار گیرد. معرفی کادرها و رهبری حزب صرفا یک وجه از این سیاست است که توسط تلویزیون و یا سایت های حزب انجام میشود. تبدیل شدن به رهبران واقعی جنبش های متفاوت رکن اصلی این سیاست است. تنها کافی نیست که معروف شویم یا چهره هایمان را بشناسند، باید بطور واقعی در نقش رهبری جنبش های معین ظاهر شویم.

  تلاش برای جلب و جذب رهبران عملی و رادیکال کارگری و جنبش های اعتراضی اجتماعی دیگر یک رکن دیگر تبدیل شدن به حزب رهبر، حزب سازمانده است. بدون این رهبران عملی در محل ما قادر به سازماندهی این جنبش ها نخواهیم بود. از راه دور، از طریق تلفن و اینترنت و تلویزیون و بصورت کنترل از راه دور نمیتوان یک جنبش اجتماعی را سازماندهی کرد. این یک اصل مهمی است که متاسفانه رهبری حزب اصلا در مورد آن گوش شنوا ندارد.  در رابطه با جنبش کارگری، بقول منصور حکمت، اکنون شرایط مناسب اشاعه نظرات و مباحث ما است. مباحث سیاست سازماندهی و سایر مباحث کارگری منصور حکمت باید وسیعا در میان محافل کارگری اشاعه یابد و قطب بندی های واقعی در میان جنبش کارگری ایجاد کند. ما در این مدت درست جهت عکس این مساله حرکت کرده ایم. در خارج کشور تلاش برای سازماندهی مردم و جلب آنها به کمونیسم کارگری باید در سرلوحه فعالیت های ما قرار گیرد. آکسیون به نیروی سازمانی سیاستی نخ نما شده است و دارد عملا سترونی و مضرات خود را نشان میدهد. ما باید به درون جامعه ایرانی الاصل مقیم خارج نفوذ کنیم و پیشروان این جامعه را به جنبش و حزب مان جلب کنیم. پرورش کادر. نپرداختن به این مساله یک ضعف همیشگی و بیماری مزمن حزب ما است. باید سریعا رابطه کادرها و رهبری تحکیم شود. کنفرانس های حضوری بطور مرتب سازمان یابد. مدارس حزبی به شکل دائمی، نه فرمال و نمایشی، برای آموزش مارکس و منصور حکمت تشکیل شود.  رهبری متمرکز. اکنون حزب کمونیست کارگری کاملا به یک حزب” ویرچوآل” بدل شده است. همه چی در دنیای اینترنت میگذرد. فلسفه وجودی مبارزه کمونیستی، دیدن انسان ها، بحث برای قانع کردن آنها، تهییج آنها برای دست زدن به یک عمل مشترک و بعد انجام آن عمل مشترک است. شکل سازمانیابی حزب اکنون جهت عکس این عمل میکند. انسان ها وقتی به حزب جلب شدند از دنیای واقعی به دنیای” سایبر” میروند. هر شب در مقابل کامپیوتر، در خلوت خود، در جلسات اینترنتی حضور بهم میرسانند. خانه های حزبی عملا تعطیل شده است. محل و پاتوقی برای دیدن یکدیگر و نزدیک شدن به یکدیگر و مشارکت فکری و نظری پیدا کردن وجود ندارد.  

بنظر من بغیر از مساله کنار گذاشتن رهبری جمعی که کمر حزب را شکست، عدم تمرکز رهبری و تبدیل حزب به یک حزب ویرچوال بزرگترین ضربه سیاسی – تشکیلاتی را به حزب وارد آورد. متاسفانه هرگاه این مساله را با رهبری مطرح میکنی، میگوید درست است ولی کاری نمیشود کرد. عدم تلاش برای تغییر مشکلاتی که کمی دشوار بنمایند یک خصلت مزمن رهبری حاکم است.

یک دنیای بهتر: يک بررسى مسئولانه و کمونيستى از پراتيک دو حزب کمونيست کارگرى – بعد از انشعاب- حاکى از آنست که مباحث پلنوم چهارده خط راهنماى فعاليت کمونيسم کارگرى نيست. از نظر شما دلائل کدامند؟ يک ارزيابى عموما مشترک مبنى بر “تغيير اوضاع و ضرورت اتخاذ سياستهاى جديد” وجود دارد. آيا دلايلى مشابه روى اين خط نرفتن را توجيه ميکند؟

علی جوادی : من شناخت بیشتری از علل و عوامل دوری سیاست حاکم بر حزب کمونیست کارگری از سیاستهای کمونیستی مورد نظر منصور حکمت در زمینه سازماندهی و پراتیک سازمانی دارم. قضاوت اصولی و همه جانبه در زمینه سیاست عملی و سازماندهی حاکم بر حزب حکمتیست در این زمینه را به زمان دیگری واگذار میکنم. اما تا آنجائیکه از فاصله دور و با شناخت اندک میتوان قضاوت کرد باید بگویم که این رفقا تاکنون تاکید بیشتری بر امر سازماندهی داشته اند. مطالب متعددی در زمینه سیاست سازماندهی نگاشته اند که باید خواند و مورد قضاوت قرار داد.

اما بطور خلاصه، هم عدم پیشرفت سازمانی و هم علل دوری حزب کمونیست کارگری از سیاست مورد نظر منصور حکمت در زمینه سیاست سازماندهی، دلایل یکسانی دارند. گرایش چپ رادیکال در حزب سیاست سازماندهی خود را دارد، سیاستی مجزا و متمایز از سیاست سازماندهی و سیاست کمونیستی منصور حکمت در میان کارگران. سیاستی که اساسا ادامه سیاستهای چپ رادیکال در زمینه سازماندهی است. عدم موفقیت سیاست سازمانی حزب کمونیست کارگری اساسا ناشی از این تفاوت نگرش و بینش سازماندهی است. تا زمانیکه این نگرش بر خط مشی سازماندهی حزب غالب است، ما شاهد تغییری کیفی در موقعیت سازمانی حزب در میان کارگران نخواهیم بود. حزب کمونیست کارگری حزبی سازمانده و رهبر نیست. رهبری کنونی حزب هم تلاشی در این زمینه ندارد.

متاسفانه علیرغم تلاشهای منصور حکمت مبتنی بر قرار دادن سیاست سازماندهی حزب در راستای مباحٽ کمونیسم کارگری، با غلبه سیاست چپ رادیکال بر حزب، این سیاستها کاملا به کناری زده شد. زمانیکه در بالاترین مراجع حزبی رسما اعلام میشود که سیاستهای کارگری منصور حکمت کهنه شده است، زمانیکه رسما به دوران پیشا کمونیسم کارگری در این زمینه رجعت میکنند، انتظار دیگری هم نمیشود داشت. درست در شرایطی که این مباحٽ باید مبنای عملکرد سازمانی حزب قرار گیرند، رهبری حزب حکم به بایگانی سپردن این تزها را اعلام میکند. طنز تلخی است، شاهد چنین روندی در حزب کمونیست کارگری بودن. حزبی که منصور حکمت بجا گذاشت اکنون سیاستهای اساسی و پایه ای اش در زمینه سیاست کارگری کاملا به کناری زده شده است.

سياوش دانشور: دلائل را در پاسخ سوالات قبلى برشمردم. يک بيمارى قديمى جنبش ما متاثر بودن از ديدگاههاى چپ راديکال و روشهاى قديمى تر رايج در چپ است. منصور حکمت هميشه در مباحثش در اين زمينه سخن ميگفت. در همان پلنوم چهارده و جلسات قبل تر کميته مرکزى و پلنومها بارها تاکيد کرده بود که ما به جريانات چپ سنتى نزديک تر هستيم تا به سنتهاى خود ويژه کمونيسم کارگرى. مشغله ها و بحث ها و مطالب و غيره در زمين معينى بيشتر متمرکز بود تا سوالات و مسائل کمونيسم کارگرى امروز. موضوع تحزب کمونيستى و تلقى از حزب سياسى يکى از اين موارد است که تا کنگره سوم و پلنوم چهارده در مورد آن صحبت ميشود. الگوها و روشها و انتظارات کمابيش قديمى اند. تغييرات و پيشرويهاى جدى داشتيم و قابل مقايسه با نمونه هاى موجود اين سنت نبوديم٬ اما تماما نکنده بوديم. امروز هم همين است. کسى که به مباحث مربوط به حزب سياسى و فراکسيون و غيره نگاه ميکند٬ مستقل از هر نظرى که در مورد مواضع ما دارد٬ به عينه ديدگاهها و روشهاى سنتى سابق را ميبيند. يک نگاه و بررسى ساده پراتيک دو حزب نشان ميدهد که اساسا دو حزب سراغ مباحث پلنوم چهارده نرفت. نه فقط براى پراتيک آن بلکه مورد ارجاع سياسى هم قرار نگرفت. حتما مسائل بعد از درگذشت منصور حکمت و اتفاقات و رويدادهاى بعد آن مجال ندادند. اما به نظر من گذشتن از اين مباحث و از جمله بحث و طرح رهبرى جمعى حزب٬ که در همين پلنوم و بنا به شناخت از رهبرى حزب ارائه شده بود٬ حاکى از آن است که “عبور” از مباحث پلنوم چهارده همگانى بوده است. مثلا طرح ليدر شيپ يکى از مواردى است که تا کنون منشا تفرقه و شکاف در حزب و حتى بعد از انشعاب در دو حزب بوده است. بعد انشعاب تفاسير مکتبى و سابقه تراشى و غيره حقايق را در هاله اى از ابهام قرار داد و ارجاع به اين مباحث را سخت تر کرد.

اين نکته حقيقت دارد که يک ارزيابى عموما مشترک مبنى بر “تغيير اوضاع و ضرورت اتخاذ سياستهاى جديد” در کل حزب و بعد انشعاب وجود داشت و دارد. ترديدى نيست که اوضاع تغيير کرده است٬ ترديدى نيست که به سوالات جديد بايد پاسخهاى جديد و کمونيستى داد٬ ترديدى نيست که يک حزب سياسى نميتواند تا ابد از يک منبع ثابت تغذيه کند و لازم است که سياست تدوين کند. اما همه اينها معنى اش اين نيست که منصور حکمت و سياستهاى ۸ ماه و يکسال پيش مصوب پلنوم چهارده و حتى امروز بعد از چند سال موضوعيت ندارند. اگر کسى چنين موضعى دارد٬ بهتر است خيلى سياسى و با شهامت بگويد من اين مباحث را قبول ندارم و فکر ميکنم اين راه من بهتر به کمونيسم و پيشروى آن کمک ميکند. پاسخ ديپلماتيک لازم نيست. شخصا فکر ميکنم اعتبار نظريات منصور حکمت روز به روز بيشتر ميشود. به مباحث اوليه کمونيسم کارگرى نگاه کنيد. به سياست سازماندهى ما در ميان کارگران نگاه کنيد. به سند اولويتها و جهتگيريها حتى در دوره فراکسيون کمونيسم کارگرى در حزب کمونيست ايران نگاه کنيد٬ انگار براى امروز نوشته شده اند. آنچه تازگى تئوريها و نظريات مارکس و منصور حکمت را حفظ ميکند٬ نگرش عميق و راديکال و اجتماعى و انسانى و کمونيستى است. به نظر من نقد پلنوم چهارده نقدى عميق و نوعى اتمام حجت است. هر کمونيست کارگرى که امروز ميخواهد کارى صورت دهد اين مبحث يک منبع غنى است. خارج کشور و پراتيک دو حزب را نگاه کنيد. کجاى اين پراتيک با سياستها و جهت پلنوم ۱۴ خوانائى دارد؟ هر عرصه اى را سر ميکشيد همين است.

بنظر من ديدگاه چپ راديکال بعد از درگذشت منصور حکمت ساز خود را زد٬ سياست و ويژن خود را آورد٬ و نتيجتا هر نوع ارجاع به ايندوره منتفى شد. تا همين اواخر در حزب ما خواست انتشار اين مبحث با مقاومت و ملاحضات روبرو بود تا چه رسد به اتخاذ آن. در دو حزب فعلى حاکميت اين ديدگاه بر سياستها و نوع رهبرى منشا عدم اتخاذ سياستهاى پلنوم چهارده است.

آذر ماجدی: بنظر من عدم کاربست این مباحث را باید از پیش از انشعاب بررسی کرد. منصور حکمت در پلنوم 14 خیلی صریح و روشن مباحثی را برای پیشبرد حزب و تبدیل آن به حزبی قوی در بستر اصلی جامعه، برای تبدیل حزب به حزب رهبر و سازمانده مطرح میکند. اما باید توجه داشت که این اولین بار نبود که وی این مباحث را مطرح میکرد. بطور مثال مبحث حزب و جامعه و کاربست وسیع آن از پلنوم 9 حزب در نوامبر 1998 مطرح شده بود. در پلنوم 10 و کنگره سوم بر آن تاکید دوباره شد. مباحث کارگری کمونیسم کارگری که قدمتی بسیار بیشتر دارد. مباحث مربوط به کارگران رادیکال – سوسیالیست، سازماندهی کارگری، عضویت کارگری، بحث آژیتاتور و غیره. تبدیل حزب به حزب اول اپوزیسیون و تغییر حزب به حزبی که خارج کشور را روی سر خود میگذارد از قبل از کنگره 3 مطرح بود. بحث سلبی – اثباتی از قبل از کنگره 3 آغاز شد و در حاشیه این کنگره به یک بحث سمیناری بدل گشت. پرورش کادر و ایجاد یک ستون فقرات از کادرهای مارکسیست، تز تشکیل حزب از دیدگاه منصور حکمت بوده است. از اولین کنفرانس کادرها در سال 1992 منصور حکمت بر این کار پای فشرده است و رهبری را برای نپرداختن به آن مورد نقد قرار داده است. مساله تمرکز رهبری نیز  بحثی قدیمی تر است. تلاش های او برای تامین این نیاز از بعد از کنگره 2 آغاز شد. ساختن یک حزب تمام عیار سیاسی، مدرن با حسابرسی نیز بحثی سابقه دار بود. رهبری تلفنی و پس از به بازار آمدن اینترنت، رهبری تلفنی – اینترنتی مدتها بود که مورد نقد منصور حکمت بود.

بنابراین مباحث پلنوم 14 مباحث جدیدی نبودند. بهمین خاطر است که می بینیم او نقد تندی را متوجه رهبری میکند. برای اینکه بارها و بارها این مباحث را بشکل سمینار، کنفرانس، در پلنوم ها، جلسات دفترسیاسی و هیات دبیران، حتی در بحث های حاشیه ای مطرح کرده بود. ده ها نقشه عمل برای پیاده کردن آنها ارائه داده بود. ولی حزب لاک پشتی حرکت میکرد. روشن است که علت اصلی را باید در رهبری جستجو کرد. الان که به گذشته فکر میکنم، بویژه در متن وقایعی که در 5 سال اخیر بوقوع پیوست و خطوط و سبک کاری که عملا بر هر دو حزب پس از انشعاب حاکم شد، متوجه میشوم که این مقاومت گرایش چپ رادیکال در مقابل کمونیسم کارگری حکمتی بود. بعضا شاید ندانم کاری بود. اما آن سنتی که رهبری حزب عمدتا بطور خودبخودی به آن تمایل پیدا میکرد، خط چپ رادیکال بود. خط چپ رادیکال جان سخت تر از آن بود که با این همه تلاش و این گنجینه وسیع تئوریک از پا بیافتد. زمانی که منصور حکمت خود پروژه ای را بدست میگرفت، تغییرات مشهود بود. بمحض اینکه پروژه ای را واگذار میکرد، گرایش چپ رادیکال بشکل یک سنت خودبخودی عروج میکرد.

بنظر من عدم پیشرفت مباحث پلنوم 14 و عدم ارجاع به آن را باید در حاکمیت گرایش چپ رادیکال در هر دو حزب جستجو کرد. و این هم یک پدیده ای نیست که یک شبه زائیده شده باشد. گرایش چپ رادیکال در حزب به حیات جان سخت خود ادامه داده بود و در زمان حیات منصور حکمت هم در حزب جولان میداد. پس از مرگ او کاملا بر حزب حاکم شد. این استدلال که ما جلو رفته ایم و ارجاع به مباحث پلنوم 14 بازگشت به عقب است، توجیه و مقاومت گرایش چپ رادیکال در مقابل گرایش کمونیسم کارگری است. این توجیه ای آسان و مردم پسند برای دنبال کردن سیاست هایی است که ربطی به کمونیسم کارگری منصور حکمت ندارد. در حزب کمونیست کارگری اکنون مد شده است که هر بحث پایه ای کمونیسم کارگری که مطرح میشود، رهبری پاسخ میدهد که “ما از آن عبور کرده ایم!” من هم معتقدم که رهبری حزب از آنها عبور کرده است، ولی از همان پلی که منصور حکمت تلاش کرد کادرهای حزب را عبور دهد، رهبری حزب به عقب عبور کرده است. اکنون دیگر حسابی در گرایش چپ رادیکال جا خوش کرده است و با خیال راحت میتواند برای تمام تزها و تئوری منصورحکمت با یک عبارت “از آن عبور کرده ایم” شانه بالا بیاندازد.

این یورش گسترده و تعرضی به فراکسیون اتحاد کمونیسم کارگری با این توصیف که “در منصور حکمت منجمد شده اید،” نیز از همان رو است. راستش من اولین بار این نقد را از حمید تقوایی بعد از پلنوم 17 شنیدم. بعد از پلنوم 17، یعنی حدود 7-8 ماه پس از مرگ منصور حکمت، رفیق حمید تقوایی به من گفت که با رفیق کورش مدرسی صحبت میکرده است و آنها هر دو بر این نظر اند، که من از زیر سایه منصور حکمت نمیتوانم خارج شوم و مشکلات و نقدی که به حزب و رهبری و غیره دارم از آنجا ناشی میشود. بتدریج زیر سایه منصور حکمت تبدیل شد به منجمد شدن در منصور حکمت. این استدلال تا آنجا که به من مربوط میشد، بدلائل عاطفی میتوانست خریدار پیدا کند. اما اکنون این را به کل یک خط سیاسی متفاوت میگویند.

یک دنیای بهتر: منصور حکمت در پلنوم چهارده مطرح ميکند: “من در جلسه دفتر سیاسی گفتم من مشکل سر خط بودن حزب کمونیست کارگری بعد از خودم را ندارم، الان هم سر خط نیست و آن موقع هم نیست. کمونیسم کارگری الان حاکم نیست.” با اين موضوع چگونه بايد برخورد کرد؟ چه سياستى بايد در پيش گرفت که دعواى مکتبى جنبش کمونيسم کارگرى را تهديد نکند؟

علی جوادی : دعوای مکتبی حاصل سیاست و نگرش مکتبی و فرقه ای است. تبدیل کمونیسم کارگری منصور حکمت به کمونیسم مکتبی محصول چرخش اجتماعی و چرخش در کاربرد کمونیسم منصور حکمت است. تلاش ما برای جلوگیری از چنین چرخشی حد و محدودیتی دارد.

مساله اینجاست که منصور حکمت در میان تمام بخشهای جنبش کمونیسم کارگری دارای محبوبیت و جایگاه سیاسی خاصی است. اما به هر میزان که ما شاهد گسترش سیاستها و تمایلات چپ رادیکال در صفوف حزب کمونیست کارگری بوده ایم به همان میزان هم شاهد تغییر و تحول در کاربرد سیاستهای مورد نظر منصور حکمت در حزب بوده ایم. چپ رادیکال نیاز حیاتی به کمونیسم منصور حکمت ندارد. سیاستهای خودش را دارد. “در افزوده های” خودش را دارد و به قول حمید تقوایی حزب اکنون روی خط ایشان است و نه روی خط منصور حکمت. این چرخش سیاسی موجد نگرشی مکتبی در زمینه برخورد به کمونیسم منصور حکمت است. در همان حال که سیاستهای کمونیستی منصور حکمت حاشیه ای میشود درهمان زمان هم به دعوای فرقه ای در مورد منصور حکمت دامن زده میشود.

مباحٽ اخیر در حزب کمونیست کارگری گویای این سیاست است. در شرایطی که رهبری حزب اعلام میکرد باید از منصور حکمت عبور کرد، در همان زمان به ما که منتقد این سیاست رهبری بودیم بیشترین اتهامات را میزدند. و این انتقاد ما به سیاست “عبور” از منصور حکمت را یک “اتهام” سیاسی می نامیدند. این یک نمونه برخورد فرقه ای به منصور حکمت است. سیاستهایش مد نظر نیست. کمونیسم اش مد نظر نیست. میشود آن را بایگانی کرد. سیاست فرقه ای محصول گسترش سیاست و نفوذ آراء چپ رادیکال در حزب و برخورد فرقه ای به کمونیسم منصور حکمت است.

راه جلوگیری از این روندی نه توصیه اخلاقی. نه جدال در این زمین بلکه قرار دادن جنبش اجتماعی کمونیسم کارگری و کمونیسم منصور حکمت در مقابل سیاستهای چپ رادیکال است. راه دیگری نیست. ما اجازه نخواهیم داد. 

سياوش دانشور: من معتقدم نميتوان از کند و کاو در ديدگاههاى رهبران کمونيست و نظريه پردازان مارکسيست جلوگيرى کرد. هنوز هر سال در کشورهاى مختلف کنگره مارکس٬ فروم مارکسيستها٬ مجامع مارکسيستى٬ مشغول ريويو نظريات مارکس هستند. صدها حزب کمونيستى تشکيل شدند که هر کدام تلقى خود را از مارکس بدست دادند. منصور حکمت از اين قاعده مستثنى نخواهد شد و کسى اصولا نميتواند و نبايد مانع اينکار شود. خود جريان ما در انقلاب ايران برسر مارکس چيست و مارکسيسم چيست وارد جدل وسيعى با چپ ناسيوناليست و خلقى ايران شد. امروز هم همين است. منصور حکمت مورد ارجاع قرار ميگيرد٬ نه فقط در ايران و عراق و ترکيه بلکه در فرانسه و ايتاليا و ايرلند و کشورهاى غربى. مارکسيستها آثار و نگرش او را مورد بررسى قرار ميدهند. بايد اين چشم انداز را داشت که نسل جديدى از احزاب سياسى حول اين ديدگاهها در خود غرب شکل بگيرد. بويژه اين موضوع با پيروزى کمونيسم در ايران قطعيت خواهد يافت. در ايران امروز رجوع به منصور حکمت وسيع است. اينکه کدام جريان و چه کسانى منصور حکمت را درست فهميدند٬ امرى ادعائى و معرفتى نيست٬ اينرا پراتيک اثبات ميکند.

با اين گفته منصور حکمت چگونه بايد برخورد کرد؟ من فکر ميکنم هيچ نوع خودزنى و انتقاد عرفانى نياز ندارد. حزب ما هيچوقت حزبى نبود که منصور حکمت ميخواست. اگر انتظارات و  ديدگاههاى او واقعا اتخاذ ميشد و پيش ميرفت٬ شايد امروز صحنه سياست ايران و خاورميانه طور ديگرى بود و ما اين بحثها را نميکرديم. منصور حکمت فردى ويژه بود. او محصول و فشرده تاريخ و نقد عميق زمانه بود که متاسفانه خيلى زود از دست رفت. کسى نه ميتواند جايش را پر کند٬ نه کسى ميتواند خود را کليد دار و مرجع منصور حکمت چه ميگفت بنامد٬ و نه چنين ادعاهائى موضوعيت دارد. منصور حکمت٬ منصور حکمت بود و هر کدام از ما همسنگرانش نيز خودمان هستيم. هر کسى بايد به اعتبار خودش حرف بزند و قضاوت را به جامعه بسپارد. اين هم منصفانه تر است و هم اصولى تر است. ما بعنوان مارکسيست و کمونيست و طرفدار کمونيسم منصور حکمت بايد تلاش کنيم اين پرچم را پيروز کنيم. به نظر من شاخص و معيار مارکسيست بودن و نزديکى به کمونيسم اجتماعى منصور حکمت٬ پراتيک کمونيستى و ايجاد تغييرات ملموس است. کمونيسم مارکس و منصور حکمت چنين خصلتى دارد. تغيير دهنده و هميشه نو است. بايد منصور حکمت را بيشتر خواند و بيشتر خواندنش را به ديگران توصيه کرد. بايد کمونيسم منصور حکمت را آموزش داد. بايد روى اين کمونيسم به جنگ مدعيان مارکسيسم رفت. بايد ديدگاههاى منصور حکمت را همه جا تکثير و همگانى کرد.

بعنوان يک حزب سياسى و يک جنبش کمونيستى کارگرى بايد روى پروژه اتحاد تلاش کرد. دغدغه منصور حکمت همانطور که خودش اشاره ميکند٬ بدوا خط نبود٬ اتحاد حزب بود. او ميدانست و بارها گفته بود اگر حزب ضربه ببيند از بالا ميبيند. طرح رهبرى جمعى براى منصور حکمت يک طرح بهتر از ليدر شيپ نبود٬ طرحى براى اتحاد حزب و جلوگيرى از انشقاق آن بعد از خودش بود. او آگاه بود و در همان بحث عنوان کرد که کسى که بتواند وحدت کميته مرکزى را حول خودش نگاهدارد نميشناسد. يک قدم عقب نشست تا مصالح دراز مدت حزب را تامين کند. متاسفانه روال بعد از مرگ او و تا امروز طور ديگرى پيش رفته است. آنچه که اهميت ندارد و در منگنه سياستهاى غير اصولى له ميشود٬ اتحاد و وحدت کمونيستها و مارکسيستهائى است که در اين حزب متشکل شده اند. در عين حال منصور حکمت گفته بود که حزبى که برنامه يک ديناى بهتر را مبناى کار خود قرار دهد٬ زياد چپ و راست نميتواند بزند. همينطور او تاکيد داشت که رهبرى حزب بايد تبئين هاى مختلف و سايه روشنها را قبول کند. اينها در حزبى مانند ما امرى طبيعى اند. من فکر ميکنم حزب سياسى روى برنامه و اسناد و قطعنامه ها و سياستها ميتواند متحد شود و متحد بماند. اينکه من و شما چه تبئينى از بحث منصور حکمت در فلان عرصه را داريم امرى مجاز است و بايد به کانالهاى جدل فکرى و انجمن مارکس و مراکز مطالعاتى ارجاع شود که تعدادى مارکسيست مستقل از تعلق حزبى شان در مورد مسائل حرف ميزنند. حزب سياسى را روى تلقى مکتبى نميسازند. ما هم ناچاريم همين کار را بکنيم؛ هم براى اتحاد جنبش مان روى کمونيسم منصور حکمت و اسناد اساسى و پايه اى کمونيسم کارگرى تلاش کنيم٬ و هم حزبى بسازيم که مرکز تجمع صاحبنظران مارکسيست با زواياى فکرى در مورد مسائل تئوريک و نظرى باشد. حزب سياسى بايد حزب سياسى باشد و با آکادمى و مکتب فکرى اشتباه گرفته نشود. حزب سياسى متکى به مصوبات کمونيستى و ايجاد فرجه گسترده براى طرح ديدگاههاى افراد و کادرهاى کمونيست در مجارى معين٬ تنها راه جلوگيرى از جنگ مکتبى و ضربه زدن به کمونيسم کارگرى است.

آذر ماجدی: راستش این مطلب را به خود من نیز گفته بود. و در آن زمان برای من درست جا نمیافتاد که منظورش چیست. چرا که در آن زمان سیاست های مصوب حزب همگی توسط منصور حکمت تبیین و تدوین میشد. طرح های عملی و سازماندهی هم از جانب او تهیه میشد. در واقع سایر رفقای رهبری در شکل مجری سیاست ها او ظاهر میشدند. و از آنجا که همه بنظر میرسید با او موافق اند، من درست این مشاهده منصور حکمت را درک نمیکردم. پس از مرگ وی بود که کم کم برایم روشن شد و بعد از انشعاب برایم فرموله شد. بخاطر دارم که در پلنوم 17 در دفاع از رهبری جمعی به همین نکته اشاره کردم. که رهبری فعلی هیچگاه خود در قالب رهبری ظاهر نشده است. در بهترین حالت سیاست های منصور حکمت را اجرا کرده است. و از پلنوم خواستم که اجازه دهند برای یک دوره ما روی پای خود بایستیم و رهبری کنیم، از یکی دو تند پیچ عبور کنیم و بعد مساله بازگشت به طرح لیدر را مطرح کنیم. این بحث من از طرف رفقای طرفدار طرح لیدر به سخره گرفته شد. بهشان برخورد. گفتند که من دارم در ناتوانی رهبری حزب آژیتاسیون میکنم.

سیاست های مصوب در هر دو حزب در این مدت و سبک کار فعالیت این دو حزب و برخورد فرقه ای که به یکدیگر میکنند و فضای نفرت و نجس سازی که از هر دو طرف دنبال میشود، بنظر من موید تردید من در پلنوم 17 است. برای من بتدریج روشن شد که این رهبری از کمونیسم کارگری بسیار دور است. تا مدتها فکر میکردم اگر تلاش کنم نشان دهم که روش برخورد منصور حکمت متفاوت بود، سیاست های مصوب حزب چیز دیگری میگوید یا تزها و تئوری ما چیز دیگری است، مساله روشن میشود. فکر میکردم از بی اطلاعی است، مساله معرفتی است. اما این واقعیت جان سخت را بالاخره پذیرفتم که مساله معرفتی نیست، گرایشی است. آنقدر در مقابل این تلاش ها بمن صفت منجمد را زده اند که فکر میکنم در صورت ادامه آن وضعیت “واقعا منجمد میشدم!” در این فضا است که گرایش های چپ سنتی حتی توده ایستی در حزب میتوانند جولان دهند و با استقبال روبرو شوند.

اما چه باید کرد؟ آیا با این حساب باید این دو حزب را از جنبش کمونیسم کارگری خارج دانست؟ بنظر من خیر. این دو حزب هر دو در عین حالیکه گرایش چپ رادیکال بر آنها حاکم است، در حزب کمونیست کارگری ریشه دارند. این بنظر من یک فاکتور مهم است. هر دو برنامه یک دنیای بهتر را قبول دارند. اصول سازمانی حزب، اگر چه پیاده نمیشود، بطور رسمی بر حزب حاکم است. منصور حکمت و آثارش حتی بشکل فرمال برای هر دو حزب محل ارجاع تئوریک است. هر دو خود را متعلق به این جنبش میدانند. بنظر من این فاکتورهای عینی مهمی است که باید در نظر گرفته شود. در غیر این صورت به جنگ فرقه ای میافتیم. هم اکنون در مقابل مباحث ما در مورد اتحاد صفوف کمونیسم کارگری، یکی از رفقای حکمتیست گفته است که حزب کمونیست کارگری هیچ ربطی به کمونیسم کارگری ندارد و غیره. این یعنی جنگ فرقه ای. ارجاع ما ضمنا به شیوه برخورد منصور حکمت در مورد ایجاد حزب کمونیست کارگری عراق نیز هست. این مورد نمونه بسیار خوبی برای تلاش ما برای اتحاد صفوف جنبش کمونیسم کارگری است. لیکن فعلا سکتاریسم مانع اصلی است.

 ***